Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 stycznia 2023 r., I SA/Wa 1984/22

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 stycznia 2023 r., I SA/Wa 1984/22

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), sędzia WSA Elżbieta Lenart, sędzia WSA Przemysław Żmich, Protokolant specjalista Monika Bodzan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi H. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 10 czerwca 2022 r. nr SKO/4111/336/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 24 maja 2022 r. nr ŚR.44.441.4411.O.6.2022.

Uzasadnienie

2 Zaskarżoną decyzją z 10 czerwca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], dalej "SKO" na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 138 § 2a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.), dalej "kpa" w związku z art. 17 ust. 1 pkt 1, ust. 1b, ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 615 z późn. zm.), dalej "ustawa", po rozpatrzeniu odwołania H. N. dalej "Skarżącej" od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy [...] z 24 maja 2022 r. nr SR.44.441.4411.O.6.20222 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymało ją w mocy.

3 Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący.

4 Wskazaną powyżej decyzją organ I instancji orzekł o odmowie przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tyt. rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym wujkiem K. J., który jest osobą niepełnosprawną, leżącą, wymagającą pomocy, posiadającą orzeczenie o niepełnosprawności. Organ wskazał, że ubiegającą się o świadczenie jest bratanicą osoby niepełnosprawnej i tym samym nie spełnia przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy. Poza tym z orzeczenia o niepełnosprawności nie wynika kiedy ona postała a zatem nie został spełniony warunek o jakim mowa w art. 17 ust. 1 b ustawy (niepełnosprawność musi powstać nie później niż do ukończenia 18 roku życia).

5 Odwołanie wniosła Skarżąca zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy poprzez jego błędną wykładnię, nie ustalenie w sposób prawidłowy stanu faktycznego i bezzasadne przyjęcie, że nie przysługuje Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

6 Rozpoznając odwołanie SKO w [...] nie podzielił wywodów organu I instancji, że powodem odmowy przyznania niepełnosprawności może być data powstania niepełnosprawności lub jej brak. Powołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 który orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego po ukończeniu przez osobę niepełnosprawną 18 lat jest niezgody z zasadą równości. Dlatego przy ocenie spełniania przesłanek ustawowych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wiek osoby niepełnosprawnej nie może być brany pod uwagę jako przesłanka negatywna.

7 Kolejna przesłanka negatywna to stopień pokrewieństwa pomiędzy osobą sprawującą opiekę a osobę niepełnosprawną. Art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach pielęgnacyjnych stanowi, że świadczenie przysługuje:

8 1) matce albo ojcu,

9 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

10 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

11 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

12 - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

13 Art. 17 ust. 1 a ustawy stanowi natomiast, że osobom o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki przysługuje świadczenie pielęgnacyjne gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

14 -rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawienie praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

15 -nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

16 -nie ma osób o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 128 ustawy z 25 lutego 1964r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (D.U. 2020, poz. 1359, ze zm.), dalej "krio", obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej i rodzeństwo. Zgodnie z art. 671 tej ustawy krewnymi w linii prostej są osoby z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby które pochodzą od wspólnego przodka a nie są krewnymi w linii prostej (§ 1). Stopień pokrewieństwa określa się wg liczby urodzeń, w skutek których powstało pokrewieństwo (§ 2).

17 Skarżąca jest bratanicą osoby niepełnosprawnej i jest z nim spokrewniona w linii bocznej. Pozostaje zatem poza kręgiem osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Z pokrewieństwa w linii bocznej nie wynika obowiązek alimentacyjny.

18 Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła Skarżąca zaskarżając decyzję w całości i wnosząc o jej uchylenie i zwrot kosztów postępowania.

19 Nie precyzując szczegółowo zarzutów skargi w jej uzasadnieniu wskazała, że decyzja jest dla niej krzywdząca. K. J. jest rodzonym bratem jej ojca tj. krewnym w linii bocznej i posiada orzeczenie o niepełnosprawności. Poza nią nie posiada bliższych krewnych tj. żony, dzieci, rodziców a jedyny jego brat a ojciec skarżącej nie żyje. Wobec powyższego Skarżąca jest osobą na którą przeszedł obowiązek alimentacyjny.

20 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

21 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

22 Skarga jest zasadna.

23 Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), dalej "p.p.s.a" sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

24 Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji wydanej przez organ I instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

25 1) matce albo ojcu,

26 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

27 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

28 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

29 Przy czym świadczenie pielęgnacyjne, w myśl art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

30 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

31 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

32 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

33 W ocenie Sądu podzielić należy stanowisko Kolegium w zakresie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, której niepełnosprawność powstała później niż przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej do 25 roku życia. Sąd zaprezentowanej przez SKO argumentacji nie będzie powielał gdyż się z nią zgadza.

34 Kolegium uznało natomiast, że ustalony stopień pokrewieństwa z osobą niepełnosprawną wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

35 Stanowisko organu w ustalonym stanie faktycznym jest błędne.

36 Ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 17 ust. 1a stanowi, wbrew temu co wywodzi organ, że nie tylko osoby które spokrewnione są z taką osobą w pierwszym stopniu, mogą ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby inne niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki nie są wyłączone z możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ale w celu jego przyznania niezbędne jest ustalenie, że brak jest osób wymienionych w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych albo legitymują się one orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. ( por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2022 r. I OSK 208/22, z 14 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1810/21, z 17 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1622/21, z 4 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1657/21, z 2 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1027/21, czy z 4 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 897/21).).

37 Organ w ogóle tych kwestii nie badał, co stanowi o naruszeniu przez organ art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy a w konsekwencji naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

38 Jak wynika z twierdzeń Skarżącej wszystkie osoby zobowiązane do alimentacji w stosunku do osoby niepełnosprawnej nie żyją (rodzice, rodzeństwo-brat). Nie ma ona żony ani własnych dzieci. Oznacza to, że nie ma osób o jakich mowa w art. 17 ust. 1a zobowiązanych do alimentacji co uzasadnia przyjęcie, że skarżąca jako jedyna bliska krewna może ona uzyskać świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 pkt 1a. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

39 Trzeba wskazać, że Konstytucja R.P. w art. 69 i 68 ust. 3 zobowiązuje Państwo do udzielania osobom niepełnosprawnym pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, i szczególnej opieki zdrowotnej takim osobom. W interesie zatem Państwa jest aby opiekę tę, w pierwszej kolejności świadczyła rodzina a Państwo dopiero gdy rzeczywiście nie ma żadnych osób, które mogłyby taką ciągłą pomoc świadczyć. Jest to korzystne zarówno z punktu widzenia konieczności wydatkowania środków publicznych ale przede wszystkim z uwagi na samą osobę niepełnosprawną której funkcjonowanie w otoczeniu rodziny zwiększa komfort jej życia. Dlatego działając w ramach swych ustawowych uprawnień Państwo powinno dać takim opiekunom prawo do wyboru opieki nad osobą niepełnosprawną w zamian za uzyskanie świadczenia zastępującego pracę.

40 Jak wynika z akt Skarżąca podlega ubezpieczeniu rolniczemu. Nie wiadomo czy jako domownik czy jako właściciel gospodarstwa rolnego. Z oświadczenia złożonego przez Skarżącą wynika, że zgłoszenie do KRUS nastąpiło z powodu bycia małżonkiem członka rodziny. W przypadku gdy o świadczenie ubiega się rolnik warunkiem uzyskania takiego świadczenia jest zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie, co wynika z art. 17b ust. 1 ustawy o świadczeniach, o czym zresztą skarżąca była pouczona w formularzu do wniosku o przyznanie świadczenia.

41 Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań – co wynika z art. 17 b ust. 2 ustawy o świadczeniach.

42 W niniejszej sprawie organ w ogóle nie badał czy Skarżąca ten warunek spełniła.

43 Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

44 Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w niniejszym uzasadnieniu ustali kwestie związane z rezygnacją z pracy rolnika, jako warunku do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd przesądził natomiast, że Skarżąca jako bratanica ma prawo do świadczenia rodzinnego a okoliczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie była przez organ kwestionowana. Należy ją uznać za udowodnioną.