Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 października 2016 r., I SA/Rz 629/16

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 października 2016 r., I SA/Rz 629/16

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Tomasz Smoleń / spr./ Sędziowie WSA Grzegorz Panek WSA Jarosław Szaro Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2016 r. sprawy ze skargi spółki "A" w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy unieważnienia tranzytowego zgłoszenia celnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącej spółki "A" w K. kwotę 997 (dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 I SA/Rz 629/16

UZASADNIENIE

3 Wnioskiem z dnia 16 grudnia 2015 r. A. (dalej skarżąca, spółka) wniósł o unieważnienie na podstawie art. 66 ust. 1 Wspólnotowego Kodeksu Celnego zgłoszenia tranzytowego [...] z dnia [...] października 2011 r. Skarżąca twierdziła, że towar objęty przedmiotowym zgłoszeniem nie opuścił miejsca wcześniejszego czasowego składania, a złożone zgłoszenie tranzytowe było pomyłką jej strony.

4 Zgłoszenie celne, o unieważnienie którego spółka wnioskował, dotyczyło towaru nie wspólnotowego w postaci papierosów, złożonego uprzednio w magazynie czasowego składowania. W urzędzie celnym wyjścia to jest Oddziale Celnym w L. towar objęty zgłoszeniem został zwolniony do wnioskowanej procedury tranzytu wspólnotowego zewnętrznego w dniu [...] października 2011 r. Przebieg procedury na kolejnych jej etapach został zarejestrowany w systemie NCTS (nowy skomputeryzowany system tranzytowy) służący do obsługi celnej w operacji tranzytowych. Procedura tranzytu została w deklarowany urzędzie celnym przeznaczenia, to jest Oddziale Celnym w K., zamknięta w dniu 29 października 2011 r.

5 Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] odmówił unieważnienia zgłoszenia celnego, stwierdzając, że w przypadku tranzytowego zgłoszenia celnego MRN [...] z dnia [...] październik 2011 r. nie można mówić o jakichkolwiek pomyłce w jego dokonania. Spółka będąca głównym zobowiązany, dokonała zgłoszenia tranzytowego, przyjmując na siebie odpowiedzialność za towar zgłoszony zgodnie z art. 96 ust. 1 Wspólnotowego Kodeksu Celnego (dalej WKC). Stosownie do art. 199 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r. wprowadzającego przepisy wykonawcze do Rozporządzenia Rady (EWG) numer 2913/92 ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (dalej RWKC), jako zgłaszająca odpowiadała za prawdziwość informacji podanych w zgłoszeniu, autentyczność załączonych dokumentów oraz przestrzeganie wszelkich obowiązków odnoszących się do objęcia danych towarów odpowiednią procedurą.

6 Od powyższej decyzji odwołanie złożyła spółka, podnosząc zarzut naruszenia prawa procesowego, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy to jest:

7 1. art. 122 ord.pod. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, to jest twierdzenie, że strona nie przedstawiła żadnych dowodów świadczących o konieczności unieważnienia zgłoszenia celnego, podczas gdy w treści swojego wniosku wprost wskazała na dokumentację znajdujące się w aktach sprawy [...], [...],[...];

8 2. art. 120 § 1 ord.pod. poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufanie do organów podatkowych (celnych), to jest poprzez nie zgromadzenie w aktach sprawy jakichkolwiek materiału dowodowego;

9 3. art. 130 § 1 ord.pod. poprzez naruszenie zasady bezpośredniości prowadzonego postępowania w sprawie unieważnienia zgłoszenia tranzytowego, gdyż sprawę prowadziły i decyzje podpisały te same osoby, które wydały decyzje w sprawach celnych i podatkowych, prowadzonych pod sygn. [...], [...], [...], na które to postępowanie powoływała się strona we wniosku o unieważnienie zgłoszenia tranzytowego oraz

10 Naruszenie przepisów prawa materialnego to jest:

11 1. art. 66 ust. 1 WKC poprzez uznanie, że nie jest możliwe unieważnienie zgłoszenia tranzytowego w niniejszej sprawie, gdyż nie może być mowy o pomyłce zgłaszającego, podczas gdy spółka w swoim wniosku oraz przedstawionej opinii wskazywała na drugą przesłankę wskazaną w art. 66 ust. 1 WKC, to jest zaistnienie szczególnych okoliczności, które powodują, że konieczne jest cofnięcie skutków procedury, od której towar został zgłoszony;

12 2. art. 66 ust. 2 WKC w związku z art. 251 RWKC, to jest twierdzenie, że nie jest w ogóle możliwe unieważnienie zgłoszenia tranzytowego po zwolnieniu towaru do procedury tranzytu, podczas gdy unieważnienie zgłoszenia celnego jest możliwe, na co wskazuje chociażby podręcznik tranzytowy przygotowany przez Dyrekcję Generalną ds. Podatków i Unii Celnej, co oznaczało, że katalog sytuacji, w których można unieważnić zgłoszenie celne po zwolnieniu towarów wskazanych w art. 251 RWKC jest otwarty.

13 Podnosząc powyższe zarzuty spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i w tym zakresie orzeczenie o istocie sprawy to jest unieważnienie zgłoszenia tranzytowego [...] z dnia [...] października 2011 r., alternatywnie o uchylenie decyzji w całości przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

14 W toku postępowanie odwoławcze Dyrektor Izbie Celnej postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] wyznaczył skarżącej siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego.

15 W dniu 13 maja 2016 r. do Izby Celnej wpłynęło pismo spółki, w którym wniesiono o:

16 1. Prawidłowe doręczenie wezwania w trybie art. 200 ord.pod. pełnomocnikowi A. to jest radcy prawnemu T. S., a więc zgodnie z art. 144 § 5 ord.pod..

17 2. Przeprowadzenie rozprawy w trybie art. 200a ord.pod.

18 3. Dołączenie do akt sprawy postanowieniu o przedstawieniu zarzutów J. H., E. S., E. S., T. M., B. K., w którym przedstawiono zarzutu udziału w zorganizowanej grupie przestępczej o charakterze międzynarodowym, usunięć spod dozoru celnego towarów akcyzowych w postaci papierosów, zarzutu oszustw celnych i podatkowych oraz wyłudzenia poświadczenia nieprawdy, a zarzuty te dotyczyły m.in. niniejszej sprawy tej procedury tranzytu numer w [...] z dnia [...] października 2011 r.

19 4. Dołączenie do akt sprawy pism kierowanych do Dyrektora Izby Celnej oraz jego zastępców o nieprawidłowościach, które dotyczą funkcjonowania przejścia granicznego w K. w 2011 roku, a składane do organów celnych w okresie od września 2011 r. do grudnia 2015 r., w tym w szczególności pism pochodzących od byłego już funkcjonariusza celnego A. K., a który w 2011 r. pracował na terenie przejścia granicznego w Kj.

20 Dyrektor Izbie Celnej postanowieniem z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] ponownie wyznaczył skarżącej siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Postanowienie to doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 1 czerwca 2016 r.

21 Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. Dyrektor Izby Celnej nr [...] utrzymał w mocy decyzją Naczelnika Urzędem Celnym z dnia [...] luty 2016 r. nr [...].

22 W dniu 10 czerwca 2016 r. do Izby Celnej wpłynęło pismo skarżącej datowane na dzień 3 czerwca 2016 r. nadane w placówce Poczty Polskiej SA w B. w dniu 8 czerwca 2016 r. W piśmie tym cofnięte zostało pełnomocnictwo radcy prawnego T. S., a ustanowiono nowego pełnomocnikiem w sprawie w osobie doradcy podatkowego K. P. Ponowiono wniosek o przeprowadzenie rozprawy w trybie art. 200a ord.pod. Ponowiono wnioski dowodowe zawarte w piśmie z dnia 10 maja 2016 r. Złożono wnioski o wyłączenie pracowników organu A. J., Z. P. oraz J. Z.

