Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2006 r., III SA/Wa 3179/05

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2006 r., III SA/Wa 3179/05

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Tarno, Sędziowie Asesor WSA Artur Kot, Asesor WSA Alojzy Skrodzki (spr.), Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2006 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia B. z siedzibą we W. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu niewykorzystanej dotacji do budżetu państwa oraz wydatkowanej niezgodnie z przeznaczeniem 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Ministra Finansów na rzecz skarżącego kwot 1428 zł 60 gr. (tysiąc czterysta dwadzieścia osiem złotych sześćdziesiąt groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 Zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), Minister Finansów utrzymał w mocy decyzję Wojewody D. z dnia [...] lipca 2005 roku Nr [...] nakazującą Stowarzyszeniu B. we W. zwrot niewykorzystanej dotacji oraz dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem.

3 W dniu 28 maja 2004 r. Wojewoda D. zawarł ze Stowarzyszeniu B. umowę w sprawie realizacji zadań rządowego "Programu na rzecz społeczności romskiej w Polsce". Wojewoda zlecił Skarżącemu realizację zadania zgłoszonego we wniosku do programu na rok 2004 r. pod nazwą punkt Informacyjny Stowarzyszeniu B. we W. dla Romów. W zakresie organizacji Punktu Informacyjnego Biura Porad Obywatelskich na w. B. Skarżący miał m.in. znaleźć lokal, wyposażyć go w sprzęt komputerowy, przeszkolić i zatrudnić osoby pochodzenia romskiego w celu zatrudnienia jako asystenta, nawiązać współpracę z pracownikami socjalnymi pracującymi na B. oraz lokalnymi liderami romskimi w celu zdiagnozowania potrzeb środowiska i dotarcia do potencjalnych klientów. Na realizację powyższych zadań Wojewoda przeznaczył [...]zł. dotacji. Termin wykonania zadania określono na 31 grudnia 2004 r. Skarżący zobowiązał się także do przedstawienia sprawozdania końcowego, co do sposobu wydatkowania pobranej dotacji do dnia 30 stycznia 2005 r.

4 Po przedłożeniu przez Skarżącego w/w sprawozdania Wojewoda poinformował Skarżącego, że w związku z niemożnością uruchomienia punktu informacyjnego wymaganego na mocy zawartej umowy, Skarżący będzie zobowiązany do częściowego zwrotu pobranej dotacji. W wyniku tego Skarżący przekazał Wojewodzie szczegółowe rozliczenie otrzymanej dotacji.

5 Wojewoda pismem z dnia 17 maja 2005r. poinformował Skarżącego o wszczęciu wobec niego postępowania administracyjnego w zakresie dotacji pobranej w nadmiernej wysokości oraz wykorzystania części dotacji niezgodnie z przeznaczeniem. Organ wskazał, że w jego ocenie Skarżący nie wykonał najważniejszego punktu umowy, czyli otwarcia punktu porad obywatelskich w dzielnicy B.

6 Następnie Wojewoda D. decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. nakazał Skarżącemu zwrot dotacji nadebranej w wysokości [...]zł., oraz zwrot dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda stwierdził, że dotacja została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem tj. na funkcjonowanie biura na ul. S., a nie jak to było ustalone w zawartej umowie na otwarcie biura na B.. Ponadto zostało pobrane nieuzasadnione wynagrodzenie za koordynację biura w wysokości 20% kwoty dotacji, a przedstawione sprawozdanie obejmuje pozycje nieobjęte umową. Dodatkowo Wojewoda wskazał na faktury dokumentujące wydatki, których nie uznał jako zgodne z zawartą umową.

7 Od decyzji tej Skarżący wniósł odwołanie, w którym zarzucił jej naruszenie art. 10 kpa, gdyż organ nie dał Skarżącemu możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego przed zakończeniem sprawy oraz naruszenie art. 107 § 3 kpa poprzez niewskazanie dowodów na których oparł się organ, a którym odmówił wiarygodności. Ponadto podniesiono naruszenie art. 93 ust 1 ustawy o finansach publicznych oraz art. 743 kodeksu cywilnego poprzez ich błędną wykładnię

8 Skarżący zaznaczył, że nie kwestionuje tego, że nie doszło do otwarcia punktu informacyjnego na B., jednakże stało się tak z powodu braku odpowiedniego lokalu, a porady dla Romów udzielane były w biurze Porad Prawnych na ul. S.. W związku z powyższym Skarżący uznał, że sama lokalizacja nie ma znaczenia i korzystał z przedmiotowej dotacji udzielając porad Romom w Biurze na ul. S..

9 Minister Finansów nie uznał zrzutów zawartych w odwołaniu i zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej Kpa) utrzymał w mocy decyzję Wojewody D. z dnia [...] lipca 2005 roku Nr [...] nakazującą Stowarzyszeniu B. zwrot niewykorzystanej dotacji oraz dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem.

10 W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że z przedstawionych dokumentów wynika, że dotacja powinna zostać zwrócona, ponieważ nie została wydatkowana zgodnie z umową podpisaną z Wojewodą.

11 Z decyzja tą nie zgodził się Skarżący i wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący w skardze powtórzył zarzuty zawarte w odwołaniu i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

12 W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi powtarzając argumentacje zawartą w zaskarżonej decyzji.

13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

14 Sąd administracyjny stosownie do art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sprawuje kontrolę legalności zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., jak również orzeka w sprawach skarg na bezczynność organów administracji publicznej (art. 3 § 2 pkt 8 w związku z pkt 1-4 p.p.s.a.).

15 Zgodnie z art. 7 Kpa w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Realizacji wyrażonej w tym przepisie zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77 § 1 Kpa stanowiący, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ocena materiału dowodowego następuje natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, określoną w art. 80 Kpa, co nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie, gdyż organ II instancji nie odniósł się do nowych okoliczności powołanych przez Skarżącego, jak też nie ustosunkował się do powoływanych przez niego przepisów. W ocenie Sądu stanowi to o przekroczeniu przez organ granic prawa do swobodnej oceny dowodów. O przekroczeniu takim można mówić wtedy, gdy organ administracji pozostawia poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę i pomija istotne dla sprawy materiały dowodowe lub dokonuje ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (wyrok NSA z 14 stycznia 1994r., III SA 491/93).

16 W związku z powyższym wskazać należy, że organ II instancji podejmując rozstrzygnięcie powinien odnieść się do całości wniosku Skarżącego, podać w uzasadnieniu decyzji, co wzięto pod uwagę przy jej wydawaniu, jak również odnieść się szczegółowo do zarzutów Skarżącego i do dokumentów złożonych do akt sprawy. Organ nie ustosunkował się do materiału przedłożonego przez Skarżącego. Samo lakoniczne odniesienie się do umowy z dnia 28 maja 2004 r. oraz do złożonego przez Skarżącego sprawozdanie nie jest w ocenie sądu wystarczające. Organ winien był ustosunkować się szczegółowo do złożonego przez Skarżącego szczegółowego wyliczenia się z wydatków poniesionych w ramach udzielania porad prawnych na ul. S.. Ponadto organ winien zbadać czy w rzeczywistości Skarżący wykazał się wystarczającą starannością w wykonaniu zawartej z Wojewodą umowy, w tym w szczególności poszukiwania odpowiedniego lokalu na B., nawiązania współpracy z pracownikami socjalnymi, pracującymi na B., gdyż Sąd zauważa, że w aktach sprawy znajduje się pismo Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia 30 maja 2005r., w którym to stwierdzono, że koordynatorka programu Pani M. Y. nie współpracowała z Ośrodkiem w sprawie społeczności romskiej. Organ nie ustosunkował się też w żaden sposób do oświadczenia D.P., która podkreśliła, że wbrew przedmiotowej umowie, Skarżący nie prowadził działań mających na celu zdiagnozowanie potrzeb społeczności romskiej poza przekazaniem Romom informacji o projekcie w ulotce informacyjnej oraz szkoleniem z zakresu wypełniania wniosków przez organizacje pozarządowe.

17 Ponadto w myśl art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przesłanki odstąpienia od tego obowiązku określone zostały w art. 10 § 2 Kpa. Żadna z nich nie wystąpiła w niniejszej sprawie.

