Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 kwietnia 2004 r., II SA 3982/02

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 kwietnia 2004 r., II SA 3982/02

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Bosakirska (spr.) Sędziowie WSA Zbigniew Rudnicki Asesor WSA Piotr Borowiecki Protokolant Aleksandra Borowiec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi A.B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2002 r. nr [...] w przedmiocie uregulowania własności nieruchomości rolnej oddala skargę

Uzasadnienie

2 6 II SA 3982/02

3 Uzasadnienie

4 F.B. aktem nadania nr [...] z [...] kwietnia 1947r. otrzymał

5 gospodarstwo rolne we wsi D. o pow. 5,41 ha. Akt ten został wykonany

6 orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z [...] grudnia

7 1958 r. , a następnie na mocy postanowienia Sądu Powiatowego w S. [...] stycznia 1959r. dla gospodarstwa została założona księga wieczysta nr [...], w

8 której jako właściciel został wpisany F.B. od [...] marca 1954r.

9 żonaty ze skarżącą A.B.

10 Dnia [...] listopada 1975r. małżonkowie A. i F. B. złożyli

11 wniosek o przejęcie ich gospodarstwa rolnego na własność państwa za rentę, a następnie A.B. [...] listopada 1975r. wycofała to podanie i decyzją

12 Naczelnika Gminy D. z dnia [...] listopada 1975r. postępowanie w tej sprawie

13 zostało umorzone. Wiosną następnego roku małżonkowie B. wszczęli

14 starania o zezwolenie na podział ich gospodarstwa rolnego, bowiem jego część o powierzchni 3,95 ha zamierzali sprzedać Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej

15 "P." w B.. W aktach znajduje się szereg dokumentów świadczących o przygotowaniu tej transakcji: opinia Urzędu Gminy D. z dnia 20 maja 1976r. co

16 do zasadności podziału, zaświadczenie z Banku Spółdzielczego z [...] kwietnia

17 1976r. o niezaleganiu w podatkach przez F. B., wniosek

18 Wojewódzkiego Związku Rolniczych Spółdzielni Produkcyjnych w S. z

19 dnia 27 kwietnia 1976r. o zezwolenie na wykup użytków rolnych od F.B., dokonana przez rzeczoznawcę wycenia gruntu z dnia 16 kwietnia

20 1976r., informacja z Gminnej Spółdzielni [...] z [...] marca 1976r.

21 oraz ze Spółdzielni Kółek Rolniczych z dnia [...] marca 1976r. o nieposiadaniu

22 zadłużeń przez F. B.

23 Z powołaniem się na przepisy ustawy 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne /Dz.U. nr

24 21z 1974r. poz. 18/ oraz na przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31

25 maja 1974r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych za rentę i spłaty pieniężne /Dz.U. nr 21 z 1974r. poz. 125/

26 dnia 20 kwietnia 1976r. została zawarta pisemna umowa w sprawie nabycia części gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,95 ha przez Rolniczą Spółdzielnię

27 Produkcyjną "P.". W umowie tej jako zbywca figuruje M.B.

28 określana jednak w liczbie mnogiej: "M.B. oświadczają, że są

29 właścicielami gospodarstwa rolnego położonego we wsi D. gmina D. o powierzchni 3,95 ha zapisanego w rejestrze nr [...] na zasadzie ustawowej wspólności małżeńskiej". Na umowie tej figurują dwa podpisy zbywców "B." i "F.B." oraz dwa podpisy reprezentantów nabywców [...] "P.": R.

30 R. i M.C. Umowa określa precyzyjnie zbywane działki, ich powierzchnię, cenę oraz sposób płatności.

31 Na podstawie art. 37 ust.2 w związku z art.28 ust.2, art.29 ust.1cytowanej

32 wyżej ustawy z dnia 29 maja 1974r. i § 8 ust.2,§ 10 i § 11 cytowanego wyżej rozporządzenia z dnia 31 maja 1974r. decyzją z dnia [...] lipca 1976r. nr [...] Naczelnik Gminy D. zatwierdził umowę zawartą między

33 A. i F. B. a Rolniczą Spółdzielnią Produkcyjną w B. w przedmiocie sprzedaży części gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,95 ha jako

34 zgodną z warunkami ustawy. Zatwierdził też wartość nieruchomości, sposób

35 płatności ceny, niezaleganie w podatkach przez zbywców oraz przejście własności nieruchomości na własność Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej. W aktach znajduje

36 się dowód doręczenia tej decyzji A. i F. B. podpisany

37 "F.B.".

38 Po śmierci F. B. jego syn i spadkobierca- M.B. wystąpił do Wojewody [...] o stwierdzenie nieważności

39 decyzji Naczelnika Gminy D. z dnia [...] lipca 1976r. nr [...] zatwierdzającej sprzedaż gospodarstwa rolnego przez małżonków B. W uzasadnieniu powołał art. 156 § 1 p.4,5 i 7 KPA oraz wyjaśnił, że umowa została sporządzona na M.B. a decyzja dotyczy małżonków A. i F. B.. Zaznaczył też, że umowę podpisała prawdopodobnie tylko A.

