Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 18 października 2017 r., II SA/Rz 846/17

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 18 października 2017 r., II SA/Rz 846/17

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Elżbieta Mazur - Selwa Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2017 r. sprawy ze skargi T. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] .

Uzasadnienie

2 Przedmiotem skargi T. N. (dalej w skrócie: "skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej w skrócie: "SKO") z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] (dalej w skrócie: "organ I instancji") nr [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego.

3 Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym.

4 Po rozpoznaniu wniosku skarżącego organ I instancji decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] przyznał mu zasiłek okresowy w wysokości 71,11 zł miesięcznie od dnia 1 czerwca 2017 r. do dnia 30 czerwca 2017 r., płatny od 15 dnia miesiąca.

5 Jako podstawę prawną decyzji organ I instancji podał art. 2 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 38, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 630 ze zm. – dalej w skrócie "U. p. s."), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 – dalej w skrócie: "K.p.a.") oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058).

6 W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, iż w toku postępowania ustalono, że skarżący spełnia przesłanki do przyznania mu pomocy społecznej ze względu na trudną sytuację materialną i niepełnosprawność. Skarżącemu przysługuje zatem zasiłek okresowy w wysokości wyliczonej jako 50 % różnicy pomiędzy dochodem rodziny (885,78 zł) a kryterium dochodowym rodziny (1.028 zł), t. j. w kwocie 71,11 zł.

7 Skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji, podnosząc, że przyznana kwota zasiłku stanowi jałmużnę, sam koszt zakupu lekarstw wynosi ponad 200 zł, natomiast skarżący nie posiada żadnego majątku ani dochodów.

8 Po rozpoznaniu odwołania skarżącego od powyższej decyzji, SKO decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] utrzymało ją w mocy.

9 W uzasadnieniu decyzji SKO w całości podzieliło ustalenia i stanowisko organu I instancji. Potwierdziło, że skarżący spełnia przesłanki do uzyskania zasiłku okresowego, gdyż dochód rodziny jest niższy od ustawowego kryterium dochodowego rodziny, ponadto skarżący posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie SKO, organ I instancji prawidłowo ustalił wysokość zasiłku okresowego. Wskazał również, że niezależnie od przyznanego zaskarżoną decyzją zasiłku okresowego, organ I instancji przyznał skarżącemu zasiłek celowy w kwocie 120 zł na zakup leków, w okresie od 11 lutego 2017 r. do dnia 30 czerwca 2017 r. pokrywał koszty posiłków dla dwóch osób, zaś w kwietniu 2017 r. przyznał skarżącemu zasiłek celowy w kwocie 100 zł oraz zasiłek okresowy na okres od dnia 1 kwietnia 2017 r. do dnia 31 maja 2017 r. w kwocie 439,50 zł. Oznacza to, że organ nie uchyla się od świadczenia pomocy na rzecz rodziny skarżącego. Ponieważ organ I instancji wydał zaskarżoną decyzję w oparciu o prawidłowo ustalone przepisy prawa materialnego oraz prawidłowo ustalone okoliczności faktyczne, podnoszone przez skarżącego zarzuty nie mogły zostać uwzględnione.

10 W ustawowym terminie skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję SKO. W uzasadnieniu podniósł, że kwota przyznanego zasiłku nie jest adekwatna do potrzeb leczenia i codziennych wydatków.

11 W odpowiedzi na skargę podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko SKO wniosło o oddalenie skargi.

12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

13 Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie: "ppsa"), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga

14 w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego

15 i przepisów postępowania. Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie sąd stwierdza, że decyzje wydane przez organy obu instancji są wadliwe i jako takie podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego.

16 Zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 2 u.p.s., zasiłek okresowy przysługuje

17 w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Zasiłek ustala się w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny (art. 38 ust. 2 pkt 2 u.p.s.). Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny i jednocześnie nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie (art. 38 ust. 3 pkt 2 i ust. 4 u.p.s.).

18 Jak wynika z powołanych przepisów zasiłek okresowy jest świadczeniem względnie uznaniowym. W przypadku spełnienia przesłanek określonych w art. 38 ust. 1 u.p.s., zasiłek okresowy przysługuje wnioskodawcy, a więc winien być mu przyznany. Do oceny organu pozostawiono jedynie ustalenie, w ściśle określonych granicach, wysokości przyznanego świadczenia oraz okresu, na jaki to świadczenie ma być przyznane. Kwestia ustalenia wysokości zasiłku okresowego pozostawiona została względnemu uznaniu administracyjnemu, czyli w granicach pomiędzy najwyższą i najniższą kwotą zasiłku wynikającą z art. 38 ust. 2 i 3 u.p.s., w oparciu

19 o ocenę organu obejmującą jego możliwości finansowe, ilość osób i rodzin ubiegających się o tę pomoc i przy uwzględnieniu hierarchii potrzeb, na które środki te mają być przeznaczone. Organ nie jest więc z jednej strony zobowiązany do przyznawania zasiłku w maksymalnej wysokości, z drugiej jednak strony nie jest uprawniony do rozstrzygania dowolnie, bez odniesienia do wskazanych wyżej kryteriów. Uzasadnienie decyzji przyznającej zasiłek celowy w najniższej możliwej wysokości powinno zatem wyjaśniać, czym organ się kierował uwzględniając wprawdzie wniosek, jednakże w najwęższym dopuszczalnym zakresie. Truizmem jest stwierdzenie, iż każdy wnioskujący o pomoc społeczną liczy na uzyskanie jej

