Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 18 listopada 2020 r., II SA/Rz 1016/20

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 18 listopada 2020 r., II SA/Rz 1016/20

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Maciej Kobak /spr./ WSA Joanna Zdrzałka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 listopada 2020 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego - skargę oddala -

Uzasadnienie

2 Przedmiotem skargi M. D. (dalej w skrócie: "Skarżący") jest decyzja Wojewody (dalej w skrócie: "Wojewoda" / "organ odwoławczy") z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...], którą na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej w skrócie: "k.p.a.") w związku z art. 35 oraz art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1397 ze zm.; dalej w skrócie: "u.e.l.") utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy (dalej w skrócie: Wójt Gminy) z dnia [...] września 2016 r. nr [...] orzekającą o wymeldowaniu Skarżącego z miejsca pobytu stałego z adresu C., ul. D. [...].

3 Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz z akt sprawy wynika, że M. D. – ówczesny właściciel lokalu, wnioskiem z dnia 9 maja 2018 r. zwrócił się o wymeldowanie z pobytu stałego z adresu C. ul. D. [...] – M. D., E. D. oraz małoletniej P. D.. Obecnym właścicielem przedmiotowej nieruchomości jest Z. G., która nabyła prawo własności aktem notarialnym nr [...]. Oświadczeniem z dnia 8 kwietnia 2020 r. Z. G. podtrzymała wniosek złożony przez M. D.

4 W uzasadnieniu wniosku wskazano, że ww. osoby opuściły przedmiotowy lokal i już w nim nie zamieszkują, a obecnie mieszkają pod adresem S. [...].

5 Wójt Gminy wydał w przedmiotowej sprawie dwie decyzje częściowe:

6 - z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] o umorzeniu postępowania o wymeldowanie E. D. oraz małoletniej P. z miejsca pobytu stałego z adresu C., ul. D. [...],

7 - z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] o umorzeniu postępowania o wymeldowanie M. D. z miejsca pobytu stałego z adresu C., ul. D. [...].

8 Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez M. D. decyzjami z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] i nr [...] uchylił ww. decyzje częściowe przekazując sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

9 W toku postępowania organ ustalił, że M. D. aktem notarialnym z dnia [...] października 2019 r. Rep. A nr [...] przekazał umową dożywocia własność m.in. przedmiotowej nieruchomości na rzecz Z. G., która zobowiązała się do dożywotniego utrzymania M. D. jako domownika.

10 Wójt Gminy decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] orzekł o wymeldowaniu M. D. z miejsca pobytu stałego z adresu C. ul. D. [...].

11 W złożonym odwołaniu od decyzji Wójta Gminy M. D. podniósł, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego i procesowego, w szczególności art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 oraz art. 124 k.p.a. Odwołujący się wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w związku z pominięciem dowodów o braku dobrowolności przy opuszczeniu przedmiotowego lokalu. Podniósł, że w domu pozostały jego rzeczy osobiste i meble, co w jego ocenie świadczy o przymusowym, a nie dobrowolnym opuszczeniu lokalu.

12 Powołaną na wstępie decyzją, Wojewoda utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Wójta Gminy. Organ w całości podzielił ustalenia i oceny prawne zawarte w decyzji organu I instancji.

13 Wojewoda wskazał, że M. D. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu od 2016 r., nie dopełnił formalności związanych z wymeldowaniem się, a także do chwili obecnej nie zameldował się w nowym miejscu pobytu – S. [...]. Wojewoda wskazał, że w toku postępowania ujawniły się okoliczności mogące świadczyć o tym, że opuszczenie lokalu przez Skarżącego nie było dobrowolne, aczkolwiek brak podjęcia przez Skarżącego kroków prawnych zmierzających do ewentualnego powrotu do lokalu przesądza o tym, że ta okoliczność nie ma wpływu na przedmiotowe postępowanie. Wojewoda wyjaśnił, że nie skorzystanie z roszczenia posesoryjnego z art. 344 § 1 kodeksu cywilnego powoduje, że brak jest podstaw do utrzymania fikcji meldunkowej. Dodano, że przeciwko nowemu właścicielowi lokalu nie można skutecznie dochodzić roszczenia posesoryjnego.

14 Organ odwoławczy wyjaśnił, że co prawda z przeprowadzonych w sprawie oględzin wynika, że w przedmiotowym lokalu pozostało większość mebli i rzeczy osobistych należących do Skarżącego i jego rodziny, aczkolwiek lokal ten nie stanowi ich centrum życiowego. Wskazano, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że opuszczenie lokalu nie było trwałe, bowiem Skarżący zamieszkuje pod innym adresem. W ocenie organu odwoławczego na podstawie dokonanych ustaleń

15 w sprawie uznać należy, że wyczerpano przesłanki określone przepisem art. 35 u.e.l., niezbędne do wymeldowania z pobytu stałego.

