Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 lutego 2014 r., I SA/Wa 1354/13
wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 lutego 2014 r., I SA/Wa 1354/13
Sentencja
1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie: Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi X Sp. z o. o. w L. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury i Rozwoju na rzecz skarżącego X Sp. z o. o. w L. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
2 Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania X sp. z o.o. z siedzibą w L., zastępowanego przez radcę prawnego Panią K.C., od decyzji Wojewody [...] z dnia
3 [...] kwietnia 2012r., nr [...], orzekającej o ustaleniu odszkodowania na rzecz Masy Upadłości X sp. z o.o. z tytułu przejęcia z mocy prawa na rzecz Województwa [...] nieruchomości położonych w obrębie [...] gm. [...], oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki: nr [...]
4 o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...]
5 o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...]
6 o pow. [...] ha nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha w kwocie [...] zł oraz ustaleniu odszkodowania na rzecz Y z siedzibą w W., reprezentowanego przez Z S.A. z siedzibą w W. w kwocie [...] zł i na rzecz X S.A. z siedzibą w W. w kwocie [...] zł z tytułu wygaśnięcia hipotek ustanowionych na przejętych, przez Województwo [...], ww. nieruchomościach położonych w obrębie [...], gm. [...], oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki nr [...], nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], przeznaczonych
7 pod rozbudowę drogi w ciągu drogi wojewódzkiej nr [...] do obwodnicy Miasta L. przedłużenie ul. [...] w kierunku węzła drogowego "[...]" wraz z obiektami inżynierskimi, drogami obsługującymi ścieżkę rowerową, ciągami pieszymi
8 oraz przebudową cieków i urządzeń kolidujących, oświetleniem, odwodnieniem
9 i sygnalizacją świetlną uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o:
10 1) ustaleniu odszkodowania w łącznej kwocie [...] zł (słownie: [...]) za przejęcie z mocy prawa na rzecz Województwa [...] nieruchomości położonych w obrębie [...], gm. [...], oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki: nr [...]
11 o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...]
12 o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...]
13 o pow. [...] ha nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...]ha,
14 2) powiększeniu tak ustalonego odszkodowania o kwotę równą 5% wartości nieruchomości, tj. o kwotę [...]zł (słownie: [...] złotych 50/100),
15 3) przyznaniu ustalonego odszkodowania na rzecz:
16 X spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą
17 w L., reprezentowanej przez Syndyka Masy Upadłości X
18 Sp. z o.o. z siedzibą w L., w wysokości [...] zł (słownie: dziewięćdziesiąt siedem tysięcy sześć złotych 50/100 gr.) odpowiadającą odszkodowaniu za działkę
19 nr [...] o pow. [...] ha, położoną w obrębie H., gmina L. oraz kwocie wynoszącej 5% wartości nieruchomości, z tytułu wydania inwestorowi działek oznaczonych w ewidencji gruntów nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...]
20 o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha nr [...] o pow. [...] ha, nr [...]
21 o pow. [...]ha;
22 – Y z siedzibą w W., reprezentowanego przez Z S.A. z siedzibą w W., w wysokości [...] zł (słownie: [...]
23 z tytułu wygaśnięcia hipoteki ustanowionej na nieruchomości położonej w obrębie [...], gmina [...], oznaczonej jako działka nr [...]o pow. [...]ha;
24 – [...]S.A. z siedzibą w W. w wysokości [...] zł (słownie: [...].) z tytułu wygaśnięcia hipoteki ustanowionej na nieruchomości położonej w gminie [...], gmina [...], oznaczonej jako działki nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha,
25 4) oraz zobowiązał Prezydenta Miasta L. do wypłaty odszkodowania
26 w terminie 14 dni od dnia wydania niniejszej decyzji.
27 W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy:
28 Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2010r.,
29 nr [...], udzielił zezwolenia na realizację inwestycji drogowej polegającej na rozbudowie drogi nr [...] do obwodnicy Miasta [...] - przedłużenie
30 ul. [...] w kierunku węzła drogowego "[...]" wraz z obiektami inżynierskimi, drogami obsługującymi ścieżkę rowerową, ciągami pieszymi oraz przebudową cieków
31 i urządzeń kolidujących, oświetleniem, odwodnieniem i sygnalizacją świetlną.
32 Powyższa decyzja zatwierdziła podział działek w celu wydzielenia gruntów niezbędnych do realizacji inwestycji.
33 Z ksiąg wieczystych wynika, że właścicielem nieruchomości w skład, której wchodzą działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] była X sp. z o. o. z siedzibą w L.
