Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 9 maja 2012 r., II SA/Rz 312/12

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 9 maja 2012 r., II SA/Rz 312/12

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Maria Piórkowska /spr./ Sędziowie WSA Robert Sawuła WSA Zbigniew Czarnik Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 maja 2012 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...].

Uzasadnienie

2 Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO) utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Burmistrza Gminy [...] decyzję z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] o odmowie przyznania Z. K. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J. K., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

3 Podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) zwana dalej w skrócie k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992 ze zm.) zwana dalej w skrócie u.ś.r.

4 Z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia decyzji wynika, że w dniu [...] listopada 2011 r. Z. K. złożył w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w R. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J. K.

5 Po jego rozpoznaniu, wydaną z upoważnienia Burmistrza Gminy [...] decyzją Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] odmówiono przyznania Z. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. K. Z uzasadnienia decyzji wynika, że J. K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z dołączonych dokumentów wynika nadto, że wnioskodawca podlega ubezpieczeniu w KRUS i posiada gospodarstwo rolne. Organ wskazał, że Z. K. nie spełnia pozytywnej przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. bowiem nie jest osobą rezygnujacą lub niepodejmującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ dodał, że za osobę rezygnujacą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie może być uznany rolnik, który część czasu musi przeznaczyć na prowadzenie gospodarstwa rolnego.

6 Odwołanie od tej decyzji złożył Z. K. Przyznał, że posiada gospodarstwo rolne, lecz nie osiąga z niego żadnego dochodu, nie uprawia go,

7 a utrzymuje go tylko ze względu na opłacanie składek w KRUS. Podał, że po zwolnieniu z zakładu Huta Szkła “[...]" w K. z powodu likwidacji, rozpoczął opłacać skałdki w KRUS. Z powodu sprawowanej nad matką opieki nie może podjąć żadnego zatrudnienia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uznało odwołania i wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

8 W uzasadnieniu, cytując treść art. 17 ust. 1 u.ś.r., SKO podniosło, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu (pkt 1), innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25.02.1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy /Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm./ ciąży obowiązek alimentacyjny (pkt 2), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 3) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

9 Kolegium podało, że w sprawie zachodzi negatywna przesłanka dla której nie można przyznać wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego. Z. K. nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej o czym świadczy m. in. znajdujące się w aktach zaświadczenie z KRUS Placówka Terenowa w K. z dnia [...] stycznia 2012 r., znak: [...] z którego wynika, że podlega on z mocy ustawy, ubezpieczeniu społecznemu rolników w zakresie emerytalno – renotwym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik (małżonek). Powyższe świadczy, że odwołujący pracuje w gospodarstwie rolnym i nie rezygnuje z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną – J. K. Z tej przyczyny nie może mu zostać przyznane prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.

10 W dalszej cześci SKO zwróciło uwagę na rozbieżne poglądy judykatury odnośnie możliwosci ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przez rolnika. Kolegium w składzie orzekającym podzieliło stanowisko, że sam fakt pozostawania rolnikiem i opłacania z tego tytułu składek ubezpieczeniowych, wyklucza daną osobę z kręgu osób, które mogą otrzymać świadczenie pielęgnacyjne. Rolnik przynajmniej część czasu musi poświęcić na prowadzenie gospodarstwa rolnego. Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego wiąże się z koniecznością niepodejmowania lub calkowitej rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

11 Z zalegającego w aktach sprawy orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] listopada 2011 r., znak: [...] wydanego do dnia 30 listopada 2014r., wynika, że matka Z. K. – J. K. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Praca w gospodarstwie rolnym przez skarżącego eliminuje, w ocenie Kolegium, możliwość świadczenia stałej opieki osobie niepełnosprawnej. Brak ewentualnych wymiernych korzyści finansowych z prowadzonej działalności rolniczej, nie wpływa także na zmianę stanowiska organów w tym zakresie.

