Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 czerwca 2020 r., I SA/Wa 1600/19
wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 czerwca 2020 r., I SA/Wa 1600/19
Sentencja
1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart WSA Łukasz Trochym Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi R.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę.
Uzasadnienie
2 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "Kolegium") decyzją z [...] maja 2019 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] (dalej jako "Prezydent") z [...] marca 2019 r. nr [...] odmawiającą przyznania R. O. (dalej jako "skarżący") zasiłku celowego w marcu 2019 r. na zwrot kosztów bieżącego czynszu w wysokości [...] zł, zwrot wpłaty własnej za czynsz w wysokości [...] zł oraz na opłacenie zadłużenia czynszowego w wysokości [...] zł.
3 Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:
4 Skarżący w dniu 5 marca 2019 r. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] o przyznanie w marcu 2019 r. m.in. zasiłku celowego na zwrot kosztów bieżącego czynszu w wysokości [...] zł, zwrot wpłaty własnej za czynsz w wysokości [...] zł oraz na opłacenie zadłużenia czynszowego w wysokości [...] zł. Do wniosku załączył m.in. zaświadczenie z Zakładu Gospodarowania Nieruchomościami ul. [...] w W. o wysokości zadłużenia czynszowego oraz potwierdzenie wpłaty za czynsz w wysokości [...] zł i [...] zł.
5 Prezydent decyzją z [...] marca 2019 r., działając na podstawie art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r. poz. 1508 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.s.", odmówił skarżącemu przyznania żądanego zasiłku celowego. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że wnioskodawca, zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] stycznia 2019 r., jest całkowicie niezdolny do pracy do [...] stycznia 2021 r. Źródło jego dochodu stanowi renta z ZUS w wysokości [...] zł netto, która obciążona jest zajęciem komorniczym z tytułu potrącania bieżących alimentów w wysokości [...] zł, a zatem do wypłaty pozostaje kwota [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca otrzymuje ponadto zasiłek stały w wysokości [...] zł miesięcznie. Łączny dochód skarżącego to [...] zł. Prezydent zauważył dalej, że rozpoznając wnioski stron musi zaspokajać najbardziej pilne i konieczne potrzeby osób mieszkających w obszarze jego działania, biorąc pod uwagę środki jakimi dysponuje. Nie każdy zatem podopieczny, w każdym czasie może otrzymać pomoc spełniającą jego oczekiwania. Z akt sprawy wynika, że skarżący od 2015 r., średnio raz w miesiącu, korzysta z pomocy finansowej Ośrodka Pomocy Społecznej i otrzymuje pomoc w formie zasiłku stałego, zasiłków celowych z przeznaczeniem na zakup leków, środków czystości, odzieży, obuwia, opłacenie rachunków za energię elektryczną, czynsz, zakup gazu do butli oraz posiłków w barze. Zadłużenie skarżącego z tytułu zaległości czynszowych powstawało od 2017 r., a więc nie jest to zdarzenie nagłe. Powstało ono wskutek zaniechania ponoszenia bieżących opłat z tytułu korzystania z zajmowanego lokalu komunalnego składającego się z 2 pokoi, kuchni, łazienki i WC, w którym skarżący mieszka sam. Zdaniem organu, udzielenie pomocy w postaci całkowitej regulacji bieżących opłat za czynsz wraz z zadłużeniem nie może być zakwalifikowane jako prowadzenie do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych. Prezydent zauważył, że przy uwzględnieniu możliwości finansowych i sytuacji bytowej skarżącego, a także innych osób korzystających z pomocy społecznej dla zaspokojenia potrzeb bytowych, Ośrodek Pomocy Społecznej nie może udzielić pomocy w formie zasiłku celowego na opłacenie bieżącego czynszu z zaległościami, gdyż wypłata jednorazowa tak znacznej kwoty spowodowałaby wypaczenie celów pomocy społecznej i zwolniłaby z aktywności świadczeniobiorcę. Organ zwrócił również uwagę na inne możliwości przezwyciężenia przez skarżącego jego trudnej sytuacji, jak np. wynajęcie jednego pokoju w mieszkaniu, co pomniejszyłoby koszty związane z opłatami za lokal, bądź zamiana lokalu na mniejszy. Prezydent wskazał ponadto, że prócz zasiłku stałego, w marcu 2019 r. skarżącemu przyznano pomoc w formie zasiłku celowego na zakup leków w wysokości [...] zł oraz prawo do korzystania z bezpłatnych obiadów, finansowanych ze środków pomocy społecznej. W miesiącu tym Ośrodek dysponował natomiast kwotą [...] zł na wypłatę zasiłków celowych z przeznaczeniem na zabezpieczenie najpilniejszych potrzeb bytowych dla [...] rodzin korzystających ze świadczeń z pomocy społecznej, w których znajduje się [...] osób.
6 W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zauważył, że znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej. Mimo tego organ przerzucił cały obowiązek ponoszenia opłat za czynsz na niego. W tej sytuacji po potrąceniu opłat mieszkaniowych na życie pozostaje mu kwota [...] zł. Skarżący czeka na zamianę mieszkania i nie jest jego winą, że ten proces trwa długo. Ponadto część obecnego mieszkania zajęta jest przez sprzęt byłej żony, która mimo ponagleń go nie odebrała. Skarżący posiada nie tylko zaległości w opłatach czynszowych, ale i bieżących. Znajduje się w bardzo trudnej sytuacji z powodu choroby i niskich dochodów, jak również nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji, czego w sprawie nie uwzględniono.
7 Kolegium decyzją z [...] maja 2019 r. utrzymało w mocy decyzję z [...] marca 2019 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazało, że organ pomocowy stale uwzględnia trudną sytuację życiową skarżącego, co uczynił również obecnie, przyznając mu zasiłek stały, pomoc w formie gorącego posiłku raz dziennie oraz zasiłki celowe na zakup leków, środków czystości, obuwia, odzieży, butli gazowej i opłat za energię. Organ nie ma jednak obowiązku zaspokajania wszystkich potrzeb wnioskującego, wkraczać powinien jedynie wtedy, gdy dochodzi do sytuacji krytycznej, tj. gdy wnioskodawca nie jest w stanie zabezpieczyć sobie podstawowej egzystencji wykorzystując własne środki, czy możliwości. Kolegium zauważyło, że organ powinien jednak rozważyć, czy nie należałoby podjąć działań mających na celu kompleksowe rozwiązanie, które w efekcie mogłoby doprowadzić do przyznania skarżącemu prawa pobytu w domu pomocy społecznej, gdzie miałby zabezpieczoną opiekę oraz wszelkie potrzeby bytowe, szczególnie w sytuacji, gdy jest całkowicie niezdolny do pracy i jak sam pisze w odwołaniu, niezdolny również do samodzielnej egzystencji. Celem pomocy społecznej nie jest bowiem stałe dostarczanie środków utrzymania w postaci zasiłków pieniężnych, lecz adekwatne reagowanie w konkretnej sytuacji. Sytuacja skarżącego nie poprawia się natomiast mimo udzielanej pomocy, zaś organ nie jest w stanie zaspakajać wszelkich jego potrzeb, mając na uwadze również potrzeby innych podopiecznych. Organ winien również wziąć pod uwagę fakt, że powstanie zaległości czynszowych może w konsekwencji prowadzić do utraty tytułu prawnego do lokalu. Z wywiadu środowiskowego wynika ponadto, że skarżący ma małoletnie dzieci, które mieszkają z matką, nie może więc liczyć na pomoc rodziny w codziennych czynnościach, samodzielnie nie może zabezpieczyć sobie warunków bytowych, a zatem przyznawanie mu zasiłków pieniężnych nie doprowadza do poprawy jego warunków bytowych, zgodnie z celem pomocy społecznej. Należy zatem zastanowić się nad innymi rozwiązaniami.
8 W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżący wskazał na ciężką sytuację zdrowotną i finansową. Zauważył, że spełnia kryteria określone w ustawie o pomocy społecznej do przyznania świadczeń, tj. kryterium dysfunkcji oraz zdarzeń, o jakich mowa w art. 7 u.p.s. (m.in. ubóstwo, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwała i ciężka choroba w postaci padaczki lekoodpornej). Mimo tego organ odmawia mu przyznania pomocy, narażając go na utratę zdrowia i życia, pozostawiając od 2012 r. do 2016 r. bez środków na leki. Skarżący zauważył również, że choć pomysł zastosowania kompleksowego rozwiązania poprzez umieszczenie go w domu pomocy społecznej jest pomysłem idącym na rękę podopiecznemu, to jednak korzystanie z domu pomocy społecznej wielokrotnie zwiększy koszty jego utrzymania, bowiem mieszkanie w nim kosztuje nawet [...] zł miesięcznie. Z tej przyczyny prawdopodobnie Ośrodek Pomocy Społecznej nie jest zainteresowany realną pomocą skarżącemu.
9 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
11 Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
12 Dokonując takiej kontroli Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie można zarzucić naruszenia prawa.
13 Ustawa o pomocy społecznej, na podstawie której wydano kontrolowane decyzje, w art. 2 stanowi, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy.
14 Zgodnie natomiast z art. 39 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z treści tego przepisu wynika, że organ wydaje decyzję w ramach tzw. "uznania administracyjnego", swobodnie decydując o tym, czy w sprawie indywidualnej wystąpił przypadek, uzasadniający przyznanie tej formy świadczenia z pomocy społecznej. Na taki charakter wydawanej w sprawie decyzji (decyzja uznaniowa) wskazuje użyty w tym przepisie zwrot "zasiłek może być przyznany".
15 Zasadnie zatem wskazały organy, że przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia, a dla ośrodka pomocy społecznej obowiązku jego przyznania. Nie każdy potrzebujący może w każdym czasie uzyskać spełnienie pełnych oczekiwań, ze względu na ograniczone środki, jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej muszą mieć bowiem na uwadze również potrzeby innych osób korzystających z pomocy ośrodka.
16 W tej kwestii, z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji wynika, że w marcu 2019 r. Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] dysponował kwotą [...] zł na wypłatę zasiłków celowych z przeznaczeniem na najpilniejsze potrzeby [...] rodzin, w których znajduje się [...] osób (tj. około [...] zł na osobę lub około [...] zł na rodzinę). Jest to zatem kwota mniejsza niż pomoc przyznana skarżącemu. W marcu 2019 r. skarżący otrzymał bowiem łączenie z pomocy społecznej kwotę [...] zł (zasiłek stały – [...] zł i zasiłek celowy na zakup leków – [...] zł) oraz świadczenie w formie jednego nieodpłatnego gorącego posiłku dziennie.
17 Zaznaczyć należy, że osoba wnioskująca o świadczenie z pomocy społecznej zobowiązana jest przede wszystkim wykorzystywać własne środki, możliwości i uprawnienia do przezwyciężania sytuacji, w której się znalazła. Pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do poprawy trudnej sytuacji, a nie je wyręczać. Nie jest więc jej celem zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła finansowania jego wszystkich zobowiązań finansowych i w oczekiwanej wysokości. Jak słusznie podniósł organ, skarżący powinien przede wszystkim w zakresie własnych możliwości dążyć do regulacji zadłużeń, a nawet częściowego pokrycia bieżących opłat, co też uczynił w miesiącu styczniu, lutym i marcu 2019 r. wpłacając tytułem czynszu kwotę [...] zł. Skarżący winien też podjąć intensywne działania związane np. z wynajęciem jednego pokoju w swoim mieszkaniu, co spowoduje ewentualne pomniejszenie kosztów związanych z opłatami za lokal albo ponagleniem organu do szybszej zamiany zajmowanego lokalu na mniejszy, co obniżyłoby koszty związane z jego eksploatacją.
18 Wskazać należy, że wprawdzie pomoc finansowa na spłatę zaległości czynszowych, czy też czynsz bieżący może być przedmiotem świadczeń w formie zasiłku celowego, to jednak w stanie faktycznym niniejszej sprawy, przy ograniczonych środkach finansowych jakimi dysponuje Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy [...], nie jest ona możliwa, gdyż spowodowałoby to niemożność zaspokojenia potrzeb innych osób przez Ośrodek. Jak wynika z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wnioskodawca od lat objęty jest różnymi formami pomocy społecznej. Otrzymuje bowiem zasiłek stały, zasiłki celowe z przeznaczeniem na zakup leków, środki czystości, odzieży i obuwia, opłacanie rachunków za energię elektryczną, czynsz oraz gaz, itp. Korzysta także z jednego nieodpłatnego gorącego posiłku dziennie. Nie można zatem zgodzić się z zarzutami podniesionymi w skardze, że organ odmawia skarżącemu przyznania pomocy narażając go na utratę zdrowia i życia, pozostawiając od 2012 r. do 2016 r. nawet bez środków na leki.
19 Wypłacenie jednorazowo tak znacznej kwoty, o jaką wnioskował skarżący (łącznie [...] zł) spowodowałoby także wypaczenie celów pomocy społecznej i zwolniłoby z aktywności i odpowiedzialności świadczeniobiorcę, co jest niezgodne z zasadą subsydiarności pomocy społecznej. Fakt, że skarżący otrzymywał pomoc także na spłatę zadłużenia czynszowego nie oznacza, że pomoc taką będzie otrzymywał za każdym razem, gdy wystąpi z wnioskiem.
20 Mając powyższe na uwadze uznać należy, że organy obu instancji wydały decyzje w oparciu o obowiązujące przepisy, nie przekraczając granic uznania administracyjnego, dokonały ustaleń wszystkich okoliczności, od jakich w świetle ustawy o pomocy społecznej uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego. Motywy podjętych rozstrzygnięć zostały wyczerpująco uzasadnione w decyzjach organów obu instancji.
21 Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji.
22 -----------------------
23 1