Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 7 czerwca 2004 r., SA/Rz 2426/01

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 7 czerwca 2004 r., SA/Rz 2426/01

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Sawuła Sędzia NSA Ryszard Bryk AWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Protokolant: ref.staż. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi E. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] października 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę

Uzasadnienie

2 SA/Rz 2426/01

UZASADNIENIE

3 Decyzją z [...].04.2001r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach i osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r. nr 142, poz. 950 ze zm.) pozbawił uprawnień kombatanckich E. S. W uzasadnieniu organ stwierdził, że uprawnienia kombatanckie w okresie zaliczonym przez ZBoWiD zostały przyznane wyłącznie z tytułu służby w organach MO w latach 1944-1956 w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej. W myśl cytowanego przepisu osoby, które odpowiadały tym kryteriom zostały pozbawione uprawnień kombatanckich. Taki przypadek zaistniał również wobec E. S.

4 We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący E. S. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji. W motywach wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podał, że decyzja jest przedwczesna, krzywdząca i bezpodstawnie odbierająca uprawnienia kombatanckie. Uprawnienia zostały uzyskane faktycznie za walkę z bandami UPA w ramach jednostki wojskowej. Skarżący stwierdził, że walczył jako funkcjonariusz MO, ale odbywał przeszkolenie wojskowe i walczył wraz z żołnierzami z bandami UPA na terenach południowo-wschodniej Polski. Brak sformułowania w akcie normatywnym, że MO nie była jednostką zmilitaryzowaną nie może przesądzać negatywnie o weryfikacji uprawnień skarżącego. Ponadto wniósł o wszechstronne rozpatrzenie przedmiotu sprawy, a nie kierowanie się wyłącznie formalizmem. Decyzja naruszyła nie tylko ustawę o kombatantach, ale też art. 30-32 Konstytucji.

5 Decyzją z [...] marca 2001r.znak: [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kierownik Urzędu wyjaśnił, że E. S. nabył uprawnienia wyłącznie z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej, a w okresie zaliczonym jako działalność kombatancką pełnił służbę w organach MO, co ustalono na podstawie akt ZBoWiD i zaświadczenia KW MO w T. Milicja Obywatelska nie była jednostką zmilitaryzowaną i zadania wykonywane w ramach tej służby nie mogą być uznane za działalność kombatancką.

6 W świetle tego Kierownik uznał, że uprawnienia kombatanckie zostały przyznane wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej, co w oparciu o aktualnie obowiązującą ustawę nie jest tytułem do przyznania uprawnień kombatanckich.

7 W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, E. S. wniósł o uchylenie powyższej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Obydwie decyzje stanowiły zaskoczenie zwłaszcza, że skarżący brał udział w walkach z UPA w ramach jednostki wojskowej i pod bezpośrednim dowództwem wojskowym na terenach południowo- wschodniej Polski. Dodatkowo stwierdził, że w walkach tych nie wykonywał żadnych funkcji w ramach MO, gdyż pełnił obowiązki żołnierskie walcząc na równi z innymi żołnierzami. W zaskarżonej decyzji Kierownik nie wyjaśnił i nie ustalił w sposób realny i obiektywny, czy z tytułu tej walki przysługują uprawnienia kombatanckie na zasadzie art. 1 ust. 1 pkt 6 ustawy. Skarżący stwierdził, że zasadniczy problem sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy milicjant bezpośrednio włączony do jednostki wojskowej i walczący z UPA winien uzyskać potwierdzenie uprawnień kombatanckich oraz czy powinien być oceniany za ten okres jako żołnierz czy też nie.

8 W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

9 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

10 Z mocy art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.), zwana dalej w skrócie p.w.u.p., sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. postępowanie nie zostało zakończone (a do takich należy niniejsza sprawa), podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

11 Art.1 wspomnianej ustawy, z dnia 25 lipca 2002r., prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269), zwanej dalej w skrócie u.s.a. stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola ta sprawowana jest, co do zasady pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2).

12 Zakres kontroli wyznacza art.134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1270), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).

13 Poddawszy zaskarżoną decyzję takiej właśnie kontroli, Sąd doszedł do przekonana, że nie narusza ona prawa.

14 W sprawie jest bezsporne, że skarżący otrzymał uprawnienia kombatanckie na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r. nr 142, poz. 950 ze zm.), zwanej dalej ustawą, jak również, że Zarząd Wojewódzki ZBoWiD w T. przyznał je z tytułu "walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej od 1.09.1945r. do 31.12.1948r."

15 Ustawa ta w art. 25 ust.1 ustanawia zasadę, że osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów zachowują te uprawnienia z zastrzeżeniem ust.2, w którym wymieniono przesłanki ich utraty. Należą do nich sytuacje określone miedzy innymi w pkt 2, podług którego pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze walk o ustanowienie władzy i utrwalenie władzy ludowej" lub z innych tytułów, niż wymienione w art. 1 ust.2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1933-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę w Wojsku Polskim od 10 maja 1945 do 30 czerwca 1947r.

16 W sprawie będącej przedmiotem oceny Sądu ustalenie, że skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie za uczestnictwo w walkach o utrwalanie władzy ludowej jest prawidłowe. Wynika to ze stosownego zaświadczenia Wydziału Kadr Komendy Wojewódzkiej MO z 19.10.1961r., w którym stwierdzono, że brał czynny udział w walkach ze zbrojnym podziemiem i reakcyjnymi bandami na terenie województwa rzeszowskiego. Potwierdza to również deklaracja członkowska podpisana przez skarżącego i jego życiorys, w którym napisał, że 28.VII 1945r. wstąpił w szeregi MO w T., a od sierpnia 1945r. do października 1949r. pełnił służbę w KPMO w T. i brał udział bezpośredni w walce z bandami reakcyjnego podziemia, które działały z bronią w ręku na terenie powiatu [...] i sąsiednich.

17 Oznacza to, że w świetle cytowanego przepisu art. 25 ust. 1 i 2 ustawy istniała podstawa do wszczęcia postępowania w przedmiocie pozbawienia skarżącego posiadanych uprawnień kombatanckich. Z woli bowiem ustawodawcy uprawnienia uzyskane wyłącznie z tytułu walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej zostały uznane za wadliwie nabyte z punktu widzenia systemu wartości zawartego w ustawie. Ich pozbawienie powoduje utratę szczególnych przywilejów, które ustawodawca związał z wypełnieniem przewidzianych warunków określonych w preambule i przepisach art. 1,2,3, i 4 ustawy.

18 W postępowaniu w sprawie pozbawienia uprawnień kombatanckich organ winien również wyjaśnić - obok kwestii nabycia uprawnień wyłącznie z tytułu walki o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej - także kwestię, czy nie zachodzą materialnoprawne przesłanki zachowania tak nabytych uprawnień. Wskazuje na to okoliczność, iż z mocy art. 25 ust.1 zasadą jest zachowanie dotychczas nabytych uprawnień kombatanckich oraz brzmienie i logiczna wykładnia ust. 2 pkt 2 tego przepisu, określającego wyjątek od tej zasady, powodujący utratę uprawnień oraz wskazującego sytuacje, kiedy ów wyjątek (pozbawienie uprawnień) nie ma zastosowania.

19 Także przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 września 1997r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz. U. nr 116, poz. 745), przewidujące przeprowadzenie postępowania przed podjęciem decyzji w tych sprawach oraz obligujące organ do wezwania osób, których uprawnień do tyczy postępowanie do przedstawienia związanych z jego przedmiotem wyjaśnień i dokumentów i innych dowodów prowadzą do wniosku, że częścią postępowania weryfikacyjnego jest wyjaśnienie kwestii, czy w sprawie zachodzą przesłanki do zachowania uprawnień kombatanckich.

20 Sąd podziela ten kierunek orzecznictwa Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym dopuszczalne jest podnoszenie i wykazywanie w postępowaniu weryfikacyjnym zarzutu zachowania uprawnień nabytych z tytułu "utrwalania władzy ludowej", w sytuacji, gdy dana osoba spełnia warunki konieczne do nabycia uprawnień kombatanckich z tytułów wymienionych w ustawie (patrz: wyrok SN z 22.02.2001r. II RN 77/00 OSNAPiUS z 2001r. nr 15, poz. 475, uchwały Składu Siedmiu Sędziów NSA z 3.12.2001r. OPS 11/1 i 4.03.2002r. OPS 13/01, ONSA z 2002r. nr 3, poz. 100 i nr 4, poz. 132).