34 Postanowieniem Sądu Rejonowego w L., Wydział Gospodarczy, sygn. akt [...] dnia [...] października 2001 r. ogłoszono upadłość X spółka z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wyznaczono syndyka masy upadłościowej w osobie L. L.
35 Księga wieczysta nr [...] prowadzona dla nieruchomości [...],
36 z której wydzielona została działka nr [...], nie zawiera wpisów w dziale IV.
37 Ze znajdującego się w zgromadzonym materiale dowodowym odpisu księgi wieczystej nr [...] prowadzonej dla nieruchomości oznaczonej
38 nr ewid [...], wynika że w dziale IV księgi wieczystej widnieje zapis dotyczący obciążenia:
39 – hipoteką umowną zwykłą na sumę [...] - jako wierzyciel hipoteczny figuruje Y z siedzibą W.,
40 – hipoteką przymusowa zwykła na sumę [...] zł. - jako wierzyciel hipoteczny figuruje Skarb Państwa - Naczelnik Urzędu Skarbowego w L.
41 Na podstawie odpisu księgi wieczystej nr [...] prowadzonej przez Rejonowy [...] w L. z siedzibą w [...], ustalono iż działki nr [...],[...],[...],[...],[...]są obciążone:
42 – hipoteką przymusową zwykłą na sumę [...] zł. - jako wierzyciel hipoteczny figuruje [...] S.A. z siedzibą w W.I Oddział w L.,
43 – hipoteką przymusową zwykła na sumę [...] zł. - jako wierzyciel figuruje [...] S.A. z siedzibą w W., I Oddział w L.,
44 – hipoteką przymusową zwykłą na sumę [...] USD - jako wierzyciel figuruje Y z siedzibą W.,
45 – hipoteką przymusową zwykła na sumę [...] zł. - jako wierzyciela hipotecznego ujawniono Naczelnika Urzędu Skarbowego w L.
46 Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012r., nr [...], Wojewoda [...] orzekł o ustaleniu na rzecz Masy Upadłości X sp. z o.o.
47 z tytułu przejęcia z mocy prawa na rzecz Województwa [...], nieruchomości położonych w obrębie [...], gm. [...], oznaczonych w ewidencji gruntów
48 jako działki: nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...]ha, nr [...]o pow. [...]ha, nr [...] o pow. [...]ha, nr [...]pow. [...]ha, nr [...]o pow. [...]ha, nr [...]o pow. [...]ha nr [...]o pow. [...]ha, nr [...]o pow. [...]ha, oraz Y
49 z siedzibą w W., reprezentowanego przez [...] S.A. z siedzibą w W. i na rzecz Y S.A. z siedzibą w W. odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipotek ustanowionych na przejętych, przez Województwo [...], nieruchomościach położonych w obrębie [...], gm. [...] oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki nr [...], nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], przeznaczonych pod rozbudowę drogi w ciągu drogi wojewódzkiej nr [...] do obwodnicy Miasta [...] - przedłużenie
50 ul. [...] w kierunku węzła drogowego "[...]" wraz z obiektami inżynierskimi, drogami obsługującymi ścieżkę rowerową, ciągami pieszymi oraz przebudową cieków
51 i urządzeń kolidujących, oświetleniem, odwodnieniem i sygnalizacją świetlną.
52 Od ww. decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012r. odwołanie złożył Syndyk Masy Upadłości X sp. z o.o. z siedzibą w L., reprezentowany przez radcę prawnego K. C.
53 W uzasadnieniu wskazano, że przepisy ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych ( Dz. U. z 2008 r. Nr 193,, poz. 1194 ze zm.) nie normują kwestii wypłaty odszkodowania w sytuacji, gdy wobec właściciela nieruchomości ogłoszono upadłość. W ocenie pełnomocnika odwołującej się strony można z tego, zdaniem organu, wywnioskować, ze przepis art. 18 ust. 1 c ww. ustawy ma zastosowanie w każdym przypadku przejęcia na własność nieruchomości Skarbu Państwa lub odpowiedniej jednostki samorządu terytorialnego w trybie ww. przepisów w tym także wówczas, gdy wobec właściciela nieruchomości toczy się postępowanie upadłościowe.
54 Jak podnosi pełnomocnik odwołującego się przepisy art. 336 i 345 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze przewidują tzw. prawo odrębności, które polega
55 na tym, że sumy uzyskane ze zbycia rzeczy i praw obciążonych prawami zastawniczymi (hipoteką i zastawem) nie wchodzą do masy upadłości, a zatem nie podlegają ogólnemu podziałowi funduszy masy. Sumy te są przeznaczone wyłącznie
56 na zaspokojenie wierzycieli, których wierzytelności były zabezpieczone na zbytych rzeczach lub prawach.
57 Po rozpatrzeniu odwołania i zbadaniu akt sprawy, organ przytoczył art. 12 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania
58 i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2008r., Nr 193, poz. 1194
59 ze zm.) zgodnie z którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej zatwierdza projekt podziału nieruchomości, a linie rozgraniczające teren ustalone decyzją stanowią linie podziału nieruchomości. Nieruchomości lub ich części, o których mowa w art. 11 f ust. 1 pkt 6, stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa
60 w odniesieniu do dróg krajowych lub własnością odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego w odniesieniu do dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych, z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna, za odszkodowaniem ustalonym w odrębnej decyzji, o której mowa w art. 1 8 i 1 8a cytowanej ustawy.
61 Stosownie do art. 12 ust. 4c tej ustawy jeżeli na nieruchomości lub prawie użytkowania wieczystego tej nieruchomości zostały ustanowione ograniczone prawa rzeczowe z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna, prawa te wygasają.
62 Jeżeli na nieruchomościach, o których mowa w art. 12 ust. 4, lub na prawie użytkowania wieczystego tych nieruchomości jest ustanowiona hipoteka, wysokość odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipoteki ustala się w wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, wraz z odsetkami zabezpieczonymi tą hipoteką. Odszkodowanie to podlega zaliczeniu na spłatę świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz z odsetkami.
63 Zgodnie z art. 18 ust. 1 e pkt 1, 2 i 3 ww. ustawy, w przypadku, w którym dotychczasowy właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości objętej decyzją
64 o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej odpowiednio wyda tę nieruchomość
65 lub opróżni lokal oraz inne pomieszczenia niezwłocznie, lecz nie później niż w terminie 30 dni od dnia:
66 1) doręczenia zawiadomienia o wydaniu decyzji, o której mowa w art. 17,
67 2) doręczenia postanowienia o nadaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności albo,
68 3) w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała
69 się ostateczna - wysokość odszkodowania powiększa się o kwotę równą 5 % wartości nieruchomości lub wartości prawa użytkowania wieczystego.
70 W związku z wydaniem nieruchomości inwestorowi w terminie przewidzianym w art. 18 ust. le pkt 1 wysokość odszkodowania podwyższono o kwotę równą 5% wartości nieruchomości, tj. o kwotę [...]zł (słownie: [...].), 5 % wartości nieruchomości organ przyznał jedynie na rzecz X sp. z o.o., jako dotychczasowemu właścicielowi, a nie wierzycielom hipotecznym jak zrobił to Wojewoda [...] w zaskarżonej decyzji.
71 Organ zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 65 § 1 ustawy o księgach wieczystych
72 i hipotece w celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności wynikającej z określonego stosunku prawnego można nieruchomość obciążyć prawem, na mocy którego wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości (hipoteka).
73 Stosownie do treści art. 12 ust. 4c ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, prawo to wygasa
74 z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizacje inwestycji drogowej stała
75 się ostateczna.
76 Każda hipoteka ustanowiona na nieruchomości objętej ww. zezwoleniem wygasa z chwilą uostatecznienia się tych decyzji i nieruchomość bez jakichkolwiek obciążeń stała się, w tym przypadku, własnością Województwa [...].
77 Z faktem wygaszenia hipoteki związana jest konieczność ustalenia odszkodowania za to prawo. Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych zawiera szczegółową regulację co do sposobu ustalenia odszkodowania za hipotekę. Stosownie do treści art. 18 ust. Ic tej ustawy - jeżeli na nieruchomościach, o których mowa
78 w art. 12 ust. 4 lub na prawie użytkowania wieczystego tej nieruchomości jest ustanowiona hipoteka, wysokość odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipoteki ustala się w wysokości świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, wraz
79 z odsetkami zabezpieczonymi tą hipoteką. Odszkodowanie to podlega zaliczeniu
80 na spłatę świadczenia głównego wierzytelności zabezpieczonej hipoteką wraz
81 z odsetkami.
82 Przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 2003r. szczegółowo więc regulują, zdaniem organu, kwestię kiedy pod budowę drogi przejmowana jest nieruchomość obciążona hipoteką.
83 W związku z tym organ nie zgodził się z zarzutami odwołania jakoby odszkodowanie należne za wygasłe hipoteki, w związku z prowadzonym postępowaniem upadłościowym, winno zostać przyznane w całości wyłącznie masie upadłości.
84 Z tego względu, że wysokość wierzytelności przekracza wysokość odszkodowania za działki nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...]
85 o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...]
86 o pow. [...] ha. nr [...] o pow. [...] ha nr [...] o pow. [...] ha, nr [...]
87 o pow. [...] ha, całą kwotę odpowiadającą wartości ww. działek organ przyznał
88 na rzecz wierzycieli hipotecznych.
89 Z kolei kwotę wynikającą z zastosowania w sprawie art. 18 ust. le ustawy z dnia 10 kwietnia 2003r. przyznać dotychczasowemu właścicielowi nieruchomości.
90 Ponadto organ wskazał, że w przypadku upadłości spółki z ograniczoną odpowiedzialnością prowadzenie spraw spółki i reprezentacja powierzona zostaje Syndykowi Masy Upadłościowej.
91 Organ przyznaje, że zgodnie z art. 20 § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 października 1934r. prawo upadłościowe (Dz. U.
92 z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm.) na skutek ogłoszenia upadłości, upadły traci
93 z samego prawa zarząd oraz możność korzystania i rozporządzania majątkiem, należącym do niego w dniu ogłoszenia upadłości, jak też-nabytym w toku postępowania. Majątek ten stanowi masę upadłości.
94 Syndyk jest więc stroną w znaczeniu formalnym (procesowym), tzn. działa
95 w postępowaniu we własnym imieniu. Natomiast stroną w znaczeniu materialnym, pomimo ogłoszenia upadłości, pozostaje upadły. On bowiem jest podmiotem stosunku prawnego, na tle którego wyniknął spór. Prowadzenie sporu przez syndyka odbywa
96 się więc na rzecz upadłego (stosownie do art. 160 ust. 1 Prawa upadłościowego
97 i naprawczego). Użyte w art. 144 ust. 2 Prawa upadłościowego i naprawczego wyrażenie, iż postępowania dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu oznacza, że upadły będąc stroną w znaczeniu materialnym, pozbawiony jest legitymacji formalnej
98 do występowania w tych postępowaniach.
99 Pogląd dotyczący oznaczenia podmiotu zobowiązanego do uregulowania zaległości po ogłoszeniu upadłości znajduje potwierdzenie w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2004 r. sygn. akt IV CK 86/04 (Biul. SN 2005/2/15). podjętym na tle przepisów art. 20 § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej
100 z dnia 24 października 1934 r. - prawo upadłościowe.
101 Powyższe oznacza, zdaniem organu, że błędnie Wojewoda [...] ustalił należne odszkodowanie na rzecz Masy Upadłości "X" sp. z o.o., gdyż podmiotem praw i obowiązków, po ogłoszeniu upadłości, pozostaje X sp. z o.o. Masa Upadłości to jedynie majątek upadłego. Powyższe oznacza,
102 że w tej części należało uchylić zaskarżoną decyzję i orzec o ustaleniu odszkodowania na rzecz X sp. z o.o., reprezentowanej przez Syndyka Masy Upadłości.
103 Na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia
104 [...] marca 2013 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył Syndyk Masy Upadłości X Sp. z o.o. zaskarżając ją w części w jakiej przyznano odszkodowanie Y z siedzibą w W. reprezentowany przez [...] S.A. z siedzibą w W.
105 w wysokości [...] zł oraz [...] S.A. z siedzibą w W. w wysokości [...] zł.
106 Zaskarżonej decyzji zarzucono:
107 – naruszenie przepisów art. 204 i art. 206 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24.10.1934 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 1998 r.
108 nr 118, poz. 512 z późn. zm.) w zw. z art. 536 ustawy z 28.02.2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2009 r. nr 175 poz. 1361 z późn. zm.) oraz art. 18 ust. 1d ustawy z dnia 10.04.2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2008 r. nr 193, poz. 1194 z późn. zm.) poprzez ich błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że kwota odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipotek ustanowionych na przejętych pod rozbudowę drogi [...] wojewódzkiej nr [...] do obwodnicy Miasta L. przez Województwo [...] nieruchomościach została wypłacona wierzycielom hipotecznym, w sytuacji gdy przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Prawo upadłościowe z 24.10.1934 r. wg którego toczy się postępowanie upadłościowe wobec skarżącego, stanowią, że sumy uzyskane ze sprzedaży przedmiotu w toku postępowania upadłościowego, na którym była ustanowiona hipoteka winny wchodzić w całości skład masy upadłości, które
109 to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy
110 – nierozpoznanie istoty sprawy poprzez przypisanie odwołującemu
111 się podniesienia zarzutów art. 336 i 345 ustawy z 28.02.2003 r. prawo upadłościowe
112 i naprawcze, podczas gdy powyższe przepisy zostały powołane jedynie w celu wskazania różnic pomiędzy rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej
113 z dnia 24.10.1934 r. Prawo upadłościowe a ustawą z 28.02.2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze oraz poprzez .stwierdzenie, że według odwołującego się przepis art. 18 ust. 1 d ustawy z dnia 10.04.2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych ma zastosowanie w każdym przypadku przejęcia na własność nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, podczas gdy pełnomocnik odwołującego się wyraźnie zaznaczył,
114 że szczególna regulacja w tym zakresie zawarta w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24.10.1934 r. Prawo upadłościowe wyklucza zastosowanie art. 18 ust. 1 d ustawy z dnia 10.04.2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych i wniósł o jej uchylenie w zaskarżonej części.
115 W uzasadnieniu skargi podniesiono między innymi, że kluczowym
116 dla prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest zbadanie wzajemnej relacji pomiędzy przepisem art. 18 ustawy z dnia 10.04.2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych a przepisami rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 24.10.1934 r. - prawo upadłościowe.
117 W ocenie skarżącego, szczególna i kompleksowa regulacja zasad zaspokajania wierzycieli zawarta w przepisach rozporządzenia z dnia 24.10.1934 r. wyklucza możliwość zastosowania w niniejszej sprawie art. 18 ust. 1 c ustawy o szczególny zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych.
118 W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, zgodnie którym przepisy art. 204
119 i 206 rozporządzenia Prezydenta RP są przepisami szczególnymi, regulującymi sposób zaspokojenia z masy upadłości wszystkich należności, w tym podatków, które należą
120 do grupy uprzywilejowanej (por. wyrok Sąd Najwyższego z 05.05.2004 r., II KK 71/04, Lex nr 109484; uchwałę siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego
121 z 18.06.2007 r., II FPS 6/06, ONSAiWSA 2007, Ą 5, poz. 110). Wskazany pogląd dotyczy co prawda przepisów podatkowych, niemniej jednak zdaniem skarżącego skoro przepisy rozporządzenia w sposób szczególny regulują zasady zaspokojenia także należności zaliczonych do kategorii uprzywilejowanych (a takimi są należności podatkowe), to tym bardziej należy uznać j za przepisy szczególne wobec przepisu
122 art. 18 ust. 1d ustawy z 10.04.2003 r., który odnosi się do wierzytelności zaliczanych
123 do niższej kategorii, że gdyby nie doszło do przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa lub odpowiednią jednostkę samorządu terytorialnego w trybie przepisów ustawy z 10.04.2003 r., nieruchomość zostałaby sprzedana w postępowaniu upadłościowym i wierzyciel hipoteczny bezpośrednio ze sprzedaży nie otrzymałby nic. Cena sprzedaży wchodzi bowiem - w myśl art. 118 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta RP - w skład masy upadłości i podlega podziałowi według przepisów o podziale funduszów masy. Wierzytelność zabezpieczona hipoteką mogłaby zostać zaspokojona w ramach podziału funduszów masy tylko o tyle, o ile zostałyby zaspokojone wierzytelności wyższej kategorii (w sprawie niniejszej chodzi zwłaszcza o wierzytelności zabezpieczone hipoteką, zaliczone do kategorii 2a); w ramach zaś swojej kategorii wierzytelność byłaby zaspokojona albo w całości albo w części - gdy przypadająca
124 na daną kategorię kwota nie wystarczyłaby na zaspokojenie wszystkich wierzytelności (art. 206 rozporządzenia). Gdyby zatem przyjąć, zdaniem skarżącego, że odszkodowanie z tytułu wygaśnięcia hipoteki przewidziane w przepisach ustawy z 10.04.2003 r. należy wypłacić wierzycielowi hipotecznemu, okazałoby się, że mimo toczącego się postępowania upadłościowego, niektórzy wierzyciele hipoteczni zostaliby zaspokojeni bezpośrednio
125 z nieruchomości (wszak - jak wyżej podkreślono - odszkodowanie jest surogatem tego, co wierzyciel mógłby uzyskać w drodze realizacji hipoteki), z pominięciem zasad określonych w przepisach art. 204 i 206 rozporządzenia Prezydenta RP i to tylko
126 ze względu na zdarzenie, na którego zaistnienie nie miał wpływu ani upadły ani też syndyk masy upadłości. Taka sytuacja byłaby, zdaniem skarżącego, sprzeczna z podstawowym celem postępowania upadłościowego, którym jest wspólne i równe zaspokojenie wszystkich wierzycieli upadłego (zob. S. Gurgul, Prawo ..., s. 5). Trudno natomiast przyjąć, że racjonalny ustawodawca poprzez regulację art. 18 ust. 1d ustawy z 10.04.2003 r. chciał osiągnąć skutek w postaci całkowitego zignorowania celu postępowania upadłościowego toczącego się według przepisów rozporządzenia Prezydenta RP.
127 Odnosząc się do zarzutu nierozpoznania istoty sprawy skarżący podniósł,
128 że organ źle zrozumiał podnoszone w odwołaniu zarzuty i treść samego uzasadnienia odwołania, w efekcie czego nie rozpoznał on istoty sprawy. W uzasadnieniu decyzji czytamy, że "w ocenie pełnomocnika odwołującej się strony przepis art. 18 ust. 1 d ustawy z dnia 10.04.2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych ma zastosowanie w każdym przypadku przejęcia na własność nieruchomości Skarbu Państwa lub odpowiedniej jednostki samorządu terytorialnego w trybie ww. przepisów w tym także wówczas, gdy wobec właściciela nieruchomości toczy się postępowanie upadłościowe." Dalej w uzasadnieniu jest napisane, że jak podnosi pełnomocnik odwołującego przepisy art. 336 i 345 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze przewidują bowiem tzw. prawo odrębności, które polega na tym, że sumy Uzyskane ze zbycia rzeczy i praw obciążonych prawami zastawniczymi (hipoteką i zastawem) nie wchodzą do masy upadłości, a zatem nie podlegają ogólnemu podziałowi i funduszy masy. Sumy te są przeznaczone wyłącznie na zaspokojenie wierzycieli, których wierzytelności były zabezpieczone na zbytych rzeczach lub prawach."
129 Prawdą jest, że skarżący powołał się na te przepisy, ale zupełnie w innym kontekście, w sposób czysto hipotetyczny. Przytoczenie treści art. 336 i 345 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze, która przecież nie ma zastosowania w stosunku
130 do skarżącego, miało na celu pokazanie, że przepisy "nowego" prawa upadłościowego przewidują tzw. prawo odrębności. Tak więc przepisy te nie stoją w sprzeczności
131 z art. 18 ust. 1d ustawy z dnia 10.04.2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania
132 i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. Jednakże w dalszej części uzasadnienia skarżący wyraźnie zaznaczył, że postępowanie upadłościowe toczące
133 się wobec niego normuje "stare" prawo upadłościowe (tzn. rozporządzenie Prezydenta RP z 1934 r.), które prawa odrębności nie przewiduje. Natomiast w związku z tym,
134 że regulacje zawarte w prawie upadłościowym są przepisami szczególnymi w stosunku do ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (argumentacja przytoczona powyżej), cała kwota odszkodowania winna, wejść w skład masy upadłości.
135 W związku z powyższym organ, wydając w stosunku do skarżącego niekorzystną decyzję, w ogóle nie wyjaśnił dlaczego nie będą miały zastosowania w sprawie niniejszej przepisy rozporządzenia Prezydenta RP z 1934 - prawo upadłościowe. Stwierdził jedynie lakonicznie, że skoro przepisy ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych szczegółowo regulują kwestię kiedy pod budowę drogi przejmowana jest nieruchomość obciążona hipoteką,
136 to odszkodowanie należne za wygasłe hipoteki winno być wypłacone wierzycielom hipotecznym.
137 W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone
138 w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.
139 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
140 Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać czy organ administracji orzekając
141 w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przy czym ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego oraz na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.
142 Skarga zasługuje na uwzględnienie.
143 Przedmiotem skargi jest decyzja Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] marca 2013 r. uchylająca decyzję Wojewody [...]
144 z dnia [...] kwietnia 2012 r. orzekająca o ustaleniu odszkodowania na rzecz Masy Upadłości X Sp. z o.o. z tytułu przejęcia z mocy prawa na rzecz Województwa [...] nieruchomości położonej w obrębie [...], gm. [...], oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki: nr [...] o pow. [...] ha, nr [...]
145 o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...]
146 o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha nr [...]
147 o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha w kwocie [...] zł oraz ustaleniu odszkodowania na rzecz [...] z siedzibą w W., reprezentowanego przez [...] S.A. z siedzibą
148 w W. w kwocie [...] zł i na rzecz [...] S.A.
149 z siedzibą w W. w kwocie [...] zł z tytułu wygaśnięcia hipotek ustanowionych na przejętych, przez Województwo [...], ww. nieruchomościach położonych w obrębie [...], gm. [...], oznaczonych w ewidencji gruntów
150 jako działki nr [...], nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], przeznaczonych
151 pod rozbudowę drogi w ciągu drogi wojewódzkiej nr [...] do obwodnicy Miasta L. przedłużenie ul. [...] w kierunku węzła drogowego "[...]" wraz z obiektami inżynierskimi, drogami obsługującymi ścieżkę rowerową, ciągami pieszymi
152 oraz przebudową cieków i urządzeń kolidujących, oświetleniem, odwodnieniem
153 i sygnalizacją świetlną i orzekającą o:
154 1) ustaleniu odszkodowania w łącznej kwocie [...] zł (słownie: [...] ) za przejęcie z mocy prawa na rzecz Województwa [...] nieruchomości położonych w obrębie [...], gm. [...], oznaczonych w ewidencji gruntów jako nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...]
155 o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha nr [...]
156 o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha,
157 2) powiększeniu tak ustalonego odszkodowania o kwotę równą 5% wartości nieruchomości, tj. o kwotę [...]zł (słownie: [...]) oraz
158 3) przyznaniu ustalonego odszkodowania na rzecz:
159 [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą
160 w L., reprezentowanej przez Syndyka Masy Upadłości [...]
161 sp. z o.o. z siedzibą w L., w wysokości [...] zł ([...].) odpowiadającą odszkodowaniu za działkę nr [...] o pow. [...] ha, położoną w obrębie [...], gmina [...] oraz kwocie wynoszącej 5% wartości nieruchomości, z tytułu wydania inwestorowi działek oznaczonych w ewidencji gruntów nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...]
162 o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha nr [...] o pow. [...] ha, nr [...]
163 o pow. [...] ha;
164 - [...] z siedzibą w W, reprezentowanego przez [...] S.A. z siedzibą w W., w wysokości [...] zł (słownie: [...] gr.)
165 z tytułu wygaśnięcia hipoteki ustanowionej na nieruchomości położonej w obrębie [...], gmina [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...]ha;
166 - [...] S.A. z siedzibą w W. w wysokości [...] zł (słownie: [...] gr.) z tytułu wygaśnięcia hipoteki ustanowionej na nieruchomości położonej w gminie [...], gmina [...], oznaczonej jako działki nr [...]o pow. 0,0112 ha, nr [...]
167 o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...]ha, nr [...]o pow. [...]ha, nr [...]
168 o pow. [...] ha nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha,
169 4) oraz zobowiązał Prezydenta Miasta L. do wypłaty odszkodowania
170 w terminie 14 dni od dnia wydania niniejszej decyzji.
171 Sąd rozpoznając przedmiotową sprawę w pełni podziela stanowisko skarżącego,
172 że kluczowym zagadnieniem dla rozstrzygnięcia jest zbadanie wzajemnej relacji pomiędzy przepisem art. 18 ust. 1c ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, a przepisami rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 października 1934 r. – prawo upadłościowe.
173 Istotnym w sprawie jest, że zgodnie z treścią art. 536 r. ustawy z dnia
174 28.02.2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2009 r. nr 175 poz. 1361
175 z późn. zm.)postępowanie upadłościowe wobec [...] Sp. z o.o.
176 w siedzibą w L. toczy się według przepisów Rozporządzenia Prezydenta RP
177 z 24.X.1934 r., bowiem upadłość tego podmiotu ogłoszono [...] października 2001 r.,
178 a więc przed datą wejścia w życie aktualnie obowiązującej ustawy z dnia
179 28 lutego 2003 r. Zgodnie z treścią powyższego rozporządzenia sumy uzyskane
180 ze sprzedaży w postępowaniu upadłościowym przedmiotu na którym ustanowiona była hipoteka nie są przeznaczone na zaspokojenie wierzycieli hipotecznych lecz wchodzą
181 w skład ogólnych funduszów masy upadłości i podlegają podziałowi zgodnie z ptzepisami o podziale funduszów masy (art. 118 ust. 2), a wierzyciel hipoteczny, którego hipoteka wygasa na skutek sprzedaży nieruchomości (art. 120) ma prawo do zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności tylko w ramach podziału ogólnych funduszów masy upadłości z uwzględnieniem zasad wynikających z treści art. 204 i 206 rozporządzenia.
182 Pierwszy z przepisów (art. 204) określa kolejność zaspokajania wierzytelności
183 w postępowaniu upadłościowym z masy upadłości dzieląc je na kategorie. Należności zabezpieczone hipoteka zostały zaliczone do kategorii 2a i 2b. Jeżeli natomiast suma przeznaczona do podziału nie wystarcza na zaspokojenie w całości wszystkich należności, to należności dalszej kategorii są zaspokajane dopiero po zupełnym zaspokojeniu należności z wyższej kategorii, a gdy majątek nie wystarcza na pokrycie całości wszystkich należności należących do tej samej kategorii, to zaspokaja
184 się je stosunkowo (art. 206). Natomiast przepisy ustawy o szczegółowych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych z dnia 10 kwietnia 2003 r. nie normują kwestii wypłaty odszkodowania w sytuacji gdy wobec właściciela nieruchomości ogłoszono upadłość.
