Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 stycznia 2022 r., II SA/Sz 1188/21

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 stycznia 2022 r., II SA/Sz 1188/21

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza C. z dnia [...] r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej E. S. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie

2 Decyzją z [...] lipca 2021 r., nr [...], Burmistrz C. odmówił E. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad mężem, F. S., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

3 Organ powyższą decyzję uzasadnił stwierdzeniem, iż wnioskodawczyni pobiera emeryturę w ZUS. Ponadto organ wskazał, że wprawdzie F. S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniem niepełnosprawności jednakże niepełnosprawność ta powstała w wieku [...] lat. Zatem w ocenie organu strona nie spełniała warunków ustawowych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

4 Strona, reprezentowana przez radcę prawnego, odwołała się od powyższej decyzji wnosząc o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu powołano wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. Nadto pełnomocnik odwołującej wskazywał, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych wyłączają prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jedynie do wysokości emerytury.

5 Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzja z [...] września 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy powyższą decyzję.

6 Jak wskazał w odwołaniu organ odwoławczy, organ I instancji pismem z dnia [...] czerwca 2021 r. zawiadomił Stronę, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 291 z późn. zm.). Kolegium zauważyło też, iż w powyższym piśmie określono Stronie termin do zajęcia stanowiska w przedmiotowej sprawie tj. 5 dni od dnia odebrania pisma. Pismo to zostało prawidłowo doręczone w dniu [...] czerwca 2021 r., strona zaś nie wypowiedziała się w powyższej kwestii.

7 Kolegium powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wywiodło, iż osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego winna wpierw wystąpić do organu rentowego o zawieszenie emerytury. Dopiero po uzyskaniu decyzji w tej sprawie może ona otrzymać świadczenie pielęgnacyjne. Niemożliwe jest bowiem pobieranie dwóch świadczeń jednocześnie. Strona była o tym prawidłowo pouczona, jednak nie zrezygnowała z pobierania emerytury.

8 Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podzieliło przy tym stanowiska Strony, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego winno być przyznane do wysokości emerytury. Zdaniem organu odwoławczego prawidłowa prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego.

9 Co do drugiej podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia organ odwoławczy wyjaśnił, iż nie ma znaczenia okoliczność, że Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. ustalił znaczny stopień niepełnosprawności od [...]-go roku życia niepełnosprawnego, gdyż nie została spełniona inna przesłanka uprawniająca stronę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

10 Pismem z [...] października 2021 r. pełnomocnik E. S. wniósł odwołanie od powyższej decyzji zarzucając jej:

11 - naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne uznanie, że pobieranie przez E. S. świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym mężem F. S.,

12 - naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię tj. art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. i art. 77 k.p.a przez niepoinformowanie przez organ strony przed wydaniem decyzji o konieczności zawieszenia pobieranej przez E. S. emerytury jako jedynej negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

13 Wskazując na powyższe pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r. i zawnioskował o ustalenie na rzecz E. S. świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] maja 2021 r., ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji a także o zwrot kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Zawnioskował też o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym.

14 W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

16 Niniejsza sprawa, została rozpoznana na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. dalej: "p.p.s.a.") w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym

17 Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również podkreślić, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

18 Na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., przywoływanej dalej jako: "u.ś.r.") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

19 1) matce albo ojcu,

20 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

21 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

22 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

23 Na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

24 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

25 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia

26 Z kolei zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 tej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

27 1) osoba sprawująca opiekę:

28 a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia kompensacyjnego,

29 b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

30 Podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez Kolegium w zaskarżonej decyzji było stwierdzenie, iż mimo umożliwienia skarżącej rezygnacji z pobierania emerytury, co miało być wynikiem skierowania do niej pisma z dnia [...] czerwca 2021 r., nie skorzystała ona z powyższej możliwości, co uzasadniało odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia.