12 Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożył Z. K. i wskazał, że jest dla niego krzywdząca. Podał, że nie uprawia posiadanego gospodarstwa rolnego, nie stanowi ono dla jego rodziny żadnego źródła dochodu. Prace polowe (niezbędne do jego utrzymania) wykonuje żona i mieszkajacy obok dorosły syn. Z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego opłaca tylko składki, by pozostać w ubezpieczeniu. Cały swój czas poświęca opiece nad matką, która jest osobą niepełnosprawną i wymaga całodobowej opieki i pomocy innych osób. Podkreslił, że z przepisów nie wynika, że osoba ubezpieczona w KRUS nie może pobierać świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawną osobą.

13 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

15 Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm./ sąd administracyjny kontroluje zaskarżone decyzje, postanowienia i akty łub czynności zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa w zakresie ich legalności, rozumianej jako zgodność tych aktów z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, zaś na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /tekst jedn Dz. U. z 2012 r., poz.270/ nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

16 Skarga podlega uwzględnieniu z uwagi na to, że zaskarżone rozstrzygniecie wydane zostało przedwcześnie, bez należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a więc z naruszeniem przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

17 W rozpoznawanej sprawie, bezspornym między stronami jest, że skarżący pismem z dnia [...] listopada 2011 r. zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Bezspornym również jest w sprawie, że skarżący do złożonego wniosku dołączył oświadczenie o sprawowaniu całodobowej opieki nad matką oraz że jest posiadaczem gruntu o powierzchni 1,8208 ha przeliczeniowego, a także że nie jest zarejestrowany jako bezrobotny, a ubezpieczony jest w KRUS. W tym stanie sprawy, orzekające w sprawie organy przyjęły, że skarżący, z uwagi na posiadane gospodarstwo rolne nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Sądu takie stanowisko organów jest przedwczesne. Z powołanego przez orzekające w sprawie organy art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych /Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm./, a powołanego jako podstawa materiałnoprawna rozstrzygnięcia wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu /pkt 1/, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny /pkt 2/, opiekunowi faktycznemu dziecka /pkt 3/ - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodziełnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

18 Definicja "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" została zawarta w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Z tak sformułowanego przepisu wynika więc, że praca w gospodarstwie rolnym, czy też, jak podnosi skarżący - posiadanie gospodarstwa rolnego, nie jest ani zatrudnieniem, ani też wykonywaniem innej pracy zarobkowej, z których rezygnacja uprawnia do ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o treść art. 17 ust 1 ustawy.

19 Praca w gospodarstwie rolnym nie figuruje również wśród wyłączeń osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego wymienionych w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co oznacza, że zarówno praca w gospodarstwie, jak i posiadanie gospodarstwa rolnego nie może, samo w sobie, stanowić przesłanki negatywnej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Pogląd taki wielokrotnie wyrażały sądy administracyjne, w tym między innymi w wyroku NSA z dnia 9 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 2136/11, w wyroku NSA z 9 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 2203/11, w wyroku WSA w Kielcach z dnia 13 października 2011 r., sygn. akt II SA/Ke 574/11, lex nr 1053469.

20 Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni akceptuje stanowisko zawarte w przywołanych wyżej wyrokach mając na uwadze kwestię zasadniczą, jaką jest wykładnia językowa przywołanych wyżej przepisów, a zakładając racjonalność ustawodawcy i kompletność uregulowań - brak jest podstaw do stosowania innych rodzajów wykładni.

21 W tak ustalonym stanie prawnym, rzeczą zatem orzekających organów w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie ustalenie, czy skarżący posiada status rolnika, czy też członka rodziny rolnika, a rodzaj upraw i prac w tym gospodarstwie pozwala na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a z której rezygnacja w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną będzie uprawniać do ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego. Konsekwencją tych ustaleń będzie następnie analiza, czy zakres prac wykonywanych przez skarżącego w gospodarstwie rolnym umożliwi mu jednoczesne sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Dopiero spełnienie w/w przesłanek określonych przepisem art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustalonych w kompletnym postępowaniu dowodowym może stanowić ewentualną podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

22 Z przyczyn wyżej naprowadzonych, przyjmując że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych /Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm./ oraz art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270/ orzekł jak w sentencji.