Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 października 2021 r., II SA/Rz 924/21

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 października 2021 r., II SA/Rz 924/21

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 października 2021 r. sprawy ze skargi A. sp. z o.o. w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz strony skarżącej A. sp. z o.o. w [....] kwotę 697 zł /słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] (dalej: "DIAS", "Dyrektor", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] marca 2021 r. nr [...], wydane w przedmiocie stwierdzenia terminu do wniesienia odwołania.

3 Wydanie postanowienia poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu:

4 Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w [...] (dalej: "Naczelnik" lub "organ I instancji") wymierzył A. sp. z o.o. z/s w [...] (dalej: "skarżącej" lub "Spółce") karę pieniężną w wysokości 24 000 zł za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w nadesłanych akt administracyjnych wynika, że ww. decyzja została doręczona zawodowemu pełnomocnikowi skarżącej w dniu 28 grudnia 2020 r.

5 W dniu 11 stycznia 2021 r. Spółka nadała w placówce operatora pocztowego, wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1041), skierowane do DIAS za pośrednictwem Naczelnika, odwołanie od opisanej wyżej decyzji organu I instancji.

6 Postanowieniem z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...], działając na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 w zw. z art. 223 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 1540 z późn. zm.) – dalej: "O.p.", stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania.

7 Organ odwoławczy wskazał, że w przypadku braku możliwości osobistego doręczenia pisma adresatowi lub osobom wskazanym w art. 149 O.p., stosownie do art. 150 § 1 pkt 1 O.p., operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej. Zgodnie z art. 150 § 2 O.p., zawiadomienie o pozostawaniu pisma w miejscu określonym w § 1, wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie 7 dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, lub miejsca wskazanego jako adres do doręczeń w kraju, na drzwiach jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. Stosownie zaś do art. 150 § 3 O.p., w przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż 14 dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Jak natomiast stanowi art. 150 § 4 O.p., w przypadku niepodjęcia pisma, doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy.

8 DIAS wskazał, że przesyłka zawierająca decyzję organu I instancji została dwukrotnie awizowana przez pocztę – pierwszy raz w dniu 10 grudnia 2020 r, a drugi raz – w dniu 18 grudnia 2020 r. Powyższe oznacza, że czternastodniowy okres przechowania przesyłki w placówce operatora pocztowego upłynął z dniem 24 grudnia 2020 r. W konsekwencji czternastodniowy termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 7 stycznia 2021 r., a zatem odwołanie skarżącej uznać należało za wniesione z uchybieniem terminu. W ocenie organu odwoławczego, odebranie przesyłki po upływie czternastodniowego terminu określonego w art. 150 § 2 i § 3 O.p. nie powoduje przedłużenia ww. terminu. Nie oznacza również, że termin ten podlega obliczenia w oparciu o inne zasadny niż wynika to ze wskazanych przepisów prawa. Wobec powyższego, skoro skutek doręczenia skarżącej decyzji organu I instancji nastąpił z dniem 24 grudnia 2020 r., to odwołanie wniesione w dniu 11 stycznia 2021 r. uznać należało za wniesione z uchybieniem terminu.

9 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, A. sp. z o.o. wniosła uchylenie zaskarżonego postanowienia.

10 Zdaniem Spółki, zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 228 § 1 pkt 2 w zw. z art. 223 § 2 pkt 1 w zw. z art. 150 O.p. poprzez ich błędne zastosowanie i przyjęcie, że w realiach opisywanej sprawy doszło do skutecznego doręczenia skarżącej decyzji w trybie fikcji prawnej, o której mowa w art. 150 § 4 O.p. Skarżąca podniosła, że pełnomocnik odebrał decyzję organu I instancji w dniu 28 grudnia 2020 r., tj. w ostatnim dniu wskazanym przez operatora pocztowego na zawiadomieniu. Ponadto skarżąca podniosła, że w dniu 10 grudnia 2020 r. operator pocztowy nie podejmował próby doręczenia przesyłek listowych kierowanych na adres kancelarii pełnomocnika skarżącej, co w ocenie skarżącej potwierdza treść wniesionej reklamacji, złożonego wniosku o przywrócenie terminu oraz oświadczenia podmiotów prowadzących działalność gospodarczą w tym samym lokalu.

11 W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zajęte stanowisko.

12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

13 Skarga jest zasadna.

14 Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.").

15 Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy zasadnie, w świetle ustalonego stanu faktycznego sprawy, organ odwoławczy stwierdził, że strona skarżąca uchybiła terminowi do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji.

16 Zaznaczyć należy, że o ocenie zgodności z prawem postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia odwołania decyduje to, czy według stanu na moment jego podjęcia spełniły się przesłanki przewidziane w art. 228 § 1 pkt 2 O.p. Na mocy tych przepisów organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Ich treść została sformułowana w sposób kategoryczny i bezwarunkowy. Stwierdzenie niedotrzymania terminu do złożenia środka zaskarżenia nie zależy od uznania organu odwoławczego, gdyż obowiązek taki wynika wprost z ustawy. Koniecznym jest zatem ustalenie, w jakim dniu miało miejsce prawidłowe doręczenie postanowienia oraz ustalenie kiedy zostało wniesione zażalenie od tego rozstrzygnięcia i w rezultacie, czy doszło do uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. W razie stwierdzenia uchybienia terminu organ odwoławczy nie może przystąpić do merytorycznego rozpatrzenia odwołania, lecz ma obowiązek wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 14 marca 2013 r., I FSK 590/12 i 29 sierpnia 2013 r., I FSK 1060/12 - wszystkie przytaczane w niniejszej sprawie orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto poza jakąkolwiek oceną organu podatkowego pozostają okoliczności, z powodu których doszło do uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia, a jedynym uprawnieniem a zarazem obowiązkiem organu odwoławczego we wstępnej fazie kontroli zażalenia jest ustalenie, czy środek zaskarżenia został wniesiony w terminie 7-dni od daty doręczenia postanowienia stronie.

17 Zdaniem organu odwoławczego przesyłka zawierająca decyzję I - instancyjną została skarżącej skutecznie doręczona w trybie tzw. doręczenia zastępczego w dniu 24 grudnia 2020 r. (tj. wraz z upływem 14 dni od daty pierwszego awizowania przesyłki). Co za tym idzie termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 7 stycznia 2021 r. Natomiast w opinii skarżącej nie doszło do wypełnienia hipotezy normy prawnej zawartej w art. 150 § 4 O.p., który znajduje zastosowanie "w przypadku niepodjęcia pisma", co nie miało miejsca w sprawie, gdyż skarżąca odebrała pismo w placówce pocztowej zgodnie z informacją na awizie w dniu 28 grudnia 2020 r. Tym samym, nadając 11 stycznia 2021 r. odwołanie, nie uchybiła terminowi zakreślonemu przepisem art. 223 § 2 pkt 1 O.p.

18 Rozstrzygając powyższa kwestię sporną wskazać należy, że w myśl art. 150 § 1 pkt 1 O.p. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub art. 149 O.p., operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego. Stosownie zaś do treści art. 150 § 2 O.p. zawiadomienie o pozostawaniu pisma w miejscu określonym w § 1, wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej w terminie 7 dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, lub miejsca wskazanego jako adres do doręczeń w kraju, na drzwiach jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż 14 dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej (art. 150 § 3 O.p.). W przypadku niepodjęcia pisma, doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (art. 150 § 4 O.p.). Podkreślenia wymaga, że z art. 150 § 4 O.p. wynika w sposób jednoznaczny, iż - w przypadku niemożności doręczenia pisma - pismo uważa się za doręczone z upływem 14 dnia przechowywania pisma w placówce pocztowej.

19 W judykaturze podkreśla się, że dniem doręczenia zastępczego jest dzień, w którym bezskutecznie upłynął czternastodniowy termin odbioru postanowienia prawidłowo złożonego w placówce pocztowej, a nie dzień późniejszego faktycznego wydania go w placówce adresatowi. Wprowadzona przez ustawodawcę fikcja doręczenia jest w tej sytuacji prawnie skuteczna, to znaczy pociągająca za sobą wszelkie skutki doręczenia, w tym także skutek w postaci rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia zażalenia. Nie można bowiem przyjąć, że doręczenie nie nastąpiło, jeśli skarżący nie zgłosi się po jej odbiór w wymaganym przepisami terminie. Przyjęcie odmiennego poglądu mijałoby się z celem przepisów o doręczeniach pism w postępowaniu podatkowym. (por. wyroki NSA z: 28 listopada 2017 r., II FSK 2988/15 oraz 30 stycznia 2018 r., II FSK 32/16)

20 Dniem doręczenia jest dzień, w którym upłynął czternastodniowy termin odbioru postanowienia prawidłowo złożonego w placówce pocztowej, gdy w tym czasie go nie podjęto, a nie dzień późniejszego faktycznego wydania przesyłki adresatowi. Jednakże to, czy organ odwoławczy prawidłowo w stanie faktycznym sprawy zastosował art. 228 § 1 pkt 2 w zw. art. 239 O.p. i stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania, zależy od prawidłowości doręczenia zastępczego.

21 W orzecznictwie przyjmuje się, że dla uznania, że decyzja/postanowienie zostały skutecznie doręczone w trybie art. 150 O.p. konieczne jest wykazanie przez organ administracji, że placówka pocztowa/pracownik organu podatkowego lub inna upoważniona osoba zawiadomiła adresata w sposób niebudzący wątpliwości o nadejściu pisma i miejscu, gdzie można je odebrać. Wszelkie adnotacje na zwróconej przesyłce (zamieszczone na kopercie lub na zwrotnym potwierdzeniu odbioru) opatrzone stosownymi pieczątkami i podpisami mają walor dokumentu urzędowego i mogą stanowić dowód tego, co zostało w nich stwierdzone. W sytuacji gdy adnotacje te nie spełniają wymogów określonych w art. 150 § 1 i 2 O.p. dopuszczalne jest prowadzenie postępowania dowodowego mającego na celu wyjaśnienie istniejących wątpliwości, np. przez wystąpienie do odpowiedniej placówki pocztowej o przekazanie stosownych informacji związanych ze sposobem doręczenia przesyłki (tak wyroki NSA: z 8 grudnia 2011 r., sygn. akt I FSK 11/11; z 2 grudnia 2012 r., sygn. akt I FSK 123/11; z 27 marca 2019 r., sygn. akt I FSK 479/17 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA").

22 W aktach administracyjnych brak jest koperty, w której przesyłkę odebrał pełnomocnik skarżącej. Organ prowadził wywiad u operatora pocztowego na okoliczność sposobu doręczenia przedmiotowej przesyłki.

23 W piśmie z dnia 3 marca 2021 r. (data wpływu 8.03.2021 r.) w ramach reklamacji doręczenia dokonanej przez organ II instancji – poczta Polska poinformowała, że reklamowana przesyłka była dwukrotnie awizowana do odbioru w placówce oddawczej dla adresata w dniu 10 grudnia 2020 r. i 18 grudnia 2020 r. poczta poinformowała również, że Urząd Pocztowy [...] był 24 grudnia 2020 r. czynny krócej niż zwykle, zaś w dniu 28 grudnia 2020 r. omyłkowo wydano przesyłkę pełnomocnikowi adresata.