16 Wojewoda podkreślił, że w sprawie brak jest obiektywnej możliwości powrotu do przedmiotowego lokalu przez Skarżącego z uwagi na brak zgody nowego właściciela przedmiotowego lokalu.

17 Końcowo, organ odwoławczy podkreślił, że decyzja organu I instancji została oparta na dowodach zebranych zgodnie z przepisami k.p.a., zaś stan faktyczny został prawidłowo ustalony przez Wójta Gminy.

18 Skarżący w ustawowym terminie wniósł do tutejszego Sądu skargę na decyzję Wojewody. Zarzucił w niej naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynika sprawy, a to: art. 35 u.e.l. poprzez jego błędne zastosowanie, w sytuacji gdy w niniejszej sprawie nie znajdował on zastosowania bowiem, skarżące nie opuściły miejsca pobytu stałego dobrowolnie i trwale.

19 Skarżący zarzucił również naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynika sprawy, tj.

20 - art. 15 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie ponownego rozpoznania

21 i rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności brak ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i ograniczenie się jedynie do weryfikacji decyzji organu I instancji,

22 - art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący, na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy istotne dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy okoliczność została udowodniona,

23 - art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez brak odniesienia się przez Organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, jak również brak wskazania którym dowodom Organ dał wiarę i w jakim zakresie, a którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej i z jakich przyczyn, w sytuacji gdy strona ma prawo znać przesłanki i ich zasadność, którymi organ kieruje się przy załatwieniu sprawy,

24 - art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 2 k.p.a. poprzez działanie w świetle wskazanych powyżej naruszeń zasad postępowania, w sposób niezrozumiały dla uczestników postępowania, nie budzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, przez co Organ II instancji nie pogłębia zaufania uczestników postępowania do administracji publicznej.

25 Podnosząc powyższe Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i umorzenie postępowania oraz rozpoznanie skargi na rozprawie.

26 Skarżący podniósł, że w sprawie brak było podstaw do zastosowania normy z art. 35 u.e.l., bowiem jak wynika z dokonanych ustaleń w sprawie, opuszczenie lokalu nie było dobrowolne, a sam Skarżący chce powrócić do lokalu. Wskazał, że opuszczenie miejsca pobytu stałego nie oznacza wyłącznie brak fizycznego przebywania w nim, ale także wole jego opuszczenia a także zamiar stałego związania się z nowym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. W ocenie Skarżącego organ odwoławczy bezrefleksyjnie przyjął stan faktyczny ustalony przez organ I instancji.

27 Uzasadniając zarzut naruszenia art. 15 k.p.a. Skarżący podniósł, że Wojewoda ograniczył się w sprawie wyłącznie do formalnego sprawdzenia zgodności z prawem zapadłego orzeczenia, bez przeprowadzenia tegoż postępowania od nowa, w tym ustalenia stanu faktycznego. W jego ocenie bezrefleksyjne przyjęcie stanu faktycznego sprawy przez Wojewodę sprawia, że wyrażona w uzasadnieniu ocena dowodów ma charakter jedynie iluzoryczny.

28 Skarżący wskazał także na naruszenie at. 7 k.p.a. W jego ocenie organ odwoławczy wskazał jedynie na rozbieżne okoliczności opuszczenia lokalu przez skarżących, bez zajęcia stanowiska w tym przedmiocie. Podniesiono, że brak jest wskazania przez organ odwoławczy na jakich dowodach oparł wydane rozstrzygniecie i obdarzył je walorem wiarygodności, zaś innym tego odmówił. W ocenie Skarżącego okoliczności te wskazują wprost, że Wojewoda nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, stosownie do dyspozycji art. 77 k.p.a.

29 W skardze zarzucono także, że organ odwoławczy nie ustalił w jakich okolicznościach skarżący opuścili lokal oraz nie poczyniono żadnych ustaleń co do przesłanki trwałości tegoż opuszczenia.

30 W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje ustalenia i oceny prawne, konkludując je wnioskiem o oddalenie skargi.

31 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie rozważył, co następuje:

32 W pierwszej kolejności Sąd podaje, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 pkt 3 zzs ⁴ ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem

33 i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych ( Dz. U. 2020 r. poz. 374 ).

34 Skarga jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu. Organy prawidłowo zgromadziły i rozważyły materiał dowodowy, czyniąc na jego podstawie właściwe ustalenia faktyczne. Przyjęta podstawa prawna rozstrzygnięcia również jest poprawna, a wywiedzione z niej następstwa prawne nie budzą wątpliwości.

35 Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Wojewody z dnia [...] lipca 2020 r.

36 nr [...] orzekająca o wymeldowaniu Skarżącego z miejsca pobytu stałego z adresu C., ul. D. [...].

37 Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji był przepis art. 35 u.e.l., który stanowi, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się.

