Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 maja 2018 r., I SA/Wa 2261/17

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 maja 2018 r., I SA/Wa 2261/17

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie WSA Iwona Kosińska (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant specjalista Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2018 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę.

Uzasadnienie

2 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] października 2017 r. nr [...], po rozpatrzeniu po rozpatrzeniu odwołania M. K., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza [...]przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] września 2017 r., nr [...], przyznającą M. K. pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu opału w wysokości 380 zł.

3 Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że M. K. podczas wywiadu środowiskowego w dniu 31 lipca 2017 r. wystąpiła o przyznanie pomocy finansowej na szereg celów, m.in. na zakup opału. Wniosek ten został ponowiony podczas wywiadu środowiskowego w dniu 22 sierpnia 2017 r. Po rozpatrzeniu w tej części złożonego wniosku Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działając z upoważnienia Burmistrza [...], decyzją z dnia [...] września 2017 r. przyznał M. K. pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu opału w wysokości 380 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wykazał, że wnioskodawczyni wspólnie zamieszkuje i gospodaruje z mężem. Łączny dochód rodziny wynosi 2127,18 zł miesięcznie i przekracza ustawowe kryterium uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej. Niemniej jednak, uwzględniając trudną sytuację rodziny oraz istnienie szczególnie uzasadnionego przypadku niepełnosprawności, który uprawnia do skorzystania z systemu wsparcia ze strony pomocy społecznej, organ postanowił przyznać wnioskowaną pomoc.

4 Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, M. K. wniosła odwołanie, kwestionując wysokość przyznanej pomocy jako niezaspakajającą jej potrzeb.

5 Po rozpatrzeniu złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy, powołując art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 930), wyjaśnił cele i zadania opieki społecznej. Podkreślił, że w jego ocenie pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych i to w wysokości dla nich satysfakcjonującej czy pożądanej. Przy czym ma to być pomoc w wysokości umożliwiającej życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, a nie na poziomie uznanym przez stronę za wystarczająco wysoki. Zatem celem pomocy społecznej nie jest wyręczanie strony w zaspokajaniu jej wszelkich potrzeb życiowych, lecz jedynie wspieranie w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie jej życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna zapobiega trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Ponadto każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia pomocy społecznej.

6 Organ II instancji przywołał treść art. 39 i 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Wyjaśnił, że w rozpoznawanej sprawie dochód rodziny skarżącej przekracza ustawowo określone kryterium dochodowe tj. kwotę 514 zł na osobę w rodzinie i z tego względu organ I instancji rozpoznał wniosek skarżącej z uwzględnieniem art. 41 ustawy o pomocy społecznej, tj. ustalił, czy jej sytuacja stanowi przypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu tego przepisu, dający podstawę do przyznania specjalnego zasiłku celowego. Podkreślił, że wymienione świadczenie przyznawane jest w ramach uznania administracyjnego. Nie jest to świadczenie obowiązkowe, jednakże jego przyznanie nie może być dowolne.

7 Zdaniem organu odwoławczego w okolicznościach niniejszej sprawy organ I instancji prawidłowo uznał, że w przypadku skarżącej zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek uprawniający do wsparcia ze strony pomocy społecznej poprzez udzielenie pomocy na dofinansowanie do zakupu opału. Przy czym przyznanie pomocy na podstawie art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej stanowi doraźną pomoc udzielaną osobom i rodzinom, przekraczającym ustawowe kryterium dochodowe, w sytuacji gdy nie jest możliwe uzyskanie przez nie niezbędnych środków w ramach własnych działań.

8 Organ odwoławczy wyjaśnił, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie powstawaniu wyżej wymienionych sytuacji przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Jednocześnie celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt podatnika takich osób i ich rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji życiowej. Dlatego też osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych - w postaci np. zasiłku celowego lub okresowego na zaspokojenie własnych potrzeb, mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji własnej lub rodziny pod rygorem odmowy przyznania świadczenia.

9 W tej sytuacji organ odwoławczy uznał, że w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia granic uznania administracyjnego i przepisów prawa, które skutkowałyby uwzględnieniem odwołania.

