Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2022 r., I SA/Wa 361/22

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2022 r., I SA/Wa 361/22

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Asesor WSA Mateusz Rogala po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 listopada 2022 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 25 listopada 2021 r. nr KKU-24/20 w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. prawa własności nieruchomości oddala skargę.

Uzasadnienie

2 Zaskarżoną decyzją z dnia 25 listopada 2021 r., nr KKU 24/20, Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa uchyliła decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 25 października 2019 r., nr GN-IV.7532.364.2016.SJ, i stwierdziła nabycie prawa własności nieruchomości.

3 W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

4 Prezydent Miasta Łodzi przedłożył Wojewodzie Łódzkiemu dokumentację inwentaryzacyjną mienia ogólnonarodowego obejmującą nieruchomość położoną

5 w L., przy ul. [...] , oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki gruntu

6 nr [...] - o pow. 0,2796 ha, nr [...] - o pow. 0,6888 ha, w obrębie [...] , uregulowanej w księdze wieczystej KW Nr [...] , prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla [...] Wydział Ksiąg Wieczystych, wnosząc jednocześnie o wydanie decyzji administracyjnej na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.).

7 Wojewoda Łódzki decyzją z dnia 25 października 2019 r.,

8 nr GN-IV.7532.364.2016.SJ, odmówił stwierdzenia nieodpłatnego nabycia

9 z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę Miasto Łódź prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa położonej w L. , przy ul. [...] , oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki gruntu nr [...] - o pow. 0,2796 ha, nr [...] - o pow. 0,6888 ha, w obrębie [...] , uregulowanej w księdze wieczystej KW Nr [...] , prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla [...] Wydział Ksiąg Wieczystych.

10 W ocenie organu, [...] legitymowały się w dniu 27 maja 1990 r. prawem zarządu do nieruchomości położonej w L. , przy ul. [...] bnr, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] - o pow. 239 m2, w obrębie [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW Nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla [...], co wyklucza możliwość komunalizacji z mocy prawa.

11 Odwołanie od powyższej decyzji złożyła Gmina Miasto Łódź.

12 Komisja rozpatrując sprawę wskazała, że podstawę materialno-prawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.

13 - Przepisy wprowadzające (...), zgodnie z którym mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej

14 stopnia podstawowego staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Z brzmienia tego przepisu jednoznacznie wynika,

15 że przedmiotem komunalizacji jest wyłącznie mienie ogólnonarodowe (państwowe).

16 Decydujące znaczenie dla komunalizacji następującej z mocy prawa

17 ma stan faktyczny i prawny mienia ogólnonarodowego istniejący w dacie wejścia

18 w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...),

19 tj. w dniu 27 maja 1990 r.

20 Bezsporne jest w niniejszej sprawie, że opisana na wstępie nieruchomość,

21 w dniu 27 maja 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa, co potwierdza

22 księga wieczysta KW Nr [...] , prowadzona przez Sąd Rejonowy

23 dla [...] Wydział Ksiąg Wieczystych.

24 Dla ustalenia, czy przedmiotowa nieruchomość należała do rad narodowych

25 i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego niezbędne jest wyjaśnienie, co należy rozumieć pod pojęciem "należące do".

26 "Należenie" jest kategorią prawną odmienną od stanu faktycznego wyrażanego

27 w pojęciach typu "posiadanie", "władanie", "dysponowanie" - co jest prawnie obojętne dla komunalizacji. Toteż pojęcie "należenie" trzeba rozumieć w kategoriach prawnych, zwłaszcza gdy mienie takie nie "należało" faktycznie do określonych

28 organów samorządowych.

29 Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami

30 i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, ze zm.),

31 grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste były zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej.

32 Z powyższą regulacją koresponduje art. 38 ust. 2 ustawy gruntowej, zgodnie z którym dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: decyzja terenowego organu administracji państwowej

33 o oddaniu gruntu w zarząd, zawarta za zezwoleniem tego organu umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowa

34 o nabyciu nieruchomości. Analogiczne regulacje dotyczące obowiązku formalnego przekazania terenu państwowego m.in. przedsiębiorstwom państwowym

35 w prawną formę władania zwaną zarządem (użytkowaniem) występowały również

36 we wcześniejszym stanie prawnym (por. art. 3 ust. 1 i 8 ust. 1 ustawy

37 z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, czy też art. 3 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Stanu powyższego

38 nie zmienił przejściowy art. 80 ust. 1 ustawy gruntowej (w brzmieniu

39 z dnia 27 maja 1990 r.), zgodnie z którym grunty państwowe będące w dniu wejścia

40 w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodzą

41 w zarząd tych jednostek. Przepis ten odnosił się bowiem w istocie do analogicznego

42 do zarządu z ustawy gruntowej formy władztwa przedsiębiorstw państwowych,

43 w ramach zasady jednolitej własności Skarbu Państwa, w postaci "użytkowania". Przepis ten potwierdza, że istotnymi w sprawie są tylko "dokumenty o przekazaniu gruntu w formie prawem przewidzianym", nie mają więc znaczenia inne rozstrzygnięcia, jeśli nie dotyczą ww. przedmiotu, a np. opłat z tytułu zarządu ustanawianych

44 z nieuzasadnionym pominięciem faktu braku jego formalnego ustanowienia.

45 Brak formalizacji tytułu prawnego tzw. jednostek gospodarki uspołecznionej

46 w poprzednim systemie wydaje się zresztą rzeczą powszechną i ujawnianą

47 w wielu dziedzinach po zmianach systemowych.

48 W jednobrzmiących tezach uchwał z 27 lutego 2017 r., sygn. akt 1 OPS 2/16,

49 oraz z 26 lutego 2018 r., sygn. akt I OPS 5/17 (na które to uchwały powołał się

50 zresztą również skarżący w niniejszym postępowaniu), NSA przyjął, że pozostawianie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa (...) bez udokumentowanego prawa

51 w sposób określony wart. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 ze zm.) oznacza,

52 że nieruchomość ta należała w dniu (...) maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191,

53 ze zm.). Z treści uchwał wynika jednoznacznie, że nieruchomości pozostające

54 we władaniu przedsiębiorstwa (...) nie są nieruchomościami należącymi

55 do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej

56 stopnia podstawowego", o ile prawo do tych nieruchomości może być udokumentowane w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia (...) kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, tj. decyzją organu administracji publicznej,

57 na mocy której (...) uzyskała grunt państwowy w zarząd albo umową, zawartą

58 za zezwoleniem organu, o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi bądź umową o nabyciu nieruchomości.

59 Z akt sprawy nie wynika, ażeby w formie prawem przewidzianej,

60 przedmiotowa nieruchomość została oddana w zarząd łub użytkowanie na rzecz spółki [...] S.A., a tylko wówczas nieruchomość ta nie należałaby do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Żadnego z tytułów prawnych wskazanych w ww. art. 38 ustawy o gospodarce gruntami skarżący nie przedstawił. Faktyczne władanie mieniem nie stanowi negatywnej przesłanki uniemożliwiającej komunalizację, która w trybie ww. przepisu ustawy komunalizacyjnej następuje z mocy prawa z dniem wejścia w życie ustawy, tj. z dniem 27 maja 1990 r., tym bardziej,

61 że wydana decyzja komunalizacyjna ma jedynie charakter deklaratoryjny

62 i potwierdza przejście prawa własności danego składnika mienia ze Skarbu Państwa

63 na właściwą gminę.

64 Prawo zarządu [...] do przedmiotowej nieruchomości nie powstało z mocy

65 samego prawa, bez konieczności wydawania decyzji administracyjnej

66 w tym przedmiocie.

67 Na stanowisko to wskazuje ukształtowana linia orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: wyrok z 01.09.2006 r., sygn. akt I OSK 1947/06,

68 z 15.10.2007 r., sygn. akt I OSK 1456/06 i z 18.12. 2007 r., sygn. akt I OSK 1457/06 oraz z 20.02.2008 r., sygn. akt I OSK 187/07), w którym wyrażono pogląd,

69 że przepisy ustawy o przedsiębiorstwie państwowym PKP, jako aktu o charakterze ogólnym (abstrakcyjnym), nie regulowały stanu prawnego konkretnych nieruchomości, ale mogły stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidualnych

70 dotyczących poszczególnych składników mienia. Z kolei akty regulujące status prawny przedsiębiorstwa [...] oraz akty ustawowe i wykonawcze, na podstawie których przeprowadzono nacjonalizację kolei, mają charakter ogólnych aktów normatywnych

71 i również nie regulowały stanu prawnego konkretnej nieruchomości,

72 lecz mogły stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidualnych dotyczących poszczególnych składników mienia ogólnonarodowego. W analizowanej sprawie

73 nie wykazano, aby [...] dysponowało takim indywidualnym aktem

74 dotyczącym przedmiotowej nieruchomości.

75 Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2010 r., sygn. akt I OSK 1080/09 (dostępny na stronie internetowej: http:/orzeczenia.nsa.gov.pl), przepis art. 7 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej

76 z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "[...]", stanowi w sposób ogólny, że "wszelkie nieruchomości przeznaczone do użytku kolei, stanowią z chwilą nabycia ich przez przedsiębiorstwo [...] własność Skarbu Państwa, a przedsiębiorstwo to zatrzymuje je w swoim użytkowaniu i zarządzie". Nie można skutecznie twierdzić, by powstanie tego prawnorzeczowego tytułu po stronie [...] następowało z mocy prawa, bez potrzeby konkretyzacji tej normy w akcie administracyjnym. Analogiczny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 2585/14.

77 W niniejszej sprawie nie znajduje również zastosowania art. 11 ust. 1 pkt 1

78 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...), zgodnie z którym składniki mienia ogólnonarodowego, o których mowa w art. 5 ust. 1-3 ustawy,

79 nie stają się mieniem komunalnym, jeżeli służą wykonaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej. Wykaz przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym lub ponad wojewódzkim określa rozporządzenie Rady Ministrów

80 z dnia 9 lipca 1990 r. o tym samym tytule (Dz. U. Nr 51, poz. 301). W rozporządzeniu tym brak jest przedsiębiorstwa państwowego [...]. [...] w dniu 27 maja 1990 r. nie wykonywały zadań należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej. Fakt, iż organem założycielskim przedsiębiorstwa był minister nie oznacza, że wykonywane przez nie zadania należą do właściwości organów administracji rządowej (vide: wyrok NSA z 13.05.2008 r., sygn. akt I OSK 760/07, Lex nr 505356).

81 Skargę na decyzję Komisji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły [...] S.A. w W. , zarzucając jej:

82 I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1) i 2) ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego poprzez uchylenie decyzji Wojewody Łódzkiego

83 z dnia 25 października 2019 r., nr GN-IV.7532.364.2016.SJ, pomimo tego,

84 iż przedmiotowa decyzja powinna zostać utrzymana w mocy;

85 1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj. art. 7 k.p.a. oraz 8 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a.

86 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 3 maja 1990 r. - przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

87 (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) poprzez zastosowanie normy prawa materialnego do nienależycie ustalonego stanu faktycznego,

88 2. zastosowanie legalnej teorii dowodów poprzez twierdzenie, że prawo zarządu [...] w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości można udowodnić wyłącznie określonymi środkami dowodowymi, jak również brak odniesienia się

89 w uzasadnieniu decyzji do treści dokumentów, znajdujących się w aktach sprawy oraz brak wyjaśnienia, z jakiego powodu dowodom tym organ odmówił

90 mocy dowodowej;

91 II. naruszenie prawa materialnego, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj.

92 1. art. 5 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 11 przepisów wprowadzających ustawę

93 o samorządzie poprzez uznanie, że z powyższych przepisów wynika,

94 iż do wydania decyzji komunalizacyjnej wystarczające jest ustalenie,

95 że dana nieruchomość nie była objęta prawem zarządu państwowej jednostki organizacyjnej, podczas gdy w rzeczywistości przepis ten warunkuje wydanie decyzji komunalizacyjnej ustaleniem, że dana nieruchomość należała

96 do rad narodowych lub terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego;

97 2. art. 5 ust. 1 pkt 1 przepisów wprowadzających ustawę o samorządzie

98 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami

99 i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z dnia 28 lutego 1991 r., Nr 30,

100 poz. 127 ze zm.) poprzez nieuwzględnienie, iż grunty, które w dniu wejścia

101 w życie ustawy o gospodarce gruntami znajdowały się w posiadaniu przedsiębiorstwa państwowego [...] przeszły z mocy prawa w zarząd

102 tego przedsiębiorstwa; art. 6 ust. 1 pkt 1 przepisów wprowadzających ustawę o samorządzie w zw. z art. 16 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. nr 26, poz. 138, ze zm.)

103 w zw. z art. 42 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 września 1981 r.

104 o przedsiębiorstwach państwowych (t.j. z dnia 18 czerwca 2002 r., Dz. U.

105 Nr 112, poz. 981 ze zm.) poprzez nieuwzględnienie, że przepisy prawa przewidywały wyposażanie przedsiębiorstwa państwowego przez organ założycielski w środki niezbędne do prowadzenia działalności określonej

106 w akcie prawnym o jego utworzeniu, a przedsiębiorstwo, gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem, zapewniało jego ochronę oraz,

107 że z przepisów prawa wynika, iż przedsiębiorstwo państwowe [...] gospodarowało wydzielonym mu mieniem Skarbu Państwa, jak również,

108 że mienie [...] stanowi wydzieloną część mienia ogólnonarodowego,

109 w skład którego wchodzą środki będące w dyspozycji [...] w dniu wejścia

110 w życie ustawy [...] oraz środki nabyte przez przedsiębiorstwo państwowe [...] w toku jego dalszej działalności;

111 1. art. 5 ust. 1 pkt 1 przepisów wprowadzających ustawę o samorządzie

112 w zw. z art. 34 oraz 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji PKP (Dz.U. nr 84, poz. 948 ze zm.)

113 poprzez nieuwzględnienie, że grunty będące własnością Skarbu Państwa znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu [...], co do których

114 [...] nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów

115 w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia

116 z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie

117 tej ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego [...]

118 oraz że grunty takie są wyłączone spod komunalizacji, jak również błędne uznanie,

119 że w przedmiotowej sprawie zostały spełnione przesłanki komunalizacji,

120 wyłączające zastosowanie ww. przepisów.

121 W oparciu o tak sformułowane zarzuty strona skarżąca wniosła

122 o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

123 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

124 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

125 Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej

126 pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa

127 w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie

128 z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach

129 danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi

130 ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

131 Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów, Sąd uznał skargę

132 za niezasadną.

133 Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej stanowił art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych,

134 a wynikało z ustalenia, że przedsiębiorstwu państwowemu [...] S.A. nie przysługiwało w dniu 27 maja 1990 r. prawo zarządu tej nieruchomości, a to oznacza, że jako składnik mienia państwowego należała ona wówczas do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego.

135 Zdaniem Sądu, stanowisko Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej jest prawidłowe

136 i znajduje uzasadnienie w obowiązujących przepisach prawa.

137 W myśl art. 5 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające (...), jeżeli dalsze przepisy

138 nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych dla których rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego pełnią funkcję organów założycielskich, zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych powołanym wyżej organom staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy

139 (tj. w dniu 27 maja 1990 r.) z mocy prawa mieniem właściwych gmin.

140 Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, podzielanym przez skład orzekający w niniejszej sprawie, użyte w tym przepisie sformułowanie "należące do" oznacza przynależność mienia państwowego

141 do określonego podmiotu w sensie prawnym, a nie faktycznym (vide: wyrok NSA

142 z 23 lutego 2010 r., I OSK 593/09, Lex nr 595433; wyrok WSA w Warszawie

143 z 7 grudnia 2010 r., I SA/Wa 1109/10, Lex nr 750573).

144 W tym stanie rzeczy samo faktyczne władanie nieruchomością przez inny podmiot

145 nie stanowi negatywnej przesłanki uniemożliwiającej komunalizację mienia,

146 która w trybie art. 5 ust. 1 powołanej ustawy następowała z mocy prawa z dniem

147 jej wejścia w życie, tj. 27 maja 1990 r.

148 Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego,

149 przedsiębiorstwo państwowe [...] (poprzednik prawny skarżącej spółki) nie dysponowało żadnym indywidualnym aktem dotyczącym przedmiotowej nieruchomości, czy to w formie decyzji, umowy, czy też protokołu zdawczo-odbiorczego, który ustanowiłby na niej zarząd bądź użytkowanie. Potwierdza to pośrednio sama skarżąca, która do takiego dokumentu się nie odwołuje.

150 Należy jednak zauważyć, że sam fakt korzystania przez przedsiębiorstwo

151 z nieruchomości co do zasady tego prawa zarządu nie kreował i nie kreuje.

152 Zarząd ów (dziś trwały zarząd) jest bowiem prawną forma władania nieruchomością. Dla oceny kwestii jego istnienia (jako przeszkody komunalizacji) mają znaczenie

153 dwie kwestie: dzień wejścia w życie ustawy oraz obowiązujące wówczas przepisy pozwalające stwierdzić, że w tym dniu określone mienie należało do przedsiębiorstw państwowych pod określonym tytułem prawnym. Obowiązująca w tym czasie ustawa

154 z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

155 - jak zasadnie podniosła Komisja - przewidywała powstanie zarządu w ściśle określony sposób. Stosownie do jej art. 38 ust. 2, mogło to więc nastąpić w drodze:

156 1) decyzji terenowego organu administracji państwowej o oddaniu gruntu w zarząd,

157 2) zawartej za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, 3) względnie umowy o nabyciu nieruchomości. Tylko zatem dysponowanie przez PKP tego rodzaju tytułem prawnym świadczyłby, że nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. nie należała do rad narodowych

158 i terenowych organów administracji państwowej i z tego powodu nie podlegała komunalizacji z mocy prawa. Tymczasem jak już zaznaczono,

159 tego rodzaju indywidualnym aktem skarżąca nie dysponuje.

160 To natomiast, że przy ustaleniu przysługiwania przedsiębiorstwu państwowemu

161 prawa zarządu w odniesieniu do pozostającego w jego dyspozycji mienia nieruchomego decydujące znaczenie odgrywa okoliczność, czy legitymuje się ono decyzją

162 o ustanowieniu prawa zarządu (użytkowania), względnie stosowną umową,

163 jeszcze przed 2017 r. było niemal powszechnie przyjmowane w orzecznictwie sądów administracyjnych. Pojawiające się niekiedy odmienne zapatrywania na to zagadnienie (czego przykładem może być pogląd sformułowany w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 września 2010 r., I OSK 1401/09, Lex nr 745005) miały charakter odosobniony. Ostatecznie kwestia ta rozstrzygnięta została w dwóch uchwałach składów 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2017 r.

164 - I OPS 2/16 (ONSAiWSA 2017/4/59) oraz z 26 lutego 2018 r., I OPS 5/17

165 (ONSAiWSA 2018/3/42), w których stwierdzono, że "Pozostawanie nieruchomości

166 we władaniu przedsiębiorstwa [...] bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami

167 i wywłaszczaniu nieruchomości oznacza, że nieruchomość ta należała

168 w dniu 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy

169 z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym ustawę o pracownikach samorządowych". Naczelny Sąd Administracyjny wskazał,

170 że od czasu uchylenia ustawą z 1960 r. o kolejach rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 1926 r. (ze zmianami) o utworzeniu przedsiębiorstwa "[...] ", nie został uchwalony żaden akt prawny przyznający [...] nabycie prawa zarządu

171 ex lege.

172 Skład orzekający w sprawie pogląd wyrażony w uchwałach i przedstawioną

173 na jego poparcie argumentację podziela.

174 Sąd podziela także stanowisko przyjęte w orzecznictwie sądowym, że o tytule prawnym do konkretnie oznaczonej nieruchomości nie mogą stanowić akty ogólne regulujące status przedsiębiorstwa w sytuacji, gdy nie zostało ustalone,

175 aby zostały wydane decyzje uprawnionych organów państwowych o przekazaniu nieruchomości w zarząd lub użytkowanie przedsiębiorstwa. Akty regulujące

176 status prawny przedsiębiorstwa [...] oraz akty ustawowe i wykonawcze, na podstawie których przeprowadzono nacjonalizację kolei, mają charakter ogólnych aktów normatywnych i nie regulowały stanu prawnego konkretnej nieruchomości,

177 lecz mogły tylko stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidualnych dotyczących poszczególnych składników mienia ogólnonarodowego.

