Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 września 2013 r., I SA/Po 234/13
wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 września 2013 r., I SA/Po 234/13
Sentencja
1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Sędzia WSA Dominik Mączyński Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Świdłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2013 r. sprawy ze skargi [...] Sp. j. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. stwierdza, że postanowienie wymienione w punkcie pierwszym nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w [...] na rzecz skarżącej Spółki kwotę [...],- zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
2 Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2013r. Dyrektor Izby Skarbowej w [...] działając na podstawie art. 163 § 2 w związku z art. 162 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749, zwanej dalej O.p.), odmówił "X" Zakład Usługowy A.B i A.C. sp. j. w [...] dalej X. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w [...] z dnia [...] września 2012r., nr [...] oraz stwierdził, że na podstawie art. 228 § 1O.p. odwołanie od ww. decyzji zostało wniesione z uchybieniem terminowi do dokonania tej czynności.
3 W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że decyzją z dnia [...] września 2012r. organ I instancji określił spółce zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za 2007r. za miesiące: wrzesień, listopad i grudzień oraz nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia za miesiące: kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, październik.
4 Decyzja oraz wynik kontroli z dnia [...]września 2012r. zostały wysłane w dniu [...] września 2012r. na adres pełnomocnika A.D. umocowanej do reprezentowania strony. Pierwsze awizo pocztowe zgodnie ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru miało miejsce [...] września 2012r. Doręczenie decyzji kończącej postępowanie kontrolne nastąpiło w dniu [...] października 2012r. z dniem odebrania przez pełnomocnika A.D. przesyłki pocztowej. W dniu [...] października 2012r do Urzędu Kontroli Skarbowej zostało złożone odwołanie pełnomocnictwa A.D. Zawierało ono informację, że z dniem [...] września 2012r. spółka wycofuje pełnomocnictwo udzielone A.D. Jednocześnie w piśmie tym zawarto informację, że nowe pełnomocnictwo otrzymuje radca prawny A.E. , jednakże powyższe pełnomocnictwo nie zostało dołączone do akt sprawy. Pismem z dnia [...] października 2012r. A.D. zwróciła do organu I instancji decyzję oraz wynik kontroli.
5 Wnioskiem z dnia[...]października 2012r. pełnomocnik "X" A.E. zwrócił się do organu kontroli skarbowej o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] września 2012r. We wniosku pełnomocnik podniósł, że w dniu [...] października 2012r. strona dowiedziała się z uzasadnienia postanowień Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [....] października 2012r. o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w [...] z dnia [...] września 2012r., że decyzja organu kontroli skarbowej została doręczona w dniu [...]października 2012r. W takim przypadku termin do wniesienia odwołania upływałby w dniu [...] października 2012r. Następnie pełnomocnik podkreślił, że stwierdzenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] dotyczące daty doręczenia nie jest prawdziwe, gdyż ani "X", ani jej pełnomocnikowi, umocowanemu do działania przed organem kontroli skarbowej, nie została doręczona decyzja z dnia [...]września 2012r. Jednak z ostrożności procesowej strona zmuszona była złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, gdyż ani strona, ani jej pełnomocnik, nie ponoszą winy w tym, że nie została im doręczona ww. decyzja. Zdaniem pełnomocnika decyzja ta nie została skutecznie wprowadzona do obiegu prawnego, zatem uzasadnione jest żądanie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania, w związku z art.228 § 1 pkt 1 O.p. Podkreślił, że strona nie znając uzasadnienia decyzji nie jest w stanie sformułować zarzutów przeciw decyzji, określić istoty i zakresu żądania będącego przedmiotem odwołania, ani też wskazać dowodów uzasadniających to żądanie.