18 Obowiązek ten ciąży na każdym organie administracji - także na organie odwoławczym. W niniejszej sprawie nie został on dopełniony. Oznacza to, że Skarżący nie tylko nie miał możliwości dokonania i przedstawienia swojej oceny kompletności zebranego materiału dowodowego, ale i zapoznania się z dowodami zgromadzonymi w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji. Warto zaznaczyć, że strona nie wiedziała o dowodach, które organ zebrał. Wypowiedzenie się w kwestii materiału dowodowego wymaga bowiem uprzedniego zapoznania się z nim.

19 Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie precyzują obowiązków organów administracji poprzez wskazanie, iż stronie należy wyznaczyć termin, w którym może ona zrealizować swoje prawo. Jednakże, zdaniem Sądu z przepisu tego wynika obowiązek organu poinformowania strony o zakończeniu postępowania dowodowego i możliwości wypowiedzenia się co do okoliczności wskazanych w art. 10 § 1 Kpa, a są to przecież okoliczności, które będą stanowić podstawę faktyczną decyzji. Natomiast wyznaczenie stronie terminu na wypowiedzenie się uzasadnione jest koniecznością określenia czasu, w jakim organ administracji oczekiwać powinien na jej stanowisko w tym względzie. To, czy strona skorzysta z przysługującego jej prawa zależy wyłącznie od jej woli. Rzeczą organu jest umożliwienie jej skorzystania z tego prawa.

20 Zważyć należało również i to, że niewywiązanie się przez organ z obowiązków nałożonych art. 10 § 1 Kpa ma wpływ na możliwość uznania podnoszonych przez niego okoliczności faktycznych za udowodnione i oparcie na nich rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 81 Kpa okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 Kpa.

21 Zdaniem Sądu, jeżeli nawet organ prowadzący postępowanie może przypuszczać, że okoliczności, stanowiące podstawę rozstrzygnięcia, a ustalone w toku postępowania dowodowego, znane są stronie, to nie jest to równoznaczne z jej świadomością, iż będą one uwzględniane przy podejmowaniu decyzji. Także z tego względu istotne jest umożliwienie jej zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.

22 Opisane wyżej naruszenie przepisów postępowania w sprawie niniejszej jest szczególnie istotne z uwagi na fakt, że z obowiązków określonych w art. 10 Kpa nie wywiązały się organy obu instancji.

23 Niewykonanie przez organ obowiązku wynikającego z art. 10 § 1 Kpa stanowi naruszenie przepisów postępowania, które może skutkować uchyleniem decyzji. Rzeczą Sądu jest ocena, czy w konkretnej sprawie takie naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. inne niż dające postawę wznowienia naruszenie przepisów postępowania skutkuje uchyleniem decyzji lub postanowienia organu administracji tylko wtedy, gdy wpływ taki mieć mogło.

24 Jednakże możliwość dokonania takiej oceny przez Sąd w żadnym razie nie zwalnia organu orzekającego z obowiązku wypełnienia dyspozycji art. 10 § 1 Kpa.

25 Naruszenia przez organ przepisów prawa procesowego, które skutkowały uchyleniem zaskarżonej decyzji, nie zmieniają faktu, iż dotacje z budżetu państwa są środkami publicznymi i dowolne dysponowanie nimi jest zabronione. Środki dotacji jakie otrzymało Stowarzyszenie powinny być wydatkowane zgodnie z zawartą umową i przepisami wynikającymi z ustawy o finansach publicznych. W niniejszej sprawie po zapoznaniu strony z materiałem zgromadzonym w sprawie i umożliwienia jej odniesienia się do tego materiału, organ rozstrzygnie czy dotacja została wykorzystana zgodnie z prawem czy też wbrew przepisom prawa.

26 Uchylając zaskarżoną decyzję i dokonując jej oceny Sąd nie przesądza, co do prawidłowości wydanego przez organ rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z przepisem art. 1 § 2 ustawy prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem, co oznacza, że Sąd nie ma kompetencji do zmiany merytorycznej wydanego przez organ, zaskarżonego rozstrzygnięcia, a jedynie do zbadania, czy w toku jego wydania nie doszło do naruszeń przepisów postępowania, lub niewłaściwej wykładni przepisu materialnoprawnego.

27 W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) w związku z art.152 i art. 200 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.