178 Dodać należy, że zgodnie z art. 6 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym na dzień wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami państwowymi, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. To natomiast, że terenowym organem administracji państwowej,

179 o którym mowa w tym przepisie jest organ stopnia podstawowego, przesądza

180 art. 3 ust. 2 przywołanej ustawy stanowiąc, iż ilekroć w ustawie jest mowa

181 o radach narodowych lub terenowych organach administracji państwowej

182 bez bliższego określenia, rozumie się przez to rady narodowe stopnia podstawowego lub terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego o właściwości szczególnej do spraw geodezji i gospodarki gruntami. Brak zatem tytułu prawnego [...] w dniu 27 maja 1990 r. do stanowiącej własność państwową spornej nieruchomości, potwierdzonego decyzją administracyjną względnie umową, o których mowa

183 w art. 38 ust. 2 u.g.g., oznacza - jak stwierdzono w uchwałach z 2017 i 2018 r.

184 - że należała ona wówczas w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r.

185 do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego.

186 W niniejszej sprawie nie miał zastosowania także art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy

187 z dnia 10 maja 1990 r. – wyłączający spod komunalizacji mienie należące

188 do przedsiębiorstw państwowych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym. Otóż po pierwsze, określenie "należące" do przedsiębiorstw państwowych oznaczało należenie mienia państwowego do tych podmiotów

189 w sensie prawnym, a nie tylko faktycznym – to jest posiadanie określonego

190 tytułu prawnego (którego [...] do przedmiotowej nieruchomości nie miało), a po drugie przedsiębiorstwo takie winno być umieszczone w wykazie określonym przez

191 Radę Ministrów zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy.

192 W wykazie objętym rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 9 lipca 1990 r.

193 w sprawie ustalania wykazu przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych, których mienie nie podlega komunalizacji (Dz.U. Nr 15, poz. 301) nie zostało ujęte przedsiębiorstwo państwowe [...].

194 Za niezasadne należy również uznać powoływanie się przez skarżącego na przepis art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe.

195 W wyroku z dnia 12 kwietnia 2005 r., sygn. akt K 30/03, Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie stwierdził, że art. 1 pkt 9 i art. 5 ustawy z dnia 28 marca 2003 r.

196 o zmianie ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego PKP oraz o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami

197 (Dz. U. Nr 80, poz. 720) nie dotyczy komunalizacji z mocy prawa, o której mowa

198 w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy komunalizacyjnej (OTK-A 2005, nr 4, poz. 35).

199 Wskazać należy, iż art. 1 pkt 19 ustawy nowelizującej z dnia 28 marca 2003 r.

200 został wprowadzony do powołanej wyżej ustawy z dnia 8 września 2000 r. przepis

201 art. 34a w następującym brzmieniu: "Grunty, o których mowa w art. 34,

202 z dniem 1 czerwca 2003 r. nie podlegają komunalizacji na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym

203 i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.)".

204 Odesłanie do art. 34 oznacza, że omawiany przepis (art. 34a) dotyczy gruntów będących nadal własnością Skarbu Państwa, co do których [...] nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej

205 i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych. Grunty te stały się z dniem wejścia w życie ustawy z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego.

206 Prawidłowe rozumienie powyższych przepisów z uwzględnieniem stanowiska Trybunału oznacza więc, iż przepisy art. 34 i 34a nie dotyczą gruntów,

207 których komunalizacja nastąpiła z mocy prawa (art. 5 ust. 1 i 2 ustawy komunalizacyjnej), lecz gruntów o których mowa w art. 5 ust. 3 i 4 tej ustawy

208 (por. wyrok NSA z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1417/11).

209 Wobec powyższego, zasadnie Komisja uznała, że w sprawie niniejszej

210 wystąpiły wszystkie materialnoprawne przesłanki warunkujące komunalizację przedmiotowej nieruchomości. Stąd zarzut naruszenia przez nią art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r., oparty na kwestionowaniu "należenia" w dniu 27 maja 1990 r. nieruchomości do terenowego organu administracji stopnia podstawowego

211 oraz tezie o przynależeniu jej wówczas (w ramach zarządu) do [...], uznać należy

212 za chybiony. Nie doszło również do naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego, jak też przepisów kodeksu postępowania administracyjnego,

213 w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

214 Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy

215 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

216 Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie

217 art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19,

218 innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

219 (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095).

220 -----------------------

221 3.

222 4.

223 5.

224 -----------------------

225 #