38 Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 u.e.l.). Zgodnie zaś z przepisem art. 28 ust. 4 u.e.l., zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby

39 w miejscu, w którym się zameldowała. Obowiązek meldunkowy służy zatem, według obowiązujących przepisów prawa, celom wyłącznie ewidencyjnym i określenie miejsca zameldowania danej osoby na pobyt stały nie ma żadnego wpływu na sferę praw majątkowych tej osoby czy też jej prawa do lokalu (nieruchomości).

40 Z treści przywołanych przepisów wynika, że obowiązek wymeldowania powstaje w przypadku opuszczenia miejsca pobytu stałego bez wymeldowania, a działanie takie związane jest z koniecznością utrzymania aktualnych wpisów w ewidencji ludności. Trzeba w tym miejscu przywołać stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w kwestii charakteru i celu obowiązku meldunkowego oraz ewidencji ludności, zaprezentowane w wyroku z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01 (publ. OTK- A 2002/3/34), w którym wskazano, że: "ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych

41 o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu".

42 Uwzględniając zatem treść art. 28 ust. 4 u.e.l. oraz powyższe stanowisko Trybunału Konstytucyjnego stwierdzić trzeba, że celem instytucji wymeldowania (jak

43 i zameldowania) jest przede wszystkim zagwarantowanie, że dane uwidocznione

44 w ewidencji są aktualne i zgodne z rzeczywistością.

45 Przesłanką wymeldowania jest fakt opuszczenia miejsca zameldowania bez dopełnienia obowiązku wymeldowania. Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 35 u.e.l., jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowym, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (tak też m.in. wyrok NSA z dnia 14 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 851/09).

46 W realiach niniejszej sprawy, zgromadzony materiał dowodowy sprawy pozwala na ustalenie, że opuszczenie nieruchomości przez Skarżącego – w sensie prawnym - nosi cechy dobrowolności i trwałości.

47 W sprawie nie ma sporu, że M. D. wnioskiem z dnia 9 maja 2018 r. wniósł o wymeldowanie Skarżącego z pobytu stałego z adresu C.

48 ul. D. [...]. Wyłącznym właścicielem lokalu pod tym adresem, na dzień złożenia wniosku był M. D. Nie ma sporu również co do tego, że M. D. aktem notarialnym z dnia 9 października 2019 r. Rep. A nr [...] przekazał umową dożywocia własność m.in. przedmiotowej nieruchomości na rzecz Z. G., która oświadczeniem z dnia 8 kwietnia 2020 r. podtrzymała wniosek złożony przez M. D., a słuchana w dniu 2 czerwca 2020 roku jednoznacznie podała, że nie wyraża zgody na zameldowanie Skarżącego pod adresem adresu C. ul. D. [...].

49 Skarżący tak w skardze, jak i w odwołaniu koncentruje się na wykazaniu, że lokal pod adresem C. ul. D. [...] opuścił działając pod przymusem, jednakże nie uczynił tego na trwałe, o czym świadczą pozostawione przez niego oraz członków jego rodziny rzeczy osobiste. Sąd, podobnie jak i organy, dopuszcza taką możliwość i potwierdza, że okoliczności faktyczne sprawy mogą na to wskazywać. Definitywne czynienie ustaleń w tym zakresie nie jest jednak niezbędne. Zgodnie

50 z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych za równoznaczną

51 z dobrowolnym opuszczeniem lokalu uznaje się sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta wbrew swojej woli, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, jak również sytuacja, gdy środki te nie odniosły zamierzonego skutku tj. nie doszło do przywrócenia posiadania - zob. np. wyrok NSA z 25 października 2005 r. II OSK 127/05, wyrok NSA z 26 sierpnia 2015 r. II OSK 29/35, wyrok NSA z dnia 3 lipca 2015 r. II OSK 3151/13.

52 Z wyjaśnień skarżącego wynika, że dom pod adresem C.

53 ul. D. [...] opuścił w sierpniu 2016 roku. Stosownie do postanowień art. 344 § 2 K.C. powództwo o ochronę posiadania wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia. Do chwili wydania decyzji w sprawie skarżący nie wykazał, że skorzystał z ochrony posesoryjnej, a zatem niezależnie od faktycznych przyczyn opuszczenia miejsca zameldowania, na potrzeby stosowania art. 35 u.e.l. przyjąć, trzeba, że doszło do tego dobrowolnie.

54 Ponadto kwestią kluczową jest przeniesienie – w toku postępowania - prawa własności domu pod adresem C. ul. D. [...] na Z. G., która nie wyraża zgody na dalsze zameldowanie skarżącego. Jednoznaczne stanowisko nowego właściciela domu oznacza, że Skarżący nie ma prawnej i realnej możliwości by do niego powrócić, a zatem przesłanka "trwałości" w stanie faktycznym sprawy niniejszej została spełniona – w tej kwestii zob. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2019 r., sygn. II OSK 3268/18.

55 Wobec takiego skonfigurowania faktyczno-prawnego orzeczenie o wymeldowaniu Skarżącego było prawnie uzasadnione, co przesądza o konieczności oddalenia skargi – art. 151 P.p.s.a.