31 W tym miejscu należy jednak zwrócić uwagę na faktyczną treść pisma Burmistrza C. z [...] czerwca 2021 r. pt. "zawiadomienie". Jak wynika z jego treści organ zawiadomił stronę, o treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazując, iż możliwe jest pobieranie jednego z wymienionych świadczeń, wybranego przez osobę uprawnioną. Jak wskazał dalej Burmistrz "biorąc pod uwagę powyższe przepisy, należałoby uznać, że osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę lub rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnacji z pobierania świadczenia niższego emeryturę lub renty. Wybór może realizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury lub na podstawie artykułu 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych". Dalej organ stwierdził też, iż "ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje wyboru między świadczeniem emerytalny a pielęgnacyjnym. Norma prawna, wynikająca z artykułu 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostaje w mocy i stanowi przeszkodę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ pierwszej instancji. Przepisy mogą mieć wpływ na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w drodze odwołania do organu II instancji, ponieważ są one powszechnie podważane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym".

32 Mając powyższe na uwadze organ poprosił "o zajęcie stanowiska w przedmiotowej sprawie" i poinformowanie go o tym terminie 5 dni od dnia odebrania pisma.

33 Mając na uwadze treść powyższego pisma nie sposób uznać, iżby kierując je do strony postępowania, organ pierwszej instancji faktycznie zadziałał w sposób przyjęty przy orzekaniu o przez Kolegium tj. aby wskazał na możliwość rezygnacji z pobierania świadczenia emerytalnego jako jedynej przeszkody przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji wręcz wskazał, iż nawet w razie rezygnacji przez stronę z pobierania emerytury, owa okoliczność może być uwzględniona dopiero przez organ odwoławczy. Z tak skonstruowanego pisma wynikało zatem, iż na etapie postępowania przed organem I instancji możliwe było co najwyżej przedstawienie swojego stanowiska w tej sprawie, ze wskazaniem że może ono zostać uwzględnianie dopiero w postępowaniu odwoławczym.

34 Mając na względzie fakt, iż organ wbrew powszechnie przyjętym w orzecznictwie zasadom ustalania świadczenia pielęgnacyjnego uznał za dodatkową przeszkodę w jego przyznaniu wiek w jakim powstała niepełnosprawność podopiecznego, trudno nie dostrzegać, iż rezygnacja z pobierania emerytury doprowadziłaby do sytuacji, w której skarżąca zostałby pozbawiona jakichkolwiek przychodów na bieżące utrzymanie co jawi się jako całkowicie nieakceptowalne na gruncie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.).

35 Wadliwość decyzji organu odwoławczego przejawia się w tym, iż nie dostrzegł nieprawidłowości w powyższym działaniu organ I instancji i nie skorygował go np. poprzez umożliwienie stronie rezygnacji z pobieranie emerytury na etapie postępowania odwoławczego. Przy czym powyższe działanie powinno było następować w taki sposób aby strona nie pozostała bez środków na utrzymanie a podejmując decyzję o rezygnacji z pobierania emerytury miała pewność, iż nie spotka się z odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z innych przyczyn.

36 Jeśli chodzi natomiast o drugą przesłankę mająca w ocenie organu I instancji stanowić przeszkodę w przyznaniu świadczenia, aktualnie w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości iż przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, co jest konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, w którym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wbrew stanowisku organu I instancji organy administracji są związane treścią powyższego wyroku i winny się do niego zastosować w toku orzekania.

37 Sąd nie podzielił natomiast stanowiska pełnomocnika skarżącej iżby aktualnie obowiązujące przepisy umożliwiały wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w tej części w której jest ono wyższe od emerytury. Z przepisów wynika bowiem, iż wnioskodawca winien móc wybrać jedno z powyższych świadczeń. Natomiast rozwiązanie proponowane przez pełnomocnika skarżącej prowadziłoby do sytuacji, w której pobierałaby ona świadczenia z dwóch źródeł co stoi w sprzeczności z treścią ustawy.

38 W toku dalszego postępowania organy winny zastosować przedstawioną wyżej wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i po stwierdzeniu braku podstaw odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na datę powstania niepełnosprawności, umożliwić stronie rezygnację z pobierania emerytury, mając na względzie, iż z jednej strony nie jest dopuszczalne pobieranie obu tych świadczeń jednocześnie a także, iż nie jest dopuszczalne pozbawienie osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną środków na bieżące utrzymanie.

39 Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Stosując zaś dyspozycję normy wynikającej z art. 135 p.p.s.a. Sąd doszedł do przekonania o konieczności eliminacji z obrotu prawnego także decyzji organu I instancji.