21 Z akt sprawy wynika, że po wszczęciu postępowania weryfikacyjnego, skarżący nadesłał dwa pisma, jedno z 2.01.2001r., a drugie z 14.01.2001r. W pierwszym z tych pism stwierdził, że w 1947r. był uczestnikiem trzymiesięcznego kursu szeregowych MO w R. i brał udział w walce z ugrupowaniami UPA w okolicy Cisnej, a w aktach osobowych na ten temat nie uczynił wzmianki, albowiem do uzyskania uprawnień kombatanckich wystarczyło samo stwierdzenie o udziale w walce z reakcyjnym podziemiem. Natomiast w piśmie z 14.01.2001r., skarżący wskazał, że jako uczestnik przeszkolenia szeregowych MO w R. uczestniczył w walkach z bandami UPA pod dowództwem porucznika B., który był zastępcą komendanta tego kursu. Na tę okoliczność posiada jedynie świadectwo ukończenia kursu dla szeregowych MO. Również we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący stwierdził, że walczył z UPA jako funkcjonariusz MO. Natomiast na rozprawie przed Sadem, skarżący wyjaśnił, że powołany w piśmie porucznik B. był porucznikiem MO. W czasie kursu, był skoszarowany w koszarach milicyjnych i nie potrafił określić ani jednostki, ani dowódcy wojskowego, któremu miałby podlegać w czasie tych walk. Z tych też względów Sąd uznał za prawidłowe rozstrzygnięcia Kierownika Urzędu wydane w przedmiotowej sprawie.

22 Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem uprawnienia kombatanckie nie przysługują z tytułu pełnienia w latach 1944-1956 służby, funkcji lub zatrudnienia w Milicji Obywatelskiej, ponieważ była ona formacją służb bezpieczeństwa publicznego (por. wyrok SN z 18.01.2002 IIIRN 191/00 (Prpk. i Pr. 2002/5/53), wyrok SN z 11.01.2002 III RN 177/00 )SNP 2002/9/2001).

23 W tym miejscu trzeba odnieść się jeszcze do zapisów zawartych w deklaracji członkowskiej z 1962r., w której skarżący nie powoływał się na okoliczność walk z bandami UPA, ani pobyt w okolicach Cisnej. Należy bowiem zwrócić uwagę na fakt, że wykazanie się uczestnictwem w walkach z bandami UPA nigdy nie stanowiło okoliczności, z którą ówczesna władza łączyłaby możliwość powstania w stosunku do takiej osoby określonego rodzaju represji. W deklaracji tej został przez skarżącego stwierdzony jedynie pobyt w KPMO w T.

24 Dlatego też, organ w zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją, prawidłowo przyjął, że uprawnienia zostały przyznane wyłącznie za utrwalanie władzy ludowej, a nie istniały inne tytuły wymienione w ustawie, które pozwoliłby skarżącemu na zachowanie tych uprawnień.

25 Podstawą orzekania dla Sądu stosownie do art. 106 § 3 P.p.s.a. jest w zasadzie cały materiał faktyczny i dowodowy sprawy zgromadzony w postępowaniu przed organem administracji. Sąd może dopuścić przeprowadzenie dowodu z dokumentu, jeżeli w jego ocenie jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych dla sprawy wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Stosownie natomiast do § 5 tego przepisu do postępowania dowodowego stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania cywilnego.

26 Przedstawione przy skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego zeznania dwóch świadków, nie są dokumentami, dlatego też nie zostały dopuszczone w postępowaniu przed Sądem jako środki dowodowe. Zgodnie bowiem z art. 244 k.p.c., dowodem z dokumentu jest dokument urzędowo sporządzony w przepisanej formie przez powołane do tego państwowe w ich zakresie działania, stanowiące dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone.

27 Wobec podniesionego wyżej ograniczenia kognicji Sądu do badania tylko legalności decyzji, pominąć on musiał zarzuty skarżącego dotyczące pokrzywdzenia go zaskarżoną decyzją.

28 Z przytoczonych względów Sąd w oparciu o przepis ar. 151 cytowanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.