6 Uzasadniając odmowę przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że w przedmiotowej sprawie podatnik poinformował organ I instancji o odwołaniu pełnomocnika w dniu [...]października 2012 r., a zatem po wydaniu decyzji z dnia [...]września 2012r. Organ podatkowy prawidłowo dokonał wysyłki decyzji wraz z wynikiem kontroli w dniu [...]września 2012r. na adres pełnomocnika (tj. A.D. ), wskazanego przez stronę w dniu [...] września 2011r. Późniejsze poinformowanie organu o wypowiedzeniu pełnomocnictwa ma ten skutek, że organ od tego dnia jest obowiązany do dokonywania czynności procesowych bezpośrednio do strony lub nowego pełnomocnika. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27.10.2011r. sygn akt II FSK 1387/11 organ podkreślił, że dopiero od chwili powzięcia wiadomości o wypowiedzeniu pełnomocnictwa przez mocodawcę lub wygaśnięciu obowiązku działania pełnomocnika, który był stroną wypowiadającą, organ ma obowiązek traktowania strony jako działającej bez pełnomocnika. Od tego dnia ma zatem obowiązek wysyłania wszelkiej korespondencji do strony działającej już bez pełnomocnika.
7 W rozpatrywanej sprawie korespondencja do strony, zdaniem organu odwoławczego, wysyłana była prawidłowo. Odebranie decyzji w dniu [...] października 2012r. z placówki pocztowej przez A.D. wywarło skutek prawny w postaci skutecznego doręczenia decyzji, a tym samym uzyskania z tym dniem informacji o wydaniu decyzji dla Spółki "X". Podnoszona przy tym w piśmie procesowym z dnia [...] listopada 2012r. okoliczność, że A.D. o odebraniu decyzji nie poinformowała ani strony, ani nowego pełnomocnika, nie ma znaczenia dla rozpatrywanej sprawy, skoro informację o odwołaniu pełnomocnictwa dotychczasowego organ I instancji powziął po wydaniu decyzji. Strona wiedziała o toczącym się postępowaniu i mogła oczekiwać wydania rozstrzygnięcia, zatem decydując się na zmianę pełnomocnika powinna zadbać o zachowanie ciągłości uczestnictwa w postępowaniu. Zatem z dniem [...] października 2012r. rozpoczął się 14 dniowy bieg terminu do złożenia odwołania, termin ten upłynął w dniu [...] października 2012r.
8 Ustosunkowując się do zrzutu strony, że pismem z dnia [...] września 2012r. A.D. wniosła o nie podejmowanie czynności procesowych z powodu choroby do dnia [...] października 2012r. organ odwoławczy stwierdził, że informacja o przebywaniu pełnomocnika na zwolnieniu lekarskim nie jest równoznaczna z odwołaniem pełnomocnictwa. Jednocześnie podkreślono, że w piśmie z dnia [...] września 2012r. pełnomocnik złożył wnioski dowodowe o przesłuchanie świadków, do których organ odniósł się w swojej decyzji, wskazując na odmowę przeprowadzenia tych dowodów postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2012r. Skoro uznano za niezasadne powtórzenie tych dowodów, to znaczy, że żadne czynności procesowe nie zostały już przeprowadzone, a jedynie wydano decyzję.
9 W ocenie organu strona nie wykazała, że zaistniały przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Spółka nie może powoływać się na fakt, że nie wiedziała o istnieniu w obrocie prawnym przedmiotowej decyzji. Natomiast nie wskazano innych przesłanek do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Zdaniem organu odebranie decyzji w dniu [...] października 2012 r. przez A.D. wywarło skutek prawny w postaci skutecznego doręczenia decyzji, a tym samym uzyskania z tym dniem informacji o wydaniu decyzji dla spółki X. Nie ma znaczenia w ocenie organu podnoszona okoliczność, że A.D. o odebraniu decyzji nie poinformowała strony, skoro informację o odwołaniu pełnomocnictwa organ I instancji powziął po wydaniu decyzji. Strona wiedziała o toczącym się postępowaniu i mogła oczekiwać wydania rozstrzygnięcia, w związku z tym decydując się na zmianę pełnomocnika powinna zadbać o zachowanie ciągłości uczestnictwa w postępowaniu.