185 Tymczasem art. 18 ust. 1c ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U.
186 z 2008 r. nr 193, poz. 1194 ze zm.) stanowi, że jeśli na nieruchomościach o których mowa w art. 12 ust. 4 lub na prawie użytkowania wieczystego tej nieruchomości jest ustanowiona hipoteka, to wysokość odszkodowania z tytułu wygaśnięcia hipoteki ustala się w wysokości świadczenia głównego wierzyciela zabezpieczonej hipoteki wraz
187 z odsetkami zabezpieczającymi tę hipotekę.
188 Przepisy powyższej ustawy szczegółowo regulują więc kwestię kiedy pod budowę drogi przejmowania jest nieruchomość obciążona hipoteką.
189 Przy czym należy zwrócić uwagę, że w przeciwieństwie do Rozporządzenia Prezydenta RP z 1934 r. nowa ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – prawo upadłościowe
190 i naprawcze przewiduje tzw. prawo odrębności, umożliwiające obecnie zastosowanie art. 18 ust. 1c ustawy z dnia 10.04.2003 r. w przypadku procesu upadłościowego prowadzonego w oparciu i jej przepisy.
191 Jednak przepisy powyższej ustawy nie dotyczą skarżącego, wobec którego postepowanie upadłościowe toczy się w oparciu o "stare" prawo upadłościowe
192 tj. Rozporządzenie Prezydenta RP z 1934 r. które prawa odrębności nie przewiduje.
193 Sąd zauważa, iż powszechnie w orzecznictwie prezentowany jest podgląd,
194 że przepisy art. 204 i art. 206 rozporządzenia Prezydenta RP z 1934 r. są przepisami szczególnymi regulującymi sposób zaspokajania z masy upadłości wszystkich należności w tym podatków, które należą do grupy uprzywilejowanej (wyrok SN
195 z 5.05.2004 r. IIKK 71/04, uchwała 7 sędziów NSA z 18.06.2007 r. II FPS 6/06). Skoro zatem przepis rozporządzenia w sposób szczególny reguluje zasady zaspokajania należności zaliczonych do kategorii uprzywilejowanych, to tym bardziej (co słusznie podnosi skarżący) należy uznać je za przepisy szczególne wobec art. 18 ust. 1c ustawy z dnia 10.04.2003 r., który odnosi się do wierzytelności zaliczanych do niższych kategorii.
196 Gdyby zastosować przepisy tzw. "spec ustawy" i odszkodowanie z tytułu wygaśnięcia hipoteki wypłacić wierzycielom hipotecznym, to zaistniałaby sytuacja,
197 że wierzyciele ci zostaliby zaspokojeni bezpośrednio z nieruchomości z pominięciem zasad określonych w art. 204 i art. 206 rozporządzenia Prezydenta RP (w oparciu
198 o które prowadzona jest upadłość skarżącego), na co nie miałby wpływu ani upadły ani tez syndyk masy upadłości, a co byłoby sprzeczne z celem postępowania upadłościowego wynikającego z powyższego rozporządzenia, którym jest równe zaspokojenie wszystkich wierzycieli upadłego.
199 Tak wiec mając na uwadze realia przedmiotowej sprawy Sąd podzielił w pełni stanowisko skarżącego – Syndyka Masy Upadłości [...] Sp. z o.o.
200 z siedzibą w L., że odszkodowanie za nieruchomości skarżącego przejęte z mocy prawa na rzecz Województwa [...] z przeznaczeniem pod rozbudowę drogi
201 w ciągu drogi wojewódzkiej nr [...] do obwodnicy Miasta L. nie powinno być przeznaczone wyłącznie na zaspokojenie wierzycieli hipotecznych, lecz powinno wejść w skład ogólnych funduszów masy upadłości i podlegać podziałowi zgodnie
202 z przepisami (art. 118 ust.2) o podziale funduszów masy mającego zastosowanie
203 w tej sprawie rozporządzenia Prezydenta RP z 1934 r. Zgodnie bowiem z przepisami art. 120 powyższego rozporządzenia wierzyciel hipoteczny ma prawo do zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności tylko w ramach podziału ogólnych funduszów masy upadłości z uwzględnieniem zasad wymienionych w art. 204 i art. 206 tego rozporządzenia.
204 Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią przedstawione wyżej stanowisko Sądu.
205 Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy
206 z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencjo.