Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 maja 2015 r., IV SA/Wa 540/15

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 maja 2015 r., IV SA/Wa 540/15

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alina Balicka (spr.), Sędziowie sędzia WSA Paweł Groński, sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Protokolant ref. staż. Paweł Smulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2015 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji oddala skargę

Uzasadnienie

2 Zaskarżoną do Sądu decyzją z [...] listopada 2014 r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z), dalej "k.p.a." oraz art. 2 pkt 2 lit.a, art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2, 4 ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 2014 r. poz. 1001), dalej również "ustawa", utrzymał w mocy własną decyzję z [...] września nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji z [...] listopada 2013 r. Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

3 Decyzja zapadła w następującym stanie sprawy.

4 Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z [...] września 2013 r. przyznał T. B. uprawnienie do świadczenie pieniężnego z tytułu jego deportacji wraz z matką do pracy przymusowej w L., w okresie 6 miesięcy, tj. okres sierpień 1944 – styczeń 1945. Decyzja ta na skutek wniosku T. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy została utrzymana w mocy decyzję z [...] listopada 2013 r. Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

5 T. B. w dniu 29 sierpnia 2014 r. złożył Szefowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosek o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją z [...] listopada 2013 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. W ocenie skarżącego nowymi dowodami w sprawie stanowiły: pismo z 10 czerwca 2014 r. Instytutu Pamięci Narodowej oraz pismo z 22 kwietnia 2014 r. Urzędu Miasta w L.

6 Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postanowieniem z [...] września 2014 r. wznowił postępowanie, a następnie decyzją z [...] września 2014 r. odmówił uchylenia decyzji z [...] listopada 2013 r.

7 Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy T. B., Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z [...] listopada 2014 r. utrzymał w mocy decyzję z [...] września 2014 r.

8 W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że przedstawione dowody w postaci pisma z 10 czerwca 2014 r. IPN oraz pisma z 22 kwietnia 2014 r. Urzędu Miasta w L. nie dają podstaw do uchylenia decyzji z [...] listopada 2013 r. Dowody te potwierdzają uprzednio ustaloną datę wyzwolenia L., tj. [...] lutego 1945 r. Potwierdza to, że ustalone w oparciu o ustawę świadczenie pieniężne za sześciomiesięczny okres podlegania represjom zostało ustalone prawidłowo.

9 Organ podkreślił, że do wymiaru świadczenia nie doliczono pobytu T. B. na deportacji po dacie zajęcia L. przez wojska koalicji antyhitlerowskiej, ponieważ pobyt ten nie był represją w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy. Natomiast 9 dni podlegania represji w lutym 1945 r. doliczono do niepełnego miesiąca sierpnia 1944 r. (pobyt na deportacji rozpoczął się w dniu 7 sierpnia 1944 r.), ponieważ świadczenie zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy, przysługuje za każdy pełny miesiąc trwania pracy przymusowej.

10 Odnosząc się do wniosku strony o uznanie, analogicznie jak uznała to Fundacja "Polsko-Niemieckie Pojednanie", że podlegał on represjom przez okres 7 miesięcy, organ wyjaśnił, że fundacja jako instytucja samodzielna, przy wypłacie odszkodowań kieruje się własnym, wewnętrznymi przepisami, a nie przepisami ustawy. Wobec treści art. 3 ust. 1 ustawy organ nie mógł doliczyć do wymiaru świadczenia miesiąca lutego 1945 r.

11 Skargę na decyzję z [...] listopada 2014 r. Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wywiódł T. B.

12 Skarżący stanął na stanowisku, że organ błędnie określił, że okres jego deportacji wynosił 6 miesięcy. Skarżący podkreślił, że w L. przebywał w lutym 1945 r. i ten miesiąc powinien zostać uwzględniony przez organ do okresu podlegania represjom. Zdaniem skarżącego zasadnicze znaczenie w sprawie ma ustalenie znaczenia słowa "wyzwolenie", ponieważ istnieją dwie daty wyzwolenia L. Pierwsza, spod okupacji III Rzeczy, miała miejsce [...] lutego 1945 r., druga spod okupacji ZSRR – w dniach [...] kwietnia 1945 r.

13 W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uznanie uprawnienia skarżącego do świadczenia pieniężne w związku z represjami w okresie 7 miesięcy, tj. od miesiąca sierpnia 1944 r. do miesiąca marca 1945 r.

14 Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

16 Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r, poz. 1647 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem obowiązującym w dniu ich wydania, nie zaś ocena pod względem słuszności i celowości. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

17 Mając na uwadze powyższe kryteria Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

18 Przedmiotem niniejszego postępowania jest decyzja z [...] listopada 2014 r. Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie przyznania T. B. uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

19 Postępowanie administracyjne, będące przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie, toczyło się w jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania, jakim jest wznowienie postępowania administracyjnego. Wznowienie postępowania jako instytucja procesowa, ma na celu stworzenie prawnej możliwości ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, która zakończona została decyzją ostateczną i w stosunku, do której zaistniała jedna ze wskazanych w art. 145 § 1 i art. 145a § 1 k.p.a. okoliczności będących podstawami wznowienia postępowania.

20 W przedmiotowej sprawie przesłanką wznowieniową, na którą powołał się skarżący we wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego był art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.

21 W doktrynie przyjmuje się, że przez pojęcie nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów należy rozumieć, zarówno okoliczności i dowody nowo odkryte, jak i po raz pierwszy zgłoszone przez stronę. Co więcej nowe okoliczności faktyczne czy nowe dowody mogę stanowić podstawę wznowienia postępowania, o ile są dla sprawy istotne, a zatem muszą dotyczyć przedmiotu sprawy oraz mieć znaczenie prawne, w konsekwencji wpływają na zmianę treści decyzji w zasadniczych kwestiach (por. B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005 s. 647-648).

22 Po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego organ może podjąć trojakiego rodzaju rozstrzygnięcia:

23 - decyzję o odmowie uchylenia decyzji dotychczasowej (art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a.), w sytuacji gdy po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i dowodowego oraz jednoznacznym ustaleniu, że w sprawie nie zaistniały podstawy wznowienia.

24 - decyzję o uchyleniu decyzji dotychczasowej i orzeczenie o istocie sprawy (art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.), wówczas decyzję tą należy traktować jako decyzję w sprawie w danej instancji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 sierpnia 2002 r. sygn. akt IV SA 2759/00, publ. Monitor Prawniczy 2002, nr 20, poz. 917).

25 - decyzję stwierdzającą, że kontrolowana decyzja została wydana z naruszeniem prawa (art. 151 § 2 k.p.a.), w sytuacji gdy w sprawie występują przesłanki negatywne, określone w art. 146 § 1 i 2 k.p.a., wyłączające dopuszczalność uchylenia decyzji w trybie wznowienia postępowania.

26 Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że istota sporu sprowadza się do oceny czy nowe dowody przedstawione przez skarżącego w postaci pisma z 10 czerwca 2014 r. Instytutu Pamięci Narodowej oraz pismo z 22 kwietnia 2014 r. Urzędu Miasta w L., uzasadniają uchylenie decyzji z [...] listopada 2013 r. Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w przedmiocie przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pobytu na deportacji w okresie od sierpnia 1944 r. do stycznia 1945 r. i ustalenia, że skarżący przebywał na deportacji od sierpnia 1944 r do marca 1945 r.

27 Skarżący zarówno w postępowaniu zwyczajnym, jak i w kontrolowanym postępowaniu wznowieniowym podnosił, że w L. przebywał do marca 1945 r. w związku z czym świadczenie pieniężne przysługujące osobom deportowanym powinno zostać przyznane za okres 7 miesięcy. Przedstawione przez skarżącego dowody miały służyć podważeniu dotychczasowych ustaleń organu w zakresie okresu w jakim skarżący doznał represji w związku z deportacją (wywiezieniem) do pracy przymusowej. Wydaną w dniu [...] listopada 2013 r. decyzją Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przyznał skarżącemu świadczenie pieniężne w oparciu o przepisy ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, za okres obejmujący 6 pełnych miesięcy pracy. Organ uznał wówczas że data rozpoczęcia represji to dzień w którym skarżący wraz z matką został deportowany do L., tj. [...] sierpnia 1944 r. Natomiast za datę zakończenia represji organ uznał dzień wyzwolenia L., tj. [...] luty 1945 r.

28 Oceniając dokumenty przedstawione przez skarżącego w postępowaniu wznowieniowym organ stwierdził, że nie uzasadniają one zmiany stanowiska zajętego w decyzji z [...] listopada 2013 r. W ocenie Sądu stanowisko organu jest prawidłowe. Z treści pisma z 22 kwietnia 2014 r. Urzędu Miasta w L. jednoznacznie wynika, że L. została wyzwolona [...] lutego 1945 r. Wyzwolenia dokonała armia radziecka i od dnia wyzwolenia do momentu przybycia pierwszych jednostek administracji polskiej jedyną władzę w L. sprawowała radziecka komendantura wojenna. W tym miejscu wskazać należy, że aparat komendantur wojennych wprowadzono 5 września 1944 r. uchwałą Państwowego Komitetu Obrony ZSRR, a podstawę prawną ich działania był 43 art. IV Konwencji Haskiej z 1907 r. dotyczącej praw i zwyczajów prowadzenia wojny lądowej. Zgodnie z tym przepisem "z chwilą faktycznego przejścia władzy z rąk rządu legalnego do rąk okupanta, tenże poweźmie wszystkie będące w jego mocy środki, celem przywrócenia i zapewnienia, o ile to jest możliwe, porządku i życia społecznego, przestrzegając, z wyjątkiem bezwzględnych przeszkód, prawa obowiązujące w tym kraju". Z kolei konkretne kompetencje i uprawnienia komendantów miały źródło w różnych aktach prawnych (por. J. Hytrek-Hryciuk, Rosjanie nadchodzą! Ludność niemiecka a żołnierze Armii Radzieckiej /Czerwonej/ na Dolnym Śląsku w latach 1945–1948, Wrocław 2010, s. 105 – 125). Trudno jednak przyjąć, w oparciu o treść pisma z Urzędu Miasta w L., że do czasu zorganizowania władz miejskich L., działające na terenie miasta władze radzieckie stosowały w stosunku do przebywających tam Polaków represje, w rozumieniu art. 2 ustawy, polegające na osadzeniu w obozach pracy przymusowej czy wykonywaniu przez nich pracy przymusowej. W archiwach brak bowiem dokumentacji na temat istniejących w mieście L. obozach pracy.

29 Podobnie wypowiedział się Instytut Pamięci Narodowej, który w piśmie z 10 czerwca 2014 r. wskazał, że dniem wyzwolenia był dzień[...] lutego 1945 r. Ponadto wyjaśnił, że w literaturze przedmiotu oraz zasobach Archiwum Państwowego we W. (Oddział w L.) i Muzeum G. w R. brak jest jakiejkolwiek wzmianki na temat obozu pracy L. w L., a w zasobach IPN prowadzona jest kwerenda archiwalna służąca sprawdzeniu, czy w jego zasobach znajdują sią akta osobowe więźniów tego obozu. Niezależnie od kiedy więźniowie ww. obozu uzyskali wolność Instytut Pamięci Narodowej podkreślił, że wracali oni do domów na własną rękę, a z uwagi na zimową aurę i chaos strefy przyfrontowej powroty łączyły się z trudnościami, a nawet niebezpieczeństwem.

30 Wbrew zarzutom skargi nie można zatem uznać, że organ niewłaściwie określił datę wyzwolenia L., a w konsekwencji datę kończącą okres represji wobec skarżącego w związku deportacją do pracą przymusową, która w ocenie skarżącego trwał w sumie przez okres 7 pełnych miesięcy (do marca 1945 r.). Twierdzenie skarżącego, że wraz z wyzwoleniem L. spod okupacji hitlerowskiej, miasto było okupowane przez armię radziecką nie znajduje odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym. Sprawowanie władzy w L. przez radziecką komendanturą wojenną nie pozwala wyprowadzić tak daleko idącego wniosku, że na terenie L. prowadzono działania represyjne wobec Polaków, polegające na dalszym ich osadzeniu w obozach pracy w celu wykonywania pracy przymusowej. Z przywołanych w piśmie Instytutu Pamięci Narodowej publikacji wynika, że wyzwolenie L. miało miejsce [...] lutego 1945 r. Taką datę organ ustalił w decyzji wydanej w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją z [...] listopada 2013 r. Data oficjalnego zakończenia działań wojennych jest bowiem datą końca okresu deportacji, a więc przymusowego wywiezienia z terytorium Polski (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 stycznia 2013 r. sygn. akt II OSK 1757/11, orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

31 W świetle powyższego Sąd w pełni podziela stanowisko Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, iż skarżący nie wykazał, że decyzja z [...] listopada 2013 r. dotknięta jest wadą wymienioną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Organ badając materiał dowodowy słusznie wywiódł brak wystąpienia przesłanek wznowienia postępowania, co dało podstawę do wydania decyzji na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a.

32 W tym stanie rzeczy działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.