23 Do pisma w formie załączników dołączono:

24 1. pełnomocnictwo dla doradcy podatkowego u K. P. z;

25 2. kserokopię wniosku z dnia 10 maj 2016 r. o wyznaczenie rozprawy oraz przeprowadzenie zawnioskowanych przez stronę dowodów;

26 3. wnioski o wyłączenie Z. P., A. J., J. K.;

27 4. kserokopię wniosku o wyłączenie J. Z.;

28 5. pismo J. Z. z sierpnia 2016 r.nr [...];

29 6. wykaz, funkcjonariuszy celnych i nieprawidłowości stwierdzonych w 2011 r.;

30 7. polecenie służbowe z dnia 12 września 2011 r. określające tryb postępowania przy wprowadzeniu towarów do magazynów czasowego składowania.

31 W aktach sprawy zalega postanowienie Szefa Służbie Celnej z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...], którym to odmówiono wyłączenia J. Z. od udziału w postępowaniu odwoławczym. W aktach nie zalegają inne postanowienia dotyczące pozostałych funkcjonariuszy służby celnej w stosunku, do których złożono wniosek o ich wyłączenie od rozpoznawanej sprawy.

32 Pismem z dnia 14 lipca 2016 r. spółka złożyła skargę Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zaskarżając w całości decyzje Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...].

33 W pierwszej kolejności skarżąca wskazała, że powyższa decyzja obciążona jest wad nieważności, o której mowa w art. 247 § 1 pkt 2 ord.pod. jako wydana bez podstawy prawne.

34 Zarzucono, że w sentencji decyzji nie powołuje się w żadnej podstawy prawnej w zakresie prawa materialnego. Z kolei w uzasadnieniu powołanego będą wyłącznie przepisy WKC, który na mocy art. 286 ust. 2 Unijnego Kodeksu Celnego ( dalej UKC ) nie obowiązujących od dnia 1 maja 2016 r. Z braku przepisów przejściowych, brak jest podstaw do orzekania na podstawie przepisów, której nie obowiązują.

35 W związku z powyższym spółka wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 roku poz. 270 ze zmianami, dalej -PPSA).

36 Z ostrożności spółka przedstawiła alternatywne zarzuty i wnioski.

37 Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

38 1) przepisów postępowania, który miało istotny wpływ na wynik spraw to jest:

39 - art. 145 § 1 i 2 ord.pod. poprzez niedoręczenie decyzji ustanowionemu pełnomocnikowi do doręczeń (o czym organ został poinformowany w terminie wynikającym z art. 200 § 1 ord.pod.), co oznacza, że zaskarżona decyzja nie została skutecznie doręczona i nie weszła do obrotu prawnego;

40 - art. 200 § 1 ord.pod. w związku z art. 123 § 1 ord.pod. poprzez uniemożliwienie skarżącej wypowiedzenie się w sprawie zebranych dowodów i materiałów oraz naruszenie prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu w wyniku wydania decyzji przed upływem terminu, o którym mowa w art. 200 § 1 ord.pod., co skutkowało nie rozpatrzeniem terminowo zgłoszonych wniosków spółki;

41 - art. 200a § 1, § 3 i § 4 ord.pod. poprzez zaniechanie przeprowadzenia rozprawy, a nawet rozpatrzenie wniosku skarżącej w tym przedmiocie; pomimo złożenia wniosku, organ nie wydał postanowienia, o którym mowa w art. 200a § 4 ord.pod.;

42 - art. 187 § 1 i art. 191 ord.pod. oraz art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 ord.pod. poprzez nierozpatrzenie całości materiału dowodowego oraz dokonanie selektywnej, dowolnej jego oceny, a także nie odniesienie się do całości stanowiska strony, w szczególności pominięcie w przedstawionej przez skarżącą ekspertyzy prof. M. i dr hab. L. – S., wskazującej na istnienie podstaw do unieważnienia zgłoszenia tranzytowego.

43 2) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy to jest:

44 - art. 184, art. 5 pkt 26, pkt 12 i pkt 33, art. 79, art. 147 ust. 4, art. 198, art. 226 UKC, art. 30 i art. 32 ustawą Prawo celne poprzez odmowę unieważnienia zgłoszenia tranzytowego, pomimo, że uprzednio powstał dług celny (towary podlegały należności celnej przywozowym) i nigdy nie mogły dojść do objęcia towarów procedurą tranzytu, a w efekcie trybem doprowadzenia do zgodności faktów i prawa jest unieważnienie zgłoszenia celnego;

45 Alternatywnie, z ostrożności procesowej, spółka zarzuca naruszenie przez organ:

46 - art. 66 WKC i art. 4 pkt 17, art. 4 pkt 20, art. 55, art. 62, art. 63, art. 91 ust. 1 WKC, art. 203 WKC oraz art. 866 RWKC, art. 30 i art. 32 ustawy Prawo celne poprzez odmowę unieważnienia zgłoszenia tranzytowego, pomimo się uprzednio powstały dług celny (towary podlegały należnościom celnym przywozowym) i nigdy nie mogło dojść do objęcia towarów procedurą tranzytu, a w efekcie trybem doprowadzenia do zgodności faktów i prawa jest unieważnienie zgłoszenia celnego.

47 Z uwagi na powyższe naruszenie, w razie nieuwzględnienia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, z ostrożności spółka wniosła o uchylenie decyzji w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c PPSA. Wniosła również o zasądzenie od organu na rzecz spółki zwrotu kosztów postępowania na podstawie art. 200 PPSA.

48 W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i jednocześnie odniósł się do podniesionych w skardze zarzutów.

49 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje:

50 Sądowa kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 PPSA, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a).

51 Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

52 Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności należy odnieść się do podniesionego zarzutu nieważności, o którym mowa w art. 247 § 1 pkt 2 ord.pod. Bezsporną okolicznością jest, że wniosek o unieważnienie zgłoszenia celnego z dnia 8 grudnia 2015 r. wpłynął do Urzędu Celnego w dniu 16 grudnia 2015 r. to jest w czasie, gdy obowiązywały przepisy WKC. Wydając decyzję z dnia [...] lutego 2016 r. organ pierwszej instancji orzekał w oparciu o między innymi o obowiązujące wówczas przepisy WKC. Odwołanie od tej decyzji zainicjowało postępowanie odwoławcze w czasie obowiązywania przepisów WKC. Dopiero decyzja organu drugiej instancji z dnia [...] czerwca 2016 r. wydana została w czasie, gdy rozpoczęły obowiązywać przepisy UKC ( od 1 maja 2016 r.).

53 W ocenie Sądu fakt, że w toku postępowania odwoławczego nastąpiła zmiana przepisów jest bez znaczenia dla oceny prawidłowości postępowanie organu drugiej instancji. Organ ten, wydając zaskarżoną decyzję w oparciu o przepisy WKC, zastosował się do zasady zgodnie, z którą do postępowań odwoławczych wszczętych i niezakończonych przed dniem zmiany przepisów, do oceny zdarzeń, które miały miejsce pod ich rządami, zastosowanie mają przepisy zmienione. Zasada ta czy została zaakceptowana przez orzecznictwo jak i doktryny, a ustawodawca zawarł ją w przepisie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 22 czerwca 2016 r. o zmianie ustawy - Prawo celne oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2016.1228) w myśl którego do postępowań dotyczących długu celnego, a także do postępowań odwoławczych, wszczętych i niezakończonych przed dniem, o którym mowa w art. 288 ust. 2 unijnego kodeksu celnego, stosuje się przepisy dotychczasowe. Dlatego też zarzut orzekania przez organ drugiej instancji bez podstawy prawnej nie znajduje uzasadnienie.

54 Zasadny należy uznać zarzut naruszenia przepisu art. 200 § 1 ord.pod. zgodnie, z którym przed wydaniem decyzji organ podatkowy wyznacza stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Obowiązek wyżej wskazany ciąży również na organie odwoławczym.

55 Z akt sprawy wynika, że organ drugiej instancji dwukrotnie wydawał postanowienia w oparciu o przepis art. 200 § 1 ord.pod. wyznaczając stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Było to postanowienie z [...] kwietnia 2016 r. oraz [...] maja 2016 r. Drugie z tych postanowień zostało doręczone drogą elektroniczną pełnomocnikowi skarżącej w dniu 1 czerwca 2016 r. Stąd też usprawiedliwiony jest stanowisko skarżącej, że ostatnim dniem terminu wynikającego z art. 200 § 1 ord.pod. był dzień 8 czerwca 2016 roku. W tym też dniu skarżąca w placówce pocztowej poczty polskiej nadała pismo datowane na dnia 3 czerwca 2016 r., w którym wyraziła swoje stanowisko w kwestii zebranego materiału dowodowego. Artykuł 200 ord.pod. nie wskazuje formy, w jakiej strona może się wypowiedzieć w sprawie zebranego materiału dowodowego. Mając na uwadze art. 168 ord.pod., należy przyjąć, iż dopuszczalna jest każda z form wskazanych w tym przepisie. Strona może więc się wypowiedzieć w sprawie zebranego materiału dowodowego na piśmie, telegraficznie lub za pomocą dalekopisu, telefaksu, poczty elektronicznej, a także ustnie do protokołu. Wybór formy należy do niej.