20 w jak najszerszym zakresie. Przyznanie pomocy społecznej w zakresie węższym, jakkolwiek jest prawnie dopuszczalne, to jednak powinno być poprzedzone analizą ujawniającą w uzasadnieniu decyzji przyczyny takiego rozstrzygnięcia, a konkretnie wyjaśniać, jakie wartości wchodzące w zakres interesu publicznego, nie pozwalały

21 w pełni zaspokoić interesu partykularnego wnioskującego; ograniczoność środków, wielość podmiotów wnioskujących, wyżej sparametryzowane potrzeby innych wnioskujących. Rozważań w tym przedmiocie zabrakło, tak w uzasadnieniu decyzji organu I, jak i II instancji. Organ I instancji w ogóle do tych kwestii się nie odniósł, natomiast SKO wskazało jedynie, iż organ I instancji przyznał pomoc na miarę potrzeb rodziny skarżącego z jednej strony i posiadanych środków finansowych

22 z drugiej. Na jakiej podstawie SKO poczyniło te ustalenia nie da się rozstrzygnąć, albowiem organ I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji kwestii tych nie porusza.

23 Jako wadliwe Sąd ocenia również przyznanie skarżącemu zasiłku okresowego na jeden miesiąc. Stosownie do treści art. 39 ust. 5 u.p.s. "okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy". Przywołany wymóg oznacza, że podejmując decyzję

24 w zakresie czasookresu przyznawania zasiłku okresowego organ powinien uwzględnić okoliczności sprawy, a więc okoliczności istotne z perspektywy hipotez norm prawnych mających zastosowanie w sprawie. "Okolicznościami sprawy"

25 w sprawie o zasiłek okresowy będzie więc sytuacja życiowa i materialna wnioskodawcy, albowiem to ona determinuje ewentualne przyznanie pomocy w tej formie i – zasadniczo – jej wysokość. Ustalenie okresu przysługiwania zasiłku,

26 w odróżnieniu od wysokości świadczenia, nie jest ustalane na podstawie konstrukcji uznania administracyjnego. Sformułowanie, zgodnie z którym organ ustala okres na jaki przyznany ma być zasiłek okresowy, na podstawie okoliczności sprawy powoduje, że organ jest zobowiązany do wskazania konkretnych, wyszczególnionych w uzasadnieniu decyzji okoliczności sprawy, pozostających w związku z czasem,

27 w jakim osoba lub rodzina powinna korzystać z pomocy społecznej. Okoliczności powyższe muszą być przy tym tak ustalone i wyjaśnione, aby same narzucały okres, w jakim zainteresowany polepszy trudną sytuację życiową – por. wyrok WSA

28 w Poznaniu z dnia 18 czerwca 2014 roku, sygn. II SA/Po 39/14, W. Maciejko, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Wyd. IV, wersja elektroniczna, teza 7, C. Martysz, S. Nitecki, G. Szpor, Komentarz do ustawy o pomocy społecznej, 1999r., s. 183.

29 W analizowanej sprawie organy obu instancji zupełnie pominęły kwestię uzasadnienia rozstrzygnięcia w zakresie okresu, na jaki przyznano zasiłek okresowy skarżącemu; decyzja organu I instancji właściwie zupełnie pozbawiona jest merytorycznego uzasadnienia. Organy tego nie uczyniły, nie wskazały również żadnych innych okoliczności, które w ich ocenie implikowały rozstrzygnięcie w tym przedmiocie. Biorąc pod uwagę cele pomocy społecznej, a więc umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych – art. 2 ust. 1 u.p.s., przyznanie zasiłku okresowego na jeden miesiąc powinno mieć charakter wyjątkowy, uzasadniony okolicznościami sprawy, z którym jednoznacznie wynikałoby, że po tym okresie problemy beneficjenta pomocy społecznej zostaną przezwyciężone. Zebrane w niniejszej sprawie dowody oraz ujawnione w uzasadnieniu decyzji SKO ustalenia

30 i oceny, na taki wniosek nie pozwalają; w kwestii długości czasookresu przyznania zasiłku okresowego analogicznie wypowiedział się WSA w Krakowie w wyroku z dnia 7 sierpnia 2012 r., sygn. III SA/Kr 932/11.

31 Wobec przedstawionych uchybień Sąd przyjął, że organy obu instancji naruszyły przepisy prawa procesowego, tj. art. 7, 77 § 1 i 80 Kpa, poprzez nieustalenie i nierozważenie wszystkich okoliczności faktycznych, umożliwiających prawidłowe zastosowanie art. 38 u.p.s., a więc rozstrzygnięcie w przedmiocie wysokości i czasookresu objęcia skarżącego pomocą społeczną we wnioskowanej formie. Naruszenie to miało charakter istotny, albowiem dotyczyło podstawy faktycznej normy materialnej, w oparciu o którą zapadło rozstrzygnięcie w sprawie.

32 Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy uwzględnią wyżej poczynione uwagi Sądu i podejmą rozstrzygnięcie w sprawie.

33 Uwzględniając całość powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ppsa uchylił zarówno decyzję zaskarżoną, jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.