10 W skardze z dnia [...] lutego 2013r. pełnomocnik strony A.E. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, jednocześnie podnosząc, że nagła choroba dotychczasowego pełnomocnika uniemożliwiła udział w postępowaniu ze względu na stan zdrowia pełnomocnika. W dacie [...] października 2012 r. A.D. nie była pełnomocnikiem, o czym organ kontroli skarbowej posiadał wiedzę, gdyż w piśmie z dnia [...] października 2012 r. został o tej okoliczności powiadomiony, jak i o pełnych danych nowego pełnomocnika. Zdaniem strony organ podatkowy zobowiązany był dokonać ponownego doręczenia decyzji stronie, gdyż wydanie decyzji operatorowi pocztowemu w dniu [...] września 2012 r. celem jej doręczenia nie stanowiło czynności procesowej. Ponadto jeszcze przed wydaniem przez organ decyzji operatowi pocztowemu, A.D. pismem z dnia [...] września 2012r. wnosiła o nie podejmowanie czynności procesowych do dnia [...]października 2012r. z uwagi na nagłą chorobę. Wypowiedzenie pełnomocnictwa przez stronę miało więc na celu ochronę interesu strony, która obwiała się, że z powodu choroby pełnomocnika, może nie być należycie reprezentowana. Strona zarzuciła organowi kontroli skarbowej, że mimo posiadania informacji o odesłaniu decyzji przez poprzedniego pełnomocnika oraz posiadaniu informacji o ustanowieniu nowego pełnomocnika, nie poinformował strony, ani nowego pełnomocnika o zaistniałej sytuacji. W ocenie strony nie można jej obarczać winą za brak wiedzy o terminie doręczenia decyzji odwołanemu pełnomocnikowi, gdy z powodów niezależnych od strony, nie mogła się ona dowiedzieć się o doręczeniu decyzji.
11 Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
13 Skarga zasługuje na uwzględnienie.
14 Sąd podziela stanowisko organu, że decyzja Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej został skutecznie doręczona pełnomocnikowi A.D. Decyzja została wysłana w dniu [...]września 2012 r. na adres ustanowionego pełnomocnika. Organ został poinformowany o odwołaniu pełnomocnictwa dopiero w dniu [...] października 2012 r. i z tym dniem wszelka korespondencja powinna być kierowana do strony do czasu ustanowienia nowego pełnomocnika.
15 Słusznie organ przyjął, że ustanowienie nowego pełnomocnika nastąpiło z dniem złożenia do akt sprawy pełnomocnictwa dla A.E., tj. z dniem [...] listopada 2012 r. Dopiero skuteczne ustanowienie pełnomocnictwa, - tj. poparte złożonym do akt prawidłowym pełnomocnictwem - obliguje organ podatkowy do dokonywania doręczeń według zasady określonej w art. 145 § 2 Op. Skoro zatem w niniejszej sprawie w piśmie informującym o zmianie pełnomocnika nie zostało złożone pełnomocnictwo do reprezentowania strony - brak podstaw do przyjęcia, że w dacie tej pełnomocnik skutecznie został ustanowiony i jemu winna zostać doręczona decyzja (por. wyrok NSA z dnia 26.07.2006 r., sygn. akt I GSK 2865/05; wyrok WSA w Warszawie z dnia 10.02.2005 r., sygn. akt V SA 4387/03; wyrok WSA w Opolu z 21 maja 2004 r., I SA/Wr 1649/02, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 5).
16 Istota zatem sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny , czy strona skarżąca uprawdopodobniła fakt braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi na decyzję z dnia [...] września 2012r.
17 Zagadnienie przywrócenia terminu reguluje art. 162 § 1 Op. Zgodnie z tym przepisem w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeśli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Stosownie do treści § 2 powołanego przepisu podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której określony był termin.