40 B.

41 Decyzją z dnia [...] września 1982r. nr [...] działając na podstawie

42 art. 127 § 2 KPA w związku z 156§ 1 i 157 KPA Wojewoda [...] odmówił wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji zatwierdzającej

43 umowę sprzedaży nieruchomości przez małżonków B. we wsi D. W uzasadnieniu podał, że istniejąca rozbieżność między umową a decyzją, co do

44 imienia sprzedającej A.B., jest tylko przeoczeniem sporządzającego

45 umowę R.R. Powołał się na oświadczenie R.R. w tej

46 kwestii oraz sporządzony przez niego protokół.

47 Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją nr

48 [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...]. W

49 uzasadnieniu wyjaśnił, że co prawda w umowie błędnie podano imię zbywającej

50 "M." zamiast A.B. i pominięto F.B., ale właścicielami zbywanych gruntów byli A. i F.B. na zasadzie współwłasności majątkowej małżeńskiej i dlatego w decyzji figurują jako zbywcy A. i F.B.. Zgromadzony materiał dowodowy pozwolił Ministrowi przyjąć, że błędy w treści umowy są wynikiem oczywistej omyłki, która nie wpływa na ważność

51 późniejszej zatwierdzającej ją decyzji.

52 W 2001r. A.B. zwróciła się do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów

53 o zwrot ziemi.Jej skarga została przekazana Wojewodzie [...],

54 a następnie Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi i potraktowana jako wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej.

55 Decyzją z dnia [...] czerwca 2002r. nr [...] Minister

56 Rolnictwa i Rozwoju Wsi działając na podstawie art. 156 § 1 p.2 KPA odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 1982r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy D. z dnia [...] lipca 1976r.

57 W uzasadnieniu podał, że nie można stwierdzić, iż przy wydawaniu decyzji zostało naruszone prawo w stopniu uzasadniającym stwierdzenie nieważności decyzji.

58 Podniósł też, że wady oświadczenia woli po stronie zbywcy mogą być rozważane

59 tylko na drodze postępowania cywilnego w sprawie o uchylenie się od skutków oświadczenia woli.

60 A.B. wystąpiła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podniosła, że

61 nazywa się A.B. a nie M. i jej podpisu na umowie nie było, gdyż jest niepiśmienna.

62 Decyzją z dnia [...] września 2002r. nr [...] Minister

63 Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy swoją decyzję. W uzasadnieniu podał,

64 że umowa była sporządzona dobrowolnie na podstawie obowiązujących wówczas przepisów ustawy 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na

65 własność państwa za rentę i spłaty pieniężne oraz przepisów Rozporządzenia

66 Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych za rentę i spłaty pieniężne, ziemia

67 została sprzedana za gotówkę i brak podstaw do stwierdzenia nieważności

68 decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmawiającej stwierdzenia nieważności

69 decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej utrzymującej w mocy

70 decyzję Wojewody [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy D. zatwierdzającej

71 umowę sprzedaży ziemi.

72 Decyzję tę A.B. zaskarżyła do NSA. Podnosiła, że nazywa się

73 A.B. a nie M. oraz, że nie podpisywała umowy sprzedaży, a ziemię

74 wydarto podstępnie, podczas jej nieobecności, choremu psychicznie mężowi F. Podniosła też, że jest niepiśmienna, umiała tylko napisać "A.B." zaś nie umie napisać słowa "M.".

75 W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej

76 oddalenie.

77 Z mocy art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające

78 ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o

79 postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. 153 p.1271/ sprawy, w

80 których skargi zostały wniesione do NSA przed 1 stycznia 2004r. i postępowanie

81 nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie

82 sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.

83 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / dalej zwane p.p.s.a. ,

84 Dz.U. nr 153 z 2002r. poz.1270/. Zgodnie z art. 13 ust. 2 tej ustawy sądem

85 właściwym do rozpoznania sprawy jest wojewódzki sąd administracyjny, na

86 którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Wobec tego, że sprawa dotyczy skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, którego siedziba znajduje się w Warszawie,

87 sprawa rozpatrywana jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, a postępowanie toczy się na podstawie p.p.s.a.

88 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

89 Zgodnie z art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. nr 153 z 2002r. poz.1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy

90 czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy

91 administracyjne sprawują więc kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności prawem materialnym i przepisami

92 procesowymi. Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził

93 naruszenia prawa, skarga jest więc nieuzasadniona. Organ działając zgodnie z przepisami postępowania administracyjnego prawidłowo i niespornie ustalił stan faktyczny i prawidłowo zastosował przepisy prawa.

