Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 lutego 2019 r., IV SA/Wa 2930/18

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 lutego 2019 r., IV SA/Wa 2930/18

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman, asesor WSA Agnieszka Wąsikowska (spr.), Protokolant ref. Luiza Cycling, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2019 r. sprawy ze skargi W. L. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę

Uzasadnienie

2 Po rozpatrzeniu wniosku W. L. z [...] stycznia 2018 r. o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 690), zwanej dalej ustawą: "o działaczach opozycji", Prezes Instytutu Pamięci Narodowej decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] o odmówił wnioskowanego potwierdzenia spełnienia warunków.

3 Organ wskazał, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono dokumenty dotyczące W. L. w tym m. in.:

4 1) akta "Sprawa operacyjnego sprawdzenia kryptonim [...] - nr. rej. [...]", dot. L. W. E., sygn. [...], w których znajduje się zobowiązanie do współpracy ze [...] napisane i podpisane własnoręcznie przez wnioskodawcę. W ww. aktach znajduję się również notatka służbowa z [...] września 1975 r. spisana ze spotkania z wnioskodawcą, z której wynika, że od wnioskodawcy podjęto zobowiązanie, które napisał własnoręcznie;

5 2) akta osobowe "Cudzoziemca, sygn. [...] dotyczące W. E. L. ur. [...]", w których znajduje się "Wniosek o skreślenie cudzoziemca z indeksu osób niepożądanych w [...]" z [...] grudnia 1986 r., z którego wynika, że wnioskodawca przyczynił się do "rozeznania organizatorów demonstracji przed konsulatem i ich zamiarów".

6 Poza ww. dokumentami odnaleziono również zapisy ewidencyjne dotyczące Wnioskodawcy, w tym. m.in.: kartę z dziennika rejestracyjnego b. [...] (sygn. I), sygn. [...], z której wynika, że [...] grudnia 1975 r. W. L. został zarejestrowany do [...] kryptonim "[...]" do numeru [...], a następnie przerejestrowany na tajnego współpracownika (TW).

7 Wymienione wyżej dokumenty spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. Zobowiązanie zostało wytworzone przez wnioskodawcę w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

8 Organ wskazał również, że z obowiązujących przepisów prawa wynika, że Prezes IPN ma ustalić w toku postępowania administracyjnego w pierwszej kolejności - okoliczności wskazane w art. 4 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji, po drugie zaś - czy w archiwum IPN znajdują się dokumenty o cechach określonych w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, a nie ustalać przebieg ewentualnej tajnej współpracy na podstawie m.in. wyjaśnień strony (czym zajmuje się sąd w postępowaniu lustracyjnym). Prezes IPN nie może uwzględnić w postępowaniu, materiału dowodowego w postaci ewentualnych wyjaśnień i informacji przekazywanych przez stronę oraz informacji wynikających z przekazanych przez nią dokumentów. W postępowaniu dotyczącym wydania decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, przedmiotem postępowania nie jest bowiem ocena faktów opisanych w dokumentach organów bezpieczeństwa państwa, a jedynie stwierdzenie, że w zasobach IPN istnieją określone dokumenty spełniające konkretne cechy.

9 Dodatkowo organ wyjaśnił, że niniejsza decyzja ma charakter decyzji deklaratoryjnej. Akt deklaratoryjny jest aktem prawnym, który potwierdza istniejące prawa i obowiązki jego adresata(ów). Decyzje deklaratoryjne potwierdzają jedynie skutki prawne, które wynikają wprost z ustawy. Skutek w postaci przyznania jednostce owych praw wynika więc nie z mocy decyzji, lecz z mocy samych norm ustawowych. Organ wydając ten rodzaj decyzji administracyjnej potwierdza lub odmawia potwierdzenia określonych faktów na podstawie posiadanych w swoim zasobie archiwalnym dokumentów.

10 Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy oświadczając, że nigdy nie współpracował z organami bezpieczeństwa, nigdy nie podpisała zobowiązania do współpracy, nie przekazywała [...] żadnych pisemnych i ustnych informacji. Wnioskodawca. podkreślił, że do [...] r. był prześladowany przez [...], która nie zezwalała zamieszkać mu w Polsce. Wskazał, że informacje dotyczące jego rzekomej współpracy nie znajdują odzwierciedlenia w [...] i w katalogu [...]. Wnioskodawca podał, że [...] września 2004 r. otrzymał z IPN status pokrzywdzonego i udostępniono mu dane osób, które "donosiły" na niego. Ww. oświadczył, że figurował na liście ponad 300 osób niepożądanych w Polsce. Wnioskodawca wskazał, że [...] lipca 2018 r. zapoznał się z aktami sprawy w Oddziale IPN w [...] i złożył dodatkowy wniosek o udostępnienie dokumentów. Wnioskodawca uważa, że dokumenty wytworzone na temat jego współpracy są fikcją i nie mają nic wspólnego z rzeczywistością. Do wniosku załączył: kopię zaświadczenia z [...] września 2004 r. o statusie pokrzywdzonego, oświadczenie o zaprzestaniu działalności społecznej i politycznej, oświadczenie J.J. oraz zdjęcia.

11 Rozpoznając ww. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes IPN decyzją z [...] września 2018 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ uznał za prawidłowe wcześniejsze ustalenia przeprowadzone w sprawie, jak i zasadność rozstrzygnięcia.

12 Odnosząc się do faktu uzyskania przez wnioskodawcę zaświadczenia Prezesa IPN z dnia [...] września 2004 r. potwierdzającego, że W. L. jest pokrzywdzonym w rozumieniu art. 6 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1575 ze zm.) dalej ustawa o IPN wyjaśnił, że zaskarżona decyzja nie stoi w opozycji do ww. zaświadczenia. Wskazał, że zaskarżona decyzja oraz wymienione wyżej zaświadczenie zostały wydane na podstawie odmiennych przepisów prawa. Decyzja została wydana na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji, natomiast zaświadczenie na podstawie uchylonego art. 6 ustawy o IPN. Ponadto wskazał, że zaświadczenie z dnia 28 września 2004 r. zostało wydane na podstawie posiadanych dostępnych - na dzień wydania ww. zaświadczenia - dokumentów zgromadzonych w zasobie archiwalnym IPN.

13 Odnosząc się do tej części wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w której W. L. wskazał, że informacje dotyczące jego rzekomej współpracy nie znajdują odzwierciedlenia w Inwentarzu IPN wyjaśnił, że ww. Inwentarz jest otwartym przewodnikiem i w dalszym ciągu jest systematycznie uzupełniany. Nie zawiera pełnej listy zapisów dotyczących informacji o pracy lub służbie w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z tymi organami.

14 Odnosząc się natomiast do tej części wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w której W. L. wskazał, że informacje dotyczące jego współpracy nie znajdują odzwierciedlenia w katalogu [...], organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 52a pkt 7 ustawy o IPN w katalogu nie mogą być umieszczone osoby, wobec których stwierdzono istnienie dokumentów świadczących, że były pracownikami, funkcjonariuszami lub żołnierzami organów bezpieczeństwa państwa lub z tymi organami współpracowały. Fakt zamieszczenia danych wnioskodawcy w katalogu osób rozpracowywanych oznacza, że w okresie zamieszczania danych ww. w przedmiotowym katalogu, dokumenty świadczące o współpracy Wnioskodawcy, nie były organowi dostępne.

15 W. L. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Prezesa IPN z [...] września 2018 r. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu skargi wnioskodawca stwierdził, m. in. że podtrzymuje swoje stanowisko wyrażone w piśmie z [...] sierpnia 2018 r. skierowane do Instytutu Pamięci Narodowej (tj. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy). Ww. podniósł, że do dziś nie udostępniono mu dyskietki z dokumentami go dotyczącymi. Wnioskodawca oświadczył, że nigdy nie współpracował z SB. Uważa, że informacje na jego temat nie znajdują odzwierciedlenia w dokumentach IPN. Zdaniem ww. są to dokumenty wytworzone i fikcyjne. Do skargi ww. załączył m. in.: oświadczenie J. J. z [...] sierpnia 2018 r., "Notatkę końcową" z [...] maja 1985 r., Postanowienie Sądu Okręgowego w [...] [...] Wydział [...], sygn. akt [...] z [...] października 2011 r., oryginał i kserokopia Postanowienia [...] w [...] o umorzeniu śledztwa z [...] stycznia 2011 r., kopię wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z [...] sierpnia 2018 r., kopię pisma Dyrektora Oddziału IPN w [...] z [...] czerwca 2018 r., zaświadczenie [...] z [...] lutego 1994 r., zawiadomienie Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z [...]października 2011 r., dokument zatytułowany "[...]" z [...]marca 2012 r., zawiadomienie z [...] września 1994 r., kserokopia koperty adresowanej: [...], zaświadczenie [...] w [...] nr [...] z [...] września 2004 r., pismo Stowarzyszenia [...] z [...] lutego 2002 r., pismo Dyrektora Oddziału IPN w [...] z [...] lutego 2001 r., pismo Dyrektora Oddziału IPN w [...] z [...]czerwca 2005 r., fragment z książki pt: "[...]", pismo wnioskodawcy z dnia 19 czerwca 2018 r., wyrok Sądu Okręgowego w [...][...] sygn. akt [...] z [...] stycznia 2013 r.

16 W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo w uzasadnieniu organ wskazał, że ani argumenty przytoczone w skardze, ani treść załączników załączonych do skargi nie zmieniają faktu istnienia w zasobie Instytutu Pamięci Narodowej określonych dokumentów, będących przedmiotem orzekania w decyzjach wydanych przez organ. Ponownie podniósł, że załączone do skargi zaświadczenie Prezesa IPN z [...] września 2004 r. potwierdzające, że W. L. jest pokrzywdzonym w rozumieniu art. 6 ustawy o IPN nie ma wpływu na rozstrzygniecie. Zaskarżona decyzja oraz ww. zaświadczenie zostały wydane na podstawie odmiennych przepisów prawa. Ww. decyzja została wydana na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji, natomiast zaświadczenie na podstawie uchylonego art. 6 ustawy o IPN. Ponadto wskazał, że treść załączonych do skargi załączników nie ma znaczenia w sprawie będącej przedmiotem skargi.

17 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

18 Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) w związku z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1032 ze zm., dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Podkreślić należy, że dokonując kontroli legalności zaskarżonego aktu, sąd, stosownie do treści art. 134 p.p.s.a. nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten umożliwia sądowi wszechstronne i obiektywne zbadanie sprawy niezależnie od podniesionych zarzutów.

19 Oceniając zaskarżoną decyzję w oparciu o powyższe kryteria Sąd orzekający w niniejszej sprawie doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem decyzja będąca przedmiotem skargi nie narusza prawa.

20 Przedmiotem oceny legalności jest w niniejszej sprawie decyzja wydana na podstawie art. 4 i 5 ust. 1 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

21 Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu uznał, że wobec zachowania się w archiwum IPN dokumentów dotyczących zwerbowania skarżącego do współpracy organ nie może potwierdzić jego statusu działacza opozycji antykomunistycznej (art. 4 ust. 2 ww. ustawy).

22 W pierwszej kolejności należy, wskazać – na co wskazał także organ - że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych nie ocenia organ całej działalności skarżącego a jedynie bada, czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Prezes IPN w wydawanej decyzji nie rozstrzyga o współpracy skarżącego z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej. Organ nie odnosi się do kwestii prawdziwości tych dokumentów, ani prawdziwości opisanych w nich zdarzeń. On jedynie ustala okoliczności o których mowa w art. 4 ustawy. Sąd również tych czynności w tym postępowaniu nie dokonuje, a jedynie sprawdza legalność zaskarżonej decyzji w granicach określonych przepisami.

23 W ocenie Sądu – mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy – zasadnie organ odmówił W. L/ potwierdzenia, że spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

24 Ustawa w art. 4 w sposób jasny wskazuje, że status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych mogą ubiegać się tylko takie osoby, które nie były pracownikami, funkcjonariuszami lub żołnierzami organów bezpieczeństwa państwa i co do których nie zachowały się dokumenty w IPN wytworzone przez tę osobę lub przy jej udziale w ramach wykonywanych przez nią charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zbieraniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (przesłanki muszą być spełnione łącznie). A contrario, gdy tego rodzaju dokumenty zostaną odnalezione (zachowane) nie można osobie ubiegającej się przyznać statusu osoby o jakiej mowa w art. 2 -3 ustawy.

25 W wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono dokument dotyczący Skarżącego, w którym zobowiązał się on "do informowania organów [...]".

26 Pełny tekst oświadczenia brzmi: "Zobowiązuję się dobrowolnie do utrzymania tajemnicy państwowej w czasie wyjazdu za granicę [...] oraz do poinformowania z wrażeń turystycznych z pobytu w [...]. W dalszym toku poinformuję organy [...] o sprawach ich interesujących".

27 Oświadczenie to zostało podpisane własnoręcznie przez Skarżącego i z treści jego wynika, że Skarżący zobowiązał się do współpracy jako informator dla organów bezpieczeństwa państwa (na rozprawie [...] lutego 2019 r. Skarżący potwierdził, że na dokumencie tym widnieje jego podpis, oświadczył także, że dokument ten podpisał, bo inaczej nie dostałby paszportu).

28 Dokument ten - zdaniem Sądu - przesądza o treści rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, a zatem zasadnie odmówiono Skarżącemu przyznania mu statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Zobowiązanie do współpracy spełnia bowiem kryteria dokumentu opisanego w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, tj. było wytworzone przez Skarżącego w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa.

29 Ma rację organ wywodząc, że przy badaniu, czy istnieją podstawy do uznania statusu osoby represjonowanej organ nie bada prawdziwości faktów wynikających ze znajdujących się w IPN dokumentów. Już sam fakt odnalezienia dokumentów w IPN, o ile spełniają one kryterium "wytworzenia" przez tę osobę lub przy jej udziale w ramach czynności tajnego informatora lub pełnomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organ państwa, determinuje wydanie decyzji odmownej.

30 W aktach sprawy znajduje się także akta osobowe "Cudzoziemca, sygn. [...] dotyczące W. E. L. ur. [...]", w których znajduje się "Wniosek o skreślenie cudzoziemca z indeksu osób niepożądanych w [...]" z dnia [...] grudnia 1986 r., z którego wynika, że wnioskodawca przyczynił się do "rozeznania organizatorów demonstracji przed konsulatem i ich zamiarów" oraz akta "Sprawa operacyjnego sprawdzenia kryptonim [...] - nr. rej. [...]", dot. L. W. E., sygn. [...], notatka służbowa z [...] września 1975 r. spisana ze spotkania z wnioskodawcą, z której wynika, że od wnioskodawcy podjęto zobowiązanie, które napisał własnoręcznie, do tych dokumentów dołączone zostało też podpisane własnoręcznie przez Skarżącego zobowiązanie do informowania [...]. W ocenie Sądu – na co wyżej wskazano - ponieważ dokument "zobowiązanie" został wytworzony przy jego udziale, spełnia kryteria o jakich mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji.

31 Rację ma organ wywodząc, że w świetle art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji w postępowaniu tym organ nie bada oryginalności i prawdziwości stwierdzeń zawartych w dokumentach. Nie jest uprawniony do ich weryfikowania i prowadzenia postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie prawdziwości zdarzeń podanych w dokumentach. Formułuje jedynie wnioski wynikające z treści odnalezionych dokumentów. Do organu nie należy także ocena, czy zastosowane przez ustawodawcę kryteria nie są zbyt surowe, lub czy nie eliminują z kręgu beneficjentów ustawy osoby, które tak jak Skarżący – co wynika z przedłożonych dokumentów - prowadziły działalność opozycyjną. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej w niniejszym postępowaniu jest upoważniony ustawowo jedynie do ustalenia, czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Zatem należy podkreślić, że bez znaczenia jest w świetle art. 4 ust. 2 tej ustawy późniejsza, czy wcześniejsza postawa Skarżącego, stosunek do Państwa, jego zasługi, opinie osób z którymi współpracował (wyrok WSA z dnia 20 października 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 1416/17, CBOSA). Wobec tego podnoszone przez Skarżącego inne okoliczności i przedłożone w toku postępowania dowody nie miały wpływu na wynik sprawy i nie mogły być przedmiotem rozpoznania przez organy i sąd.

32 W związku z tym, będąc związany treścią art. 4 ustawy o działaczach opozycji, organ zasadnie odmówił Skarżącemu przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej.

33 Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.