Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 października 2021 r., IV SA/Po 699/21

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 października 2021 r., IV SA/Po 699/21

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 08 października 2021 r. sprawy ze skargi H. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.

Uzasadnienie

2 H. N., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, pismem z dnia [...] stycznia 2021 roku, wystąpiła do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z żądaniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką G. G..

3 Burmistrz W., po ponownym rozpoznaniu sprawy w pierwszej instancji, decyzją z dnia [...] marca 2021 roku (nr [...]), odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

4 W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskodawczyni należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjnych. W ocenie organu niepodważalne jest to, że wnioskodawczyni faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która jest osobą leżącą, niezdolną do samodzielnej egzystencji i wymaga całodobowej opieki innych osób.

5 Organ zaznaczył jednak, że podopieczna pozostaje w związku małżeńskim z M. G., który nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności i pracuje jako brygadzista. Do pracy dojeżdża własnym samochodem. Wykonuje pracę zmianową, a do jego zadań należy zarządzanie pracownikami na podległych stanowiskach oraz sprawdzanie parametrów wyrobów. M. G. oświadczył, że jest po zawale, choruje na nadciśnienie, dnę moczanową i cukrzycę. Lekarz medycyny pracy wydał zaświadczenie o dopuszczeniu do pracy na wskazanym stanowisku.

6 Organ uznał, że stan zdrowia męża podopiecznej jest wystarczająco dobry do sprawowania osobistej opieki nad żoną. Powierzenie córce tej opieki nie jest podyktowane złym stanem zdrowia męża, lecz osobistymi preferencjami.

7 Strona, reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, skorzystała z prawa do odwołania. Wnioskodawczyni zażądała uchylenia decyzji organu I instancji oraz ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

8 W odwołaniu podniesiono zarzut naruszenia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez brak uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygn. akt K 38/13 w zakresie w jakim doszło do uznania niekonstytucyjności różnicowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie stanowiska, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz zstępnego nie może nastąpić w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

9 Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] marca 2021 roku (nr [...]), utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

10 Organ odwoławczy wyjaśnił, że w całości podziela stanowisko zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 października 2020 roku o sygn. akt IV SA/Po 1193/20, co do niemożności upatrywania w treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bezwzględnej przeszkody do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Ocena spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinna zostać dokonana z pominięciem niekonstytucyjnego fragmentu przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

11 Kolegium wskazało przy tym, że organ I instancji wykonał wskazania Sądu i przeprowadził w sprawie postępowanie wyjaśniające w zakresie dotyczącym tego, czy małżonek podopiecznej jest w stanie sprawować osobistą opiekę nad niepełnosprawną żoną. W tym zakresie organ odwoławczy w całości podzieli ustalenia faktyczne Burmistrza W. i wyjaśnił, że fakt wykonywania pracy zawodowej nie zwalnia M. G. z obowiązku alimentacyjnego względem żony. W konsekwencji świadczenie pielęgnacyjne nie mogło zostać przyznane córce, która faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką.

12 H. N., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego.

13 Strona zażądała uchylenia w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza W. oraz orzeczenia, co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, a także zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego.

14 Zaskarżonej decyzji zarzucono rażące naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się córki, będącej opiekunem faktycznym osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka powinna być sprawowana przez współmałżonka, który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy wykładnia funkcjonalna wskazanych przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

15 Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

17 Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2021, poz. 137).

18 Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019, poz. 2325 ze zm. dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).

19 Zgodnie z wnioskiem zawartym w skardze oraz przy braku sprzeciwu Samorządowego Kolegium Odwoławczego (odpowiedź na skargę) sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.

20 Skarga okazała się nieuzasadniona.

21 Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2020, poz. 111 ze zm.), przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

22 Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a powołanej powyżej ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

23 W prawomocnym wyroku z dnia 21 października 2020 roku o sygn. akt IV SA/Po 1193/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyjaśnił już, że zgodnie z treścią art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788) – dalej w skrócie: "K.r.o." oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Ponadto, w myśl art. 23 K.r.o. są oni obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli.

24 Pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim stanowi przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego innemu członkowi rodziny tylko wtedy, gdy małżonek jest w stanie skutecznie opiekę sprawować. Możliwe jest natomiast przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej, z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających z jego woli, nie jest zdolny do sprawowania nad nią opieki. Przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny nie może jednak obejmować sytuacji, w których współmałżonek osoby wymagającej opieki ma obiektywną możliwość sprawowania opieki (pozwala mu na to wiek i stan zdrowia), lecz odmawia jej sprawowania. Nie ma przy tym znaczenia jakie są subiektywne przyczyny tej odmowy, a więc czy wynika to z wzajemnych relacji między małżonkami, czy też z innych przyczyn np. zdrowy współmałżonek nie chce zrezygnować z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki, a wolę takiej rezygnacji wyraża inny członek rodziny.

25 Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli (tak m.in. w wyrokach WSA w Bydgoszczy z 24.04.2019 r., sygn. II SA/Bd 153/19, WSA w Olsztynie z 12.03.2019r., sygn. akt II SA/Ol 116/19, WSA w Łodzi z 21.01.2020r. o sygn. akt II SA/Łd 589/20, w wyroku NSA z 23.01.2020r., o sygn. I OSK 2462/20).

26 Przypomnieć zatem w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 170 P.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą także sądy (art. 153 P.p.s.a.).

27 W ocenie Sądu nie może być żadnych wątpliwości, co do tego, że organy przyjęły wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych zgodną z wytycznymi zawartymi w powołanym powyżej wyroku sądu administracyjnego.

28 Zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku, organ przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w celu rozpoznania kwestii, czy po stronie męża podopiecznej występują obiektywne przeszkody do roztoczenia osobistej opieki nad niepełnosprawną żoną.

29 W ocenie Sądu organy wykonały nałożone obowiązki z poszanowaniem reguł określonych w art. 7 oraz art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.; dalej w skrócie K.p.a.). Ustalenia przyjęte za podstawę faktyczną wydanego rozstrzygnięcia nie przejawiają cechy dowolności i jako takie korzystają z ochrony określonej w przepisie art. 80 K.p.a.

30 Z dowodów włączonych akt sprawy wynika, że M. G. nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Pomimo zawału serca, którego doznał w 2020 roku, nadciśnienia, dny moczanowej oraz cukrzycy zachowuje zdolność do pracy, co potwierdza orzeczenie lekarza medycyny pracy. Do pracy dojeżdża własnym samochodem. Wykonuje pracę zmianową na stanowisku brygadzisty. W razie potrzeby pomaga również w opiece nad żoną; pomaga w ułożeniu ciała w nocy, przebieraniu, czy podawaniu posiłków.

31 Powyższe uzasadnia stanowisko, że rzeczywistym powodem "zrzeczenie się opieki nad niepełnosprawną żoną" nie jest ani wiek, ani stan zdrowia współmałżonka, które w sposób obiektywny mogłyby przesądzić o braku możliwości roztoczenia osobistej opieki nad niepełnosprawną żoną. Dostrzegać przy tym należy, że dowody dokumentujące sytuację rodzinną podopiecznej uzasadniają powyższą ocenę także w ten sposób, że oświadczenie M. G. o "zrzeczeniu się opieki" jest wyborem powodowanym brakiem konieczności rezygnacji z pracy zarobkowej w celu zapewnienia żonie potrzebnej opieki. Zachowanie źródła dochodu umożliwia aktualna sytuacja rodzinna. Opiekę niepełnosprawnej żonie, co do zasady zapewnia córka H. N., która nie posiada własnego źródła dochodu oraz pozostaje w domu, bo sprawuje opiekę na trzyletnim synem.

32 W ocenie Sądu organy z poszanowaniem wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 października 2020 roku o sygn. akt IV SA/Po 1193/20 stwierdziły brak podstaw do "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz córki, gdyż w rozstrzyganej sprawie nie ujawniły zobiektywizowanych okoliczności stanowiących o niemożności sprawowania osobistej opieki przez współmałżonka.

33 Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019, poz. 2325 ze zm.), skarga podlegała oddaleniu.