56 Powyższe pismo zawierało cofnięcie pełnomocnictwa dla radcy prawnego T. S. i pełnomocnictwo ustanawiające nowego pełnomocnik w osobie doradcy podatkowego K. P. Zawierało wniosek o przeprowadzenie rozprawy w trybie art. 200a ord.pod., a także wnioski wyłączenie pracowników organu, a to A. J., Z. P. i J. Z. oraz włączenie do akt sprawy postanowienie o przedstawieniu zarzutów J. H., E. S., E. S. T. M., B. K. i włączenie akt sprawy pism kierowanych do Dyrektora Izby Celnej oraz jego zastępców o nieprawidłowościach, które dotyczą funkcjonowania przejście graniczne w K. w 2011 r. Jednakże Dyrektor Izby Celnej, z uchybieniem terminu wynikającego z art. 200 § 1 ord.pod., w dniu [...] czerwca 2016 r. wydał zaskarżoną decyzję przez co pozbawił skarżącą możliwości faktycznego wypowiedzenie się co do zebranego materiału dowodowego w sprawie. Należy podkreślić, że wypowiedzenie się strony co do zebranego materiału dowodowego jest jej uprawnieniem, a nie obowiązkiem. Tego uprawnienia organ podatkowy nie może strony pozbawić nawet w takich przypadkach, w których wynik rozstrzygnięcia wydaje się oczywisty, chyba że istnieje wyraźna ku temu podstawa prawna (por. wyrok NSA w Katowicach z dnia 11 października 2001 r., I SA/Ka 1547/00).

57 Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 25 kwietnia 2005 r., FPS 6/04 (ONSAiWSA z 2005 r., nr 4, poz. 66), naruszenie przez organ odwoławczy art. 200 § 1 ord.pod. jest naruszeniem przepisów postępowania, które może doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., jeżeli wspomniane naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

58 W ocenie Sądu taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Wydanie przez organ drugiej instancji zaskarżonej decyzji z naruszeniem terminu wynikającego z art. 200 § 1 ord.pod. spowodował, że organ nie rozpoznał wniosków dowodowych złożonych przez skarżącą. Nie odniosły się na do wniosku przeprowadzenie rozprawy, pomimo że zgodnie z art. 200a § 4 ord.pod. odmawiającym jej przeprowadzenia winien wydać postanowienie. Nie rozpoznano wniosków o wyłączenie J. K., A. J. i Z. P. co doprowadziło do sytuacji, że zaskarżoną decyzję podpisał pracownik, którego skarżąca domagała się wyłączenia. Ponadto organ nie uwzględniło, że w piśmie skarżącej złożony w terminie określonym w art. 200 § 1 ord.pod. nastąpiła zmiana pełnomocnika reprezentującego skarżącą, a decyzja została doręczona pełnomocnikowi, któremu cofnięto pełnomocnictwo. Wskazane uchybienia stanowią naruszenie prawa skarżącej do czynnego udziału w postępowaniu co zapewnia jej przepis art. 123 § 1 ord.pod. Powyższe naruszenia przepisów postępowania w ocenie Sądu mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego w oparciu o przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. PPSA należało uchylić zaskarżoną decyzję.

59 W ponownym postępowaniu organ drugiej instancji zobowiązany będzie usunąć wskazane uchybienia i po prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wydać merytoryczną decyzję, dopiero wówczas Sąd będzie mógł odnieść się do zarzutów dotyczących naruszenia materialnego.

60 Rozstrzygnięcie o kosztach uzasadnia przepis art. 200 PPSA.