Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2021 r., II SA/Wa 2234/20

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2021 r., II SA/Wa 2234/20

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski (spr.), Sędzia WSA Tomasz Szmydt, Sędzia WSA Karolina Kisielewicz, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącej J.S. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania

Uzasadnienie

2 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] września 2020 r. nr [...]), zaskarżoną przez J. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, odmówił wyłączenia stosowania wobec skarżącej art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służy Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2019 r. poz. 288, z późn. zm.). Decyzja została wydana na podstawie art. 8a powyżej określonej ustawy.

3 Zaskarżona decyzja została wydana po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 2214/19, którym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a.") w związku z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] lipca 2019 r. nr [...] o odmowie wyłączenia stosowania wobec J. S. art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.

4 Sąd stwierdził, że organ nie ustalił i nie ocenił wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a w konsekwencji nie zbadał dostatecznie, czy w odniesieniu do skarżącej zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy. Wskazał, że analiza przeprowadzona w tym zakresie przez organ jest niewystarczająca i pobieżna. Organ zawarł jedynie zwroty ustawowe i ogólne nie odnosząc tego do rzeczywistego charakteru służby skarżącej. Sąd nie znalazł odpowiedzi na pytanie czy służba skarżącej wykonywana była ze szczególnym narażeniem życia i zdrowia w zestawieniu z faktycznymi czynnościami operacyjnymi wykonywanym przez skarżącą. Ponadto, organ nie odpowiedział na pytanie, czy w zestawieniu z materiałem dowodowym odzwierciedlającym przebieg i charakter służby w przedmiotowej sprawie występuje szczególnie uzasadniony przypadek.

5 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zaskarżoną decyzją z [...] września 2020 r. ponownie odmówił wyłączenia stosowania wobec J. S. art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. W jej uzasadnieniu przywołał leksykalne synonimy "krótkotrwałości" (m. in. chwilowy, doraźny, niedługi, nietrwały, okresowy, przejściowy) i podał że skarżąca pełniła służbę na rzecz państwa totalitarnego przez 3 lata i 15 dni, przy całkowitym okresie służby wynoszącym 25 lat, 8 miesięcy i 11 dni. Będąc związany ocena prawną wyrażoną w powyżej określonym wyroku, organ nie dokonał oceny tej przesłanki.

6 Organ stwierdził, że nie kwestionuje, że skarżąca rzetelnie wykonywała zadania i obowiązki w służbie po 12 września 1989 r.

7 Zdaniem organu, okoliczność ta nie mogła jednak doprowadzić do stwierdzenia, że przypadek skarżącej jest "szczególnie uzasadniony" a w konsekwencji do uwzględnienia jej wniosku o wyłączenie stosowania przepisów ustawy zaopatrzeniowej. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika bowiem, że skarżąca w służbie przed 31 lipca 1990 r. wykonywała zadania charakterystyczne dla tegoż ustroju, a jej aktywność nie ograniczała się do zwykłych, standardowych działań. Skarżąca utożsamiała się z ustrojem totalitarnym, co znajduje potwierdzenie w jej przynależności do PZPR.

8 W konkluzji Minister stwierdził, że zarówno postawa jak i osiągnięcia skarżącej w służbie po 12 września 1989 r., jak również charakter i warunki jej pełnienia, a przede wszystkim zaangażowanie w strukturach politycznych państwa totalitarnego, nie pozwalają na uznanie, że zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek" pozwalający organowi na wyłączenie stosowania wobec skarżącej art. 15c, art. 22a, art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.

9 J. S., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2020 r. zarzuciła organowi naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 7, art. 7b, art. 77 § 1, art. 80, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. Ponadto w skardze podniesiono zarzut naruszenia art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, poprzez jego błędną wykładnię i norm konstytucyjnych, tj. art. 67 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

10 Pełnomocnik skarżącej podnosząc powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania.

11 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

13 Skarga zasługuje na uwzględnienie.

14 Zaskarżona przez decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] września 2020 r. została wydana w związku z oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 2214/19. W powołanym wyroku Sąd uznał, że Minister nie rozważył dostatecznie, czy w przypadku skarżącej spełniony został warunek "szczególnie uzasadnionego przypadku".

15 Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

16 Należy przypomnieć, że w ponownym postępowaniu organ uznał, że nie ma przesłanek do stwierdzenia zaistnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Organ argumentował, że skarżąca przed 31 lipca 1990 r. wykonywał zadania charakterystyczne dla ustroju totalitarnego, a jej służba nie ograniczała się do zwykłych, standardowych działań. Skarżąca utożsamiała się z ustrojem totalitarnym, o czym świadczy fakt jej przynależności do PZPR.

17 Jak już powiedziano, ocena prawna zawarta w uzasadnieniu tego wyroku jest wiążąca dla organu ponownie rozpoznającego sprawę, jak i Sądu. Oznacza to, że Sąd orzekający w tej sprawie kontroluje, czy organy administracji prawidłowo uwzględniły wytyczne zawarte w wyroku i nie może formułować własnych ocen prawnych w tej sprawie. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania tracą moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną (np. wyrok SN z 25 lutego 1998 r. sygn. akt III RN 130/97, OSNAPiUS 1999, nr 1, poz. 2; glosa aprobująca: B. Adamiak, OSP 1999, nr 5, poz. 101, wyrok NSA z 21 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 1962/17, LEX nr 2476040). Taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie.

18 Sąd orzekający w tej sprawie stwierdza, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji nie dokonał prawidłowych ustaleń dotyczących służby skarżącej. Organ nie ustalił na czym polegała służba skarżącej w okresie tzw. państwa totalitarnego, a w szczególności jaki był zakres jej obowiązków. Fakt przynależności do PZPR sam w sobie nie świadczy o tym, że skarżąca wykonywała zadania charakterystyczne dla ustroju totalitarnego oraz o tym, że jej aktywność w służbie nie ograniczała się do zwykłych, standardowych działań. Twierdzenia organu odnośnie zaangażowania skarżącej w służbie nie znajdują żadnego uzasadnienia w materiale dowodowym sprawy, na który powołał się organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

19 Podkreślić należy, że przynależność partyjna skarżącej nie świadczy o tym, że jej aktywność zawodowa nie ograniczała się do zwykłych i standardowych działań w służbie. Światopogląd skarżącej nie może przesądzać o dopuszczalności zastosowania wobec niej art. 8a ustawy zaopatrzeniowej.

20 Ponadto w ocenie Sądu, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji nie wykonał wytycznych Sądu zawartych w powyżej określonym, a w szczególności w zakresie dotyczącym charakteru służby i wykonywanych faktycznych czynności z narażeniem życia i zdrowia.

21 Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił dostatecznie, jakimi kryteriami się kierował, dochodząc do wniosku, że brak jest możliwości wyłączenia art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.

22 W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że jednoczesne spełnienie kryteriów "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" jest istotnym argumentem służącym obaleniu domniemania służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu, i tym samym może uprawniać do przyjęcia, że spełniona została przesłanka "szczególnie uzasadnionych przypadków", chyba że w realiach konkretnej sprawy zostanie wykazane, że mimo spełnienia powyższych kryteriów, funkcjonariusz był zaangażowany w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu, a zatem brak podstaw, aby przy przyjęciu "szczególnie uzasadnionych przypadków" wyłączać w stosunku do niego unormowania ustawowe odbierające mu prawo niesłusznie nabyte.

23 Mając to wszystko na uwadze, nie można uznać, aby organ wykonał wytyczne co do dalszego postępowania, zawarte w uzasadnieniu wyroku z 4 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 2214/19 i w sposób należyty rozważył, czy w przypadku skarżącej zaistniał "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej.

24 Z tych wszystkich względów Sąd stwierdził, że skarga jest uzasadniona albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 153 p.p.s.a.

25 Organ ponownie rozpatrując sprawę powinien przede wszystkim zweryfikować ustalenia faktyczne, które przyjął za podstawę rozstrzygnięcia, w szczególności zaś wyjaśnić, w jaki sposób skarżąca był zaangażowana w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, odnieść się do zarzutów skargi podniesionych w tym zakresie i do ustaleń co aktywności skarżącego w tym okresie. Następnie zaś ponownie dokonać oceny prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy z punktu widzenia art. 8a ust. 1 tej ustawy.

26 Z przedstawionych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 powołanej ustawy. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a.