18 Analizowany przepis art. 162 § 1 O.p. nie wymaga udowodnienia braku winy w uchybieniu terminu, a jedynie jego uprawdopodobnienie. Przyjmuje się, że instytucja przywrócenia terminu umożliwia stronie skorzystanie z uprawnień, które utraciła wskutek uchybienia terminowi procesowemu.
19 Niewątpliwie w postępowaniu dotyczącym przywrócenia terminu, przesłankę braku winy w uchybieniu terminu należy badać w odniesieniu do tego podmiotu, który dopuścił się tego uchybienia, tj. strony, uczestnika postępowania lub pełnomocnika. Jeżeli niezachowanie terminu do dokonania czynności procesowych nastąpiło w wyniku zaniechań strony, to w odniesieniu do niej badamy spełnienie przesłanki braku winy. Natomiast jeśli uchybienie jest wynikiem zaniechań pełnomocnika, to badamy czy pełnomocnik uprawdopodobnił swój brak winy w uchybieniu. W niniejszej sprawie uchybienia terminu dopuściła się strona.
20 Jak wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych, o braku winy w niedopełnieniu czynności w terminie można mówić wtedy, gdy wywiązanie się z takiego obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody trudnej do przezwyciężenia. Przyczyna uchybienia terminu musi zatem być niezależna od podmiotu, który dopuścił się tego uchybienia (a przy tym istnieć przez cały okres uchybienia terminu). Ponadto, przy ocenie zawinienia, bądź też jego braku, należy brać pod uwagę czynnik obiektywny, rozpatrując czy strona (uczestnik, pełnomocnik) dołożyła należytej staranności, jakiej wymagać można od osoby dbającej w sposób należyty o swój interes prawny, czy też – przeciwnie – wykazała się niedbalstwem. Chodzi przy tym o sytuacje wyjątkowe, nagłe i nieprzewidziane, które uniemożliwiły dokonanie czynności w terminie pomimo podjęcia starannych działań.
21 Mając zatem na uwadze przedstawioną wykładnię art. 162 § 1 O.p. i okoliczności sprawy przedstawione we wniosku o przywrócenie terminu, nie można przyjąć, jak to uczynił organ w zaskarżonym postanowieniu, że strona skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania.
22 Zasadność złożonego wniosku o przywrócenie terminu wywodzona była bowiem z faktu braku wiedzy o terminie doręczenia decyzji odwołanemu pełnomocnikowi oraz bierności organu podatkowego, który pomimo posiadania informacji o odesłaniu decyzji przez poprzedniego pełnomocnika nie poinformował strony o doręczeniu decyzji.
23 Zdaniem Sądu skarżącą uprawdopodobniła okoliczność, że o fakcie doręczenia decyzji A.D. w dniu [...] października 2012 r. dowiedziała się w dniu[...] października 2012 r., czyli w dniu kiedy zostały jej doręczone postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania został zatem złożony w terminie 7 od ustania przyczyny uchybienia. W ocenie Sądu strona dowiodła, że nie otrzymała wiadomości o doręczeniu pełnomocnikowi w dniu [...] października 2012r. decyzji. Należy zwrócić uwagę, że pismem z dnia [...] września 2012r. pełnomocnik skarżącej spółki poinformował organ o swojej chorobie i trudnościach w poruszaniu się. Choroba pełnomocnika była przyczyną odwołania pełnomocnictwa oraz zwrotu na adres organu doręczonej A.D. decyzji. Odwołanie pełnomocnictwa i wysłanie decyzji na adres pełnomocnika zbiegło się w czasie, w związku z tym należy uznać, że strona uprawdopodobniła, że do dnia [...] października 2012 r. nie wiedziała o wydaniu decyzji.
24 Reasumując w opisanych okolicznościach faktycznych, ocena organu, że strona skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu jest wadliwa.
25 W związku z powyższym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200 i art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji.