Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2018 r., IV SA/Wa 1443/18

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2018 r., IV SA/Wa 1443/18

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Rząsa, Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Golat (spr.), sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Protokolant referent Joanna Kicińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2018 r. sprawy ze skargi G. G. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę

Uzasadnienie

2 Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2018 r., nr [...], Szef Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, zwany dalej "Prezesem IPN", działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, w zw. z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, z późn. zm.), określanej dalej jako K.p.a., w zw. z art. 5 ust. 1 i f ust. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 693, z późn. zm.), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia, że G. G., s. Z., ur. [...] maja 1960 r. w [...] (określany dalej jako "skarżący"), spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "ustawa".

3 W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił następujący stan sprawy.

4 W dniu [...] września 2017 r. do Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w [...] wpłynął wniosek skarżącego o wydanie decyzji administracyjnej, w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy.

5 Po rozpatrzeniu wniosku "Prezes IPN", wydał decyzję z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia, że G. G. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy.

6 Pismem z dnia [...] stycznia 2018 r. G. G. wystąpił do Prezesa IPN o ponowne rozpatrzenie sprawy i uchylenie zaskarżonej decyzji.

7 Po zapoznaniu z aktami sprawy skarżący wyjaśnił, że w okresie pobytu w ośrodku dla internowanych dowiedział się o internowaniu ojca i brata. Brat był chory i miał małe dziecko na utrzymaniu. "Moje zobowiązanie było podyktowane chęcią pomocy bratu tylko i wyłącznie. Nie spotykałem się z funkcjonariuszem SB wyjściu z internowania. Nie przekazywałem żądnych informacji, nie pobierałem żadnych pieniędzy. Kilka miesięcy później w październiku 1982 r. (...) podpisałem rezygnację ze pracy, która nigdy nie miała charakteru czynnej działalności".

8 Nadto Prezes IPN przywołał art. 4 ustawy i wskazał, że w aktach o sygn. [...] znajduje się odręcznie napisane i podpisane imieniem i nazwiskiem zobowiązanie z dnia [...] grudnia 1981 r. o treści: "Ja niżej podpisany G. G. syn Z. zobowiązuję się do współpracy ze służbą bezpieczeństwa w zakresie zwalczania działalności skierowanej przeciwko bezpieczeństwu i porządkowi publicznemu Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. Fakt współpracy zachowam w ścisłej tajemnicy pod odpowiedzialnością karną obowiązującego prawa przed najbliższą rodziną i osobami trzecimi. W celu zachowania konspiracji przekazywane informacje pisemne podpisywał będę "[...]". Organ zwrócił uwagę, że w przedmiotowych aktach znajduje się również podpisane odręcznie przez G. G. zobowiązanie z dnia [...] października 1982 r. o treści: "Niniejszym zobowiązuję się pod odpowiedzialnością karną do zachowania w tajemnicy przed osobami najbliższymi fakt współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa".

9 Opisane wyżej zobowiązania spełniają kryteria dokumentów, wymienionych w art. 4 pkt 2 ustawy. Przedmiotowe zobowiązania zostały wytworzone przez skarżącego w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Zobowiązanie z dnia [...] grudnia 1981 r. zawiera ponadto wszystkie elementy zobowiązania do współpracy z organami bezpieczeństwa państwa tj. wyraża gotowość do aktywnej współpracy z organami bezpieczeństwa państwa, świadomość konieczności dochowania faktu współpracy w ścisłej tajemnicy i przekazywania informacji.

10 Dalej organ podał, że w aktach o sygn. [...] znajdują się również: rezultat pozyskania z dnia [...] grudnia 1981 r., z treści którego wynika, że G. G., podczas rozmowy z funkcjonariuszem został pozyskany do współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa. Podczas rozmowy m. przekazał funkcjonariuszowi informacje dotyczące [...], [...] z [...] oraz organizowania przez J. Z. [...] na terenie [...] oraz ankieta personalna z treści której wynika, że G. G., s. Z. ur. [...] maja 1960 r. w [...] wykorzystywany był jako tajny współpracownik ps. "[...]".

11 W zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej odnalezione zostały ponadto następujące zapisy archiwalne, dotyczące G. G., w postaci: zapisu na karcie [...] z kartoteki ogólnoinformacyjnej [...], z treści którego wynika, że G. G. s. Z., ur. [...] maja 1960 r. w [...] był rejestrowany jako TW "[...]" do Nr [...] przez Wydz. [...] [...]. Z treści zapisu wynika również, że w dniu [...] października 1982 r. ww. został wyeliminowany z powodu niechęci do współpracy. Z zapisu z dnia 9 marca 1989 r. wynika, że materiały archiwalne z Wydz. "[...]" [...] nr [...] zostały komisyjnie zniszczone. Zapis do numeru [...] z dziennika rejestracyjnego [...] (sygn. akt I [...]) wskazuje, że TW "[...]" został zarejestrowany w dniu [...] lutego 1982 r. W dniu [...] maja 1983 r. sprawę przekazano do archiwum do nr [...], zapis do numeru [...] z dziennika archiwalnego [...] (sygn. akt [...]) z treści którego wynika, że w dniu [...] maja 1983 r. sprawę G. G. s. Z. - TW ps. "[...]" Wydz. [...] przekazał do archiwum. Wśród dokumentów, przekazanych do archiwum znajdowała się jedna teczka personalna i jedna teczka pracy dot. ww. Z treści ww. zapisu wynika ponadto, że materiały zniszczono [...] października 1988 r. ([...]).

12 Organ wyraził stanowisko, że opisany wyżej rezultat pozyskania skarżącego oraz zapisy archiwalne spełniają kryteria dokumentów wymienionych w art. 4 pkt 2 ustawy, tj. zostały wytworzone przy udziale skarżącego, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa.

13 Odnosząc się do treści wniosku z dnia 18 stycznia 2018 r. oraz wyjaśnień Strony z dnia 21 lutego 2018 r. wskazać należy, że organ w postępowaniu, prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy, nie ocenia całej działalności skarżącego, a jedynie bada czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Prezes IPN w wydawanej decyzji nie rozstrzyga o współpracy skarżącego z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów, znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego, w celu ustalenia faktów, opisanych w dotyczących skarżącego dokumentach.

14 Organ argumentował, że z obowiązujących przepisów prawa wynika jednoznacznie, że Prezes IPN ma ustalić w toku postępowania administracyjnego w pierwszej kolejności - okoliczności wskazane w art. 4 pkt 1 ustawy, po drugie zaś - czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty o cechach określonych w art. 4 pkt 2 ustawy, a nie ustalać przebieg ewentualnej tajnej współpracy, na podstawie m.in. wyjaśnień skarżącego (czym zajmuje się sąd w postępowaniu lustracyjnym). Prezes IPN nie może uwzględnić w postępowaniu, materiału dowodowego, w postaci ewentualnych wyjaśnień i informacji przekazywanych przez stronę oraz informacji, wynikających z przekazanych przez nią dokumentów. W postępowaniu dotyczącym wydania decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy, przedmiotem postępowania nie jest bowiem ocena faktów opisanych w dokumentach organów bezpieczeństwa państwa, a jedynie stwierdzenie, że w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej istnieją określone dokumenty spełniające konkretne cechy.

15 Organ poparł powyższy wywód wyrokami sądów administracyjnych. Odnosząc się do treści wyjaśnień G. G. z dnia [...] lutego 2018 r. Szef IPN wskazał, że decyzja wydawana przez Prezesa IPN na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy ma charakter decyzji deklaratoryjnej. Akt deklaratoryjny jest aktem prawnym, który potwierdza istniejące prawa i obowiązki jego adresata(ów). Decyzje deklaratoryjne potwierdzają jedynie skutki prawne, które wynikają wprost z ustawy.

16 Prezes IPN wskazał, że zobowiązany był jedynie do badania, czy treść odnalezionych dokumentów potwierdza, że zostały one wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Organ nie powinien natomiast badać innych kwestii, takich jak okoliczności rozpoczęcia i zakończenia współpracy, działalności opozycyjnej i rodzaju represji stosowanych przez ówczesne władze. Okoliczności te, jak i inne dowody, np. wyroki sądowe, wyjaśnienia strony czy inne nie zmieniają bowiem faktu posiadania przez Instytut Pamięci Narodowej dokumentów spełniających kryteria, o których mowa w art. 4 pkt 2 ustawy.

17 Mając na uwadze, że Prezes IPN w decyzji nr [...] nie podważa działalności opozycyjnej prowadzonej przez G. G. oraz nie zaprzecza represjom i szykanom, stosowanym wobec niego przez ówczesne władze, organ podkreślił, że Prezes IPN jest upoważniony ustawowo jedynie do ustalenia, czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej zachowały się dokumenty o określonych cechach.

18 W przedmiotowym postępowaniu do organu nie należy ocena, czy zastosowane przez ustawodawcę kryteria nie są zbyt surowe, lub czy nie eliminują z kręgu beneficjentów ustawy mniej albo bardziej licznego grona osób, których postawa i odwaga - tak jak w przypadku G. G. - może budzić podziw i zasługiwać na najwyższy szacunek. Ustawodawca nie pozostawił w tym przypadku miejsca na uznanie administracyjne, zaś Prezes IPN ma obowiązek działania tylko i wyłącznie na podstawie przepisów prawa.

19 W skardze wywiedzionej dnia [...] kwietnia 2018 r. skarżący wyraził wolę wyjaśnienia jego ewentualnej współpracy z SB.

20 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej wyjaśnienie.

21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

22 Skarga nie jest zasadna.

23 W myśl art. 4 ustawy o działaczach opozycji status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie:

24 1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 4 czerwca 1989 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

25 2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

26 Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa IPN, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4.

27 Przedmiotowe postępowanie nakierowane jest na zbadanie materiałów, znajdujących się w zasobach IPN, w określonym przez ustawodawcę, wąskim zakresie. Nie jest więc substytutem postępowania lustracyjnego, prowadzonego w przedmiocie wyjaśnienia sytuacji danej osoby, w związku z całokształtem materiałów dowodowych, potwierdzających bądź przeczących współpracy z organami bezpieczeństwa. Sposób postępowania skarżącego i charakter kontaktów z przedstawicielami służb z punktu widzenia intencji, jak też oceny czy spełniają przesłanki współpracy, może być oceniany w postępowaniu lustracyjnym prowadzonym przez sąd, o ile zostanie zainicjowane. Przeciwna teza prowadziłaby do dublowania kompetencji różnych organów.

28 Do dokumentów rozumieniu art. 7 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1575) należy zaliczyć wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym w szczególności akta, kartoteki, rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany, filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku i wszelkich innych form zapisu, a także kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji. Wobec takiej definicji dokumentu zasadne jest uznanie, że wszelkie zapisy ewidencyjne są również dokumentami, w rozumieniu ustawy o IPN, do których odnosi się domniemanie wynikające z art. 76 K.p.a. Stosownie bowiem do art. 76 § 1 K.p.a. dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone.

29 Podkreślić należy, że w świetle brzmienia art. 4 ustawy, Prezes IPN sprawdza, czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej zachowały się dokumenty, wytworzone przez daną osobę lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (tak WSA w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 października 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 1418/16, z dnia 20 października 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 1416/17, z dnia 12 maja 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 306/17, CBOSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

30 W sprawie nie jest sporne odnalezienie w wyniku kwerendy zasobów archiwalnych IPN, w aktach o sygn. [...] - odręcznie napisanego i podpisanego imieniem i nazwiskiem zobowiązania z dnia [...] grudnia 1981 r. o treści: "Ja niżej podpisany G. G. syn Z. zobowiązuję się do współpracy ze służbą bezpieczeństwa w zakresie zwalczania działalności skierowanej przeciwko bezpieczeństwu i porządkowi publicznemu Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. Fakt współpracy zachowam w ścisłej tajemnicy pod odpowiedzialnością karną obowiązującego prawa przed najbliższą rodziną i osobami trzecimi. W celu zachowania konspiracji przekazywane informacje pisemne podpisywał będę "[...]". W przedmiotowych aktach znajduje się również podpisane odręcznie przez G. G. zobowiązanie z dnia [...] października 1982 r. o treści: "Niniejszym zobowiązuję się pod odpowiedzialnością karną do zachowania w tajemnicy przed osobami najbliższymi fakt współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa".

31 Zasadnie organ ocenił, że opisane wyżej zobowiązania spełniają kryteria dokumentów wymienionych w art. 4 pkt 2 ustawy i zostały wytworzone przez skarżącego, w ramach czynności, wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Zobowiązanie z dnia [...] grudnia 1981 r. zawiera ponadto wszystkie elementy zobowiązania do współpracy z organami bezpieczeństwa państwa, tj. wyraża gotowość do aktywnej współpracy z organami bezpieczeństwa państwa, świadomość konieczności zachowania faktu współpracy w ścisłej tajemnicy i przekazywania informacji pod pseudonimem "[...]".

32 W aktach o sygn. [...] znajduje się również rezultat pozyskania z dnia [...] grudnia 1981 r., z treści którego wynika, że G. G., podczas rozmowy z funkcjonariuszem, został pozyskany do współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa. Podczas rozmowy ww. przekazał funkcjonariuszowi informacje dotyczące [...], [...] z [...] oraz Zorganizowania przez J. Z. [...] na terenie [...]. W przedmiotowych aktach figuruje ponadto ankieta personalna, z treści której wynika, że G. G., s. Z., ur. [...] maja 1960 r. w [...] wykorzystywany był jako tajny współpracownik ps. "[...]".

33 W zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej odnalezione zostały również następujące zapisy archiwalne dotyczące G. G.:

34 • zapis na karcie [...] z kartoteki ogólnoinformacyjnej [...] z treści którego wynika, że G. G. s. Z., ur. [...] maja 1960 r. w [...] był rejestrowany jako TW "[...]" do Nr [...] przez Wydz. [...] . Z treści zapisu wynika również, że w dniu [...] października 1982 r. ww. został wyeliminowany z powodu niechęci do współpracy. Z zapisu z dnia [...] marca 1989 r. wynika, że materiały archiwalne z Wydz. "[...]" [...] nr [...] zostały komisyjnie zniszczone. Mikrofilm nr [...] należy zniszczyć w roku 1999 r.,

35 • zapis do numeru [...] z dziennika rejestracyjnego [...] (sygn. akt [...] ) wskazujący, że TW "[...]" został zarejestrowany w dniu [...] lutego 1982 r. W dniu [...] maja 1983 r. sprawę przekazano do archiwum do nr [...] ,

36 • zapis do numeru [...] z dziennika archiwalnego [...] (sygn. akt [...] ) z treści którego wynika, że w dniu [...] maja 1983 r. sprawę G. G. s. Z. - TW ps. "[...]" Wydz. [...] przekazał do archiwum. Wśród dokumentów przekazanych do archiwum znajdowała się jedna teczka personalna i jedna teczka pracy dot. ww. Z treści ww. zapisu wynika ponadto, że materiały zniszczono [...] października 1988 r. ([...]) – karty 43 i nast. akt administracyjnych sprawy.

37 Słusznie Prezes IPN ocenił, że odnalezione w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej treści opisanego wyżej rezultatu pozyskania skarżącego oraz wskazanych zapisów archiwalnych spełniają kryteria dokumentów, wymienionych w art. 4 pkt 2 ustawy, tj. zostały wytworzone przy udziale skarżącego w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa.

38 Skarżący neguje swój dobrowolny udział w powstaniu dokumentów, podjęcie współpracy w zakresie przekazywania informacji służbom bezpieczeństwa.

39 Zarzuty skarżącego, w kontekście braku dokumentów nie są zasadne, z uwagi na ograniczony zakres kognicji organu, a co za tym idzie Sądu kontrolującego zaskarżoną decyzję. Sąd administracyjny nie może zastępować sądu lustracyjnego, poruszając się wyłącznie w obszarze przewidzianym przez ustawodawcę.

40 Sąd, odnosząc się do argumentacji przedstawionej przez skarżącego podkreśla, że przesłanki pozytywne, których spełnienie jest konieczne, by mogła zostać wydana pozytywna decyzja, potwierdzająca status osoby represjonowanej z powodów politycznych, określone zostały w art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy. Jednak wobec uznania, że zachodzi sytuacja opisana w art. 4 pkt 2 ustawy, brak jest podstaw do oceny zachowania się skarżącego wobec Państwa, w kontekście przesłanek pozytywnych, zawartych w szczególności w art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy. Wskazane przepisy należy odczytywać łączenie, tj. obowiązkowe jest uwzględnienie obligatoryjnych przesłanek negatywnych do nadania statusu. Ziszczenie się sytuacji, o której mowa w art. 4 pkt 2 ustawy, jest bowiem bezwzględną przeszkodą do wydania decyzji potwierdzającej status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Bezsprzeczne stwierdzenie, a następnie pominięcie tej przeszkody i wydanie decyzji wyłącznie na podstawie przedstawionych przez skarżącego materiałów czy oświadczeń nie jest możliwe. W związku z powyższym należy wskazać, że skarżący nie dostarczył wystarczających materiałów do zanegowania twierdzenia organu o ziszczeniu się podstawy do wydania decyzji odmownej w sprawie potwierdzenia żądanego statusu.

41 Dlatego Sąd, uznając że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy, na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm.), oddalił skargę.