94 Nie ulega wątpliwości, że przy sporządzaniu umowy sprzedaży

95 nieruchomości przez małżonków B. doszło do oczywistej omyłki co do

96 imienia sprzedającej "M." zamiast "A." w tekście tej umowy. Wadliwe jest też

97 to, iż umowa jako sprzedającą wymienia tylko M.B., zamiast małżonków

98 A. i F. B. Jednak z treści umowy wynika, że dotyczy ona nieruchomości wspólnej małżonków B. a z całokształtu zgromadzonego w

99 sprawie materiału dowodowego wynika, że transakcję tę przygotowywali oboje małżonkowie B. przez pewien czas przed podpisaniem umowy oraz po jej podpisaniu, oboje uczestniczyli w podpisywaniu umowy, a na umowie figurują

100 podpisy obojga małżonków: "B." i "F.B.". Zawarcie umowy sprzedaży

101 objęte więc było intencją i działaniem obojga małżonków B. Naczelnik

102 Gminy zatwierdzając umowę sprzedaży objął tą decyzją rzeczywiste strony

103 umowy. Decyzja zatwierdzająca umowę sprzedaży została doręczona obojgu małżonkom i uprawomocniła się. Nie ulega wątpliwości, że oboje zbywcy wiedzieli

104 o decyzji i nie zaskarżając jej zaakceptowali, jako zgodną umową, którą chcieli

105 zawrzeć. Ponieważ brak w aktach twierdzeń przeciwnych, należy też przyjąć, że

106 umowa została zrealizowana tj. cena została zapłacona, a ziemia przekazana

107 nabywcy.

108 Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę na decyzję Ministra

109 Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymującą w mocy decyzję tegoż Ministra odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej utrzymującej w mocy decyzję Wojewody [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy

110 D. zatwierdzającej umowę sprzedaży ziemi brał pod uwagę, że w istocie

111 skarżąca dąży do wzruszenia decyzji Naczelnika Gminy zatwierdzającej umowę sprzedaży. Sąd akceptuje w pełni ugruntowaną linię orzeczniczą, że "Stwierdzenie nieważności decyzji jest nadzwyczajnym środkiem kontroli stosowanym w razie

112 wyjątkowo ciężkiego naruszenia prawa.....Sprawa toczy się bowiem już nie w

113 trybie zwykłym (gdzie dla uchylenia decyzji wystarczy stwierdzenie "naruszenia

114 prawa" mającego wpływ na wynik rozstrzygnięcia), a w trybie nadzoru, kiedy

115 zupełnie wyjątkowo, wbrew zasadom trwałości decyzji ostatecznych z

116 enumeratywnie wyliczonych ustawowo przyczyn, można uznać decyzję

117 ostateczną za dotkniętą tak ciężką wadą, iż zachodzi konieczność uznania jej za nieważną. Innymi słowy uznanie decyzji za nieważną może mieć miejsce w

118 zupełnie nadzwyczajnych sytuacjach, a więc w stosunku do uchyleń decyzji w

119 trybie zwykłym z powodu naruszenia przepisów prawa, "wymogi" te są

120 wielokrotnie wyższe" /por. wyrok NSA z dnia 8 czerwca 1998r. II SA 456/98/.

121 Sąd stoi na stanowisku, że decyzja Naczelnika Gminy z [...] lipca 1976r. zatwierdzająca umowę sprzedaży i prostująca jednocześnie, występującą w niej oczywistą omyłkę, co do imienia zbywczyni nie narusza prawa w sposób rażący, bowiem z całokształtu materiału sprawy wynika, że umowa zawarta była w rzeczywistości między małżonkami B. jako zbywcami i Rolniczą Spółdzielnią Produkcyjną jako nabywcą. Tryb sprzedaży gospodarstwa rolnego zgodny był z przepisami ustawy z 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, która w art.37 ust.2 w związku z art.

122 33 tej ustawy, przewidywała przeniesienie własności nieruchomości na podstawie umowy zatwierdzonej decyzją naczelnika gminy przy czym decyzja stanowiła podstawę wpisu w ewidencji gruntów i w księdze wieczystej.

123 W tym stanie rzeczy Sąd nie dopatrzył się w decyzji Naczelnika Gminy

124 D. rażącego naruszenia prawa, które uzasadniałoby uznanie jej za nieważną

125 na podstawie art. 156 § 1 p.2 KPA, nie dopatrzył się też rażącego naruszenia

126 prawa w decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej utrzymującej w

127 mocy decyzję Wojewody [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy D. Zasadnie więc Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności tej decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej. W tym stanie rzeczy, wobec braku rażącego naruszenia prawa

128 przy podejmowaniu objętych kontrolą sądową decyzji administracyjnych podejmowanych w sprawie niniejszej skarga na podstawie art.151 p.p.s.a. została oddalona.