24 Wyjaśnienie operatora pocztowego organ uznał za wystarczające. Nie przeprowadził żadnego innego postępowania wyjaśniającego, a w szczególności nie zapytał o stanowisko w tym przedmiocie pełnomocnika skarżącej. Tenże, w związku z tym dopiero w skardze wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie proces awizacji przesyłki poleconej nie został przez operatora pocztowego przeprowadzony w sposób prawidłowy. W dniu 10 grudnia 2020 r. operator nie podejmował próby doręczenia przesyłek listownych kierowanych na adres kancelarii pełnomocnika strony, a w skrzynce pocztowej dla lokalu nr [...] przy ul. [...] nie pozostawiono awiz pocztowych datowanych na dzień 10 grudnia 2020 r. Skrzynka pocztowa dla lokalu nr [...] przy ul. [...] jest umieszczona w widocznym miejscu bezpośrednio przy drzwiach wejściowych do w/w lokalu. W dniu 10 grudnia 2020r. w skrzynce pocztowej dla lokalu nr [...] przy ul. [...] nie zostały umieszczone żadne zawiadomienia pocztowe, co potwierdza załączona do wniosku o przywrócenie terminu reklamacja pełnomocnika z dnia 7 kwietnia 2021 r. oraz oświadczenia osób prowadzących działalność gospodarczą w tym samym lokalu. W realiach rozpoznawanej sprawy, doręczenie nastąpiło do rąk pełnomocnika 28 grudnia 2020r., stąd odwołanie nadane listem poleconym za pośrednictwem operatora pocztowego 11 stycznia 2021 r. nie uchybiało terminowi, o którym mowa w art. 223 § 2 pkt 1 O.p. Koperta, w której znajdowała się przedmiotowa przesyłka została złożona dopiero w postępowaniu sądowoadministracyjnym przy piśmie z dnia 5 października 2021 r. Na kopercie tej brak jest adnotacji o pierwszym awizowaniu, co potwierdza twierdzenia skargi i nieprawidłowym doręczeniu zastępczym.

25 Brak adnotacji o pierwszym awizowaniu na kopercie sprawia, że w okolicznościach sprawy ciężar dowodu, że jednak miało ono miejsce i to zgodnie z regułami ordynacji podatkowej ciąży na organie.

26 Oceniając powyższe Sąd zauważa, że badanie prawidłowości doręczenia zastępczego w kontrolowanej sprawie oparło się tylko na wyjaśnieniach jednej strony. Skarżąca została pozbawiona możliwości przedstawienia swojej argumentacji co do wadliwości doręczenia zastępczego przed wydaniem kontrolowanego postanowienia.

27 Zważyć należy, że doręczenie unormowane w art. 150 O.p., czyli tzw. doręczenie przez awizo, stanowi fikcję doręczenia w istocie niedokonanego. Adresat pisma powinien być w sposób niebudzący wątpliwości zawiadomiony o nadejściu pisma oraz o miejscu i sposobie jego odbioru. Z tego względu przy doręczaniu pisma - ściślej, przesyłki organu adresowanej do strony, zawierającej pismo organu lub inne pismo złożone w sprawie - w szczególności przy doręczaniu przez awizo, konieczne jest zachowanie wszystkich wymagań formalnych gwarantujących zawiadomienie adresata o nadejściu przesyłki i stworzenie mu rzeczywistej możliwości jej odbioru. Jakiekolwiek uchybienie wskazanym wymaganiom powoduje nieskuteczność doręczenia. Strony muszą mieć zapewnioną realną możliwość odebrania kierowanych do nich pism oraz zapoznania się z ich treścią.

28 Wykazanie przeprowadzenia czynności doręczenia zastępczego niezgodnie z regułami objętymi art. 150 O.p. oznacza nieskuteczność takiego doręczenia. Natomiast, gdy mimo dochowania warunków zastosowania art. 150 O.p. pismo do adresata nie dotarło, z przyczyn od niego niezależnych, nie ma to wpływu na skuteczność doręczenia i bieg terminów procesowych, a może skutkować przywróceniem terminu, jeżeli adresat uprawdopodobni brak winy w jego uchybieniu.

29 Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ przeprowadzi postępowanie dowodowe we wskazanym wyżej zakresie.

30 Sąd nie może odnieść się do przytoczonej w tym zakresie argumentacji skarżącej, gdyż nie może zastąpić w tym zakresie organu.

31 Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

32 O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.

33 Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organu będą miały na względzie treść niniejszego uzasadnienia.