10 Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła M. K.. W uzasadnieniu skargi zarzuciła zaskarżonej decyzji:

11 - naruszenie art. 7 kpa poprzez pominięcie sytuacji zdrowotnej skarżącej oraz jej męża,

12 - błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że w sytuacji zdrowotnej rodziny skarżącej oraz braku wystarczających środków finansowych zasiłek celowy nie jest należny skarżącej z uwagi na przekroczenie progu dochodowego,

13 - błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że skarżąca oraz jej rodzina nie wykorzystuje swoich zasobów i możliwości do poprawienia obecnej sytuacji rodziny,

14 - błąd w ustaleniach faktycznych polegających na uznaniu, że skarżąca domagała się dofinansowania w postaci zakupu kuchni, podczas gdy z treści wniosku skarżącej wynika bezsprzecznie, że problemem jest brak przewodu kominowego oraz wentylacji w kuchni.

15 W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła swoją trudną sytuację życiową i zdrowotną oraz podniosła, że nie może uzyskać niezbędnych środków finansowych w ramach własnych działań. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie o jej zmianę i przyznanie zasiłku celowego.

16 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

17 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

18 Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 1369, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

19 Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.

20 Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 1769, ze zm.). Zasady ogólne wskazanej ustawy wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o pomoc nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, oraz wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiania im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zatem zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin wnioskujących o pomoc powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jak wynika z powyższych przepisów, pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków. Przedmiotem niniejszej sprawy jest przyznanie świadczenia z pomocy społecznej w postaci specjalnego zasiłku celowego na zakup opału lecz, jak dowodzi skarżąca, w niedostatecznej wysokości.

21 W związku z tym wyjaśnić należy, że niewątpliwie uzyskiwany przez skarżącą i jej męża dochód w wysokości 2127,18 zł miesięcznie przekracza określone ustawowo kryterium dochodowe wynoszące 514 zł na osobę w rodzinie. W tej sytuacji wniosek skarżącej o przyznanie pomocy ze środków finansowych Państwa mógł być rozpatrzony jedynie na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Przepis art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej stanowi natomiast, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany m.in. specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Specjalny zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte w przywołanym przepisie słowo "może". Powoduje to, że nawet przy zaistnieniu przesłanek do jego otrzymania nie każda osoba musi go otrzymać. Fakt przyznania i wysokość przyznanego świadczenia zależą zatem od uznania organu wydającego decyzję. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nie żądań. Ośrodki pomocy dysponują bowiem ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy znaczną liczbę osób wymagających wsparcia. Nie ulega więc wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również zawsze udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości.

22 W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie organy administracji publicznej we właściwie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, który znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Jednakże uzasadnienie zawarte w zaskarżonych decyzjach, wyjaśniające powody przyznania wnioskowanego świadczenia skarżącej nie są przekonujące i mogą budzić wątpliwości co do zaistnienia określonych w art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej przesłanek, warunkujących możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego. W rozpatrywanej sprawie ani trudna sytuacja rodziny, ani niepełnosprawności skarżącej nie są bowiem same w sobie okolicznościami, które spełniałyby ustawową przesłankę szczególnie uzasadnionego przypadku.

23 Z utrwalonego już orzecznictwa sądowoadministracyjnego jednoznacznie wynika, że pojęcie "szczególnie uzasadnionych przypadków" określa sytuację życiową osoby lub rodziny, wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, okazjonalnych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec. W orzecznictwie zwrócono uwagę, że zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (a do takich zaliczyć należy zakup opału) zasadniczo należy do zwykłych zadań pomocy społecznej, a nie zadań specjalnych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1142/12, opubl. CBOSA). Szczególnie uzasadniony przypadek jest to zatem taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych pozwala stwierdzić, że zaistniały nagłe zdarzenia drastyczne w skutkach i daleko ingerujące w plany życiowe. Są to te zdarzenia, które występują całkowicie wyjątkowo, incydentalnie, są zbiegiem wielu niefortunnych zdarzeń, niemożliwych do przewidzenia i przeciwdziałania. W ocenie Sądu orzekającego ponoszenie wydatków związanych z zakupem opału należy natomiast do typowych wydatków. W takim przypadku nie można mówić o wystąpieniu w dacie wydawania decyzji przez organ I instancji zdarzenia niecodziennego, nieoczekiwanego czy też nadzwyczajnego. Jednakże biorąc pod uwagę, że zgodnie z treścią art. 134 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 1369, ze zm.) Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (taka sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie występuje), Sąd uznał, że te uchybienia organów nie mogą być podstawą do uchylenia zaskarżonych decyzji.

24 Sąd nie neguje trudnej sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny, niemniej jednak skarżąca nie może oczekiwać od organów pomocowych przyznawania specjalnych zasiłków celowych na wszystkie, bardzo licznie zgłaszane potrzeby życiowe jej i jej rodziny i to w oczekiwanej przez nią wysokości.

25 Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 1369, ze zm.) orzekł jak w sentencji.