Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 marca 2024 r., IV SA/Po 58/24

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 marca 2024 r., IV SA/Po 58/24

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Sędzia WSA Wojciech Rowiński Asesor sądowy WSA Jacek Rejman po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 marca 2024 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.

Uzasadnienie

2 Wójt Gminy R. (dalej również organ I instancji) decyzją z 9 listopada 2023 r. nr [...], działając na podstawie art. 17, art. 20, art. 23, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.– dalej u.ś.r.) oraz art. 104 i art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2023r. poz. 775 ze zm. – dalej k.p.a.), odmówił I. S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką O. S..

3 Organ ustalił, że podopieczna jest osobą chorą przewlekle ([...], porusza się na wózki inwalidzkim), wymaga całodobowej opieki i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 10 października 2023 r. Podopieczna pozostaje w związku małżeńskim z W. S., który posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Opiekę nad matką sprawuje córka I. S., która w ramach sprawowanej opieki pomaga matce podczas czynności higieniczno – pielęgnacyjnych oraz przygotowuje posiłki, podaje leki, umawia wizyty lekarskie, towarzyszy podczas wizyt u lekarzy specjalistów oraz sprząta w domu, robi pranie i zakupy.

4 Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawczyni (córce) i wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ uznał także, że w sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia określona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż niepełnosprawność podopiecznej nie powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia

5 Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania wniesionego przez I. S., decyzją z 1 grudnia 2023 r. nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium uznało, że decyzja o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest prawidłowa. Podopieczna jest mężatką, a jej mąż nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

6 Odwołując się do stanowisk orzeczniczych wyrażanych w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22 organ odwoławczy wyjaśnił, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. O. S. pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tych okolicznościach organ odwoławczy uznał, że decyzja organu I instancji odpowiada prawu.

7 I. S. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika kwestionując powyższą decyzję w całości wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Skarżąca zaskarżonej decyzji zarzuciła obrazę przepisów prawa materialnego t.j. art. 17 ust 5 pkt 2 lit a u.ś.r. poprzez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że pomimo, iż mąż O. S. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a jedynie orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, to jest w stanie opiekować się żoną. Skarżąca zarzuciła również naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, polegające na przyjęciu, iż sam fakt, że mąż W. S. legitymujący się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony, zwłaszcza pominięcie ustalenia czy mąż niepełnosprawnej żony ma obiektywną możliwość sprawowania opieki nad żoną.

8 W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i jej zmianę poprzez przyznanie I. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

9 W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że w sprawie nie poczyniono dostatecznych ustaleń dotyczących tego, czy opiekę codzienną i w koniecznym zakresie nad O. S., może sprawować jej mąż oraz czy opiekę tę w rzeczywistości sprawuje tylko córka, co stanowi naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., co z kolei mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Negatywna przesłanka zawarta w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., rozumiana w sposób bezwzględny, wywołuje daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i małżeństwa. Nadto wynikające z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. ograniczenia nie można stosować w sposób rygorystyczny w takiej sytuacji, kiedy preferowany przez prawodawcę opiekun ze względów obiektywnych, a więc niezależnych od niego - do których zaliczyć trzeba: wiek, stan zdrowia czy znaczne trudności materialne - nie jest w stanie opieki sprawować. Przyjęcie takiego poglądu wymaga poczynienia ustaleń co do takiej obiektywnej niemożności wykonywania czynności opiekuńczych wobec osoby niepełnosprawnej.

10 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

11 Pełnomocnik skarżącej w piśmie procesowym z 19 lutego 2024 r. wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentacji medycznej W. S. na okoliczność wykazania jego złego stanu zdrowia, który jeszcze się pogorszył. Jak wskazał pełnomocnik W. S. jest po [...] a w dniach od 15.03.2023 r. do 17.03.2023 r. przebywał w szpitalu ponieważ miał robioną [...] i [...]. Mąż O. S. w żaden sposób nie jest w stanie zapewnić jej opieki, ponieważ sam wymaga opieki. Nie może w ogóle dźwigać, ma założone stenty, skoki ciśnienia, dusznicę, miażdżyce, przewlekłą chorobę nerek. Skarżąca pomaga ojcu w wszystkich czynnościach, podobnie jak i swojej matce. Pełnomocnik wskazał, że organ w żaden sposób wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi nie zbadał czy W. S. jest zdolny do sprawowania opieki nad żoną O. S..

12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

13 Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

14 Na wstępie wskazać należy, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie zarządzenia Przewodniczącej Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wydanego na podstawie art. 15zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (j.t. Dz. U. 2021 r. poz. 2095 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym od dnia 15.04.2023 r.. Strony zostały poinformowane o powyższym trybie rozpoznania sprawy i umożliwiono im złożenie w terminie 7 dni ewentualnych wniosków dowodowych lub twierdzeń, które miałyby być zgłoszone lub podnoszone na rozprawie (k. 26 - 32 akt sąd).

15 Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi j.t. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.- dalej p.p.s.a.). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

16 Przechodząc do oceny zasadności samej skargi, wskazać należy, że przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest ocena legalności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 1 grudnia 2023 r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy R. z 9 listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania I. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką O. S..

17 Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania prawidłowości przyjętych przez organy ustaleń faktycznych, ani podstaw do przyjęcia stanowiska o naruszeniu prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, czy też niewłaściwe zastosowanie.

18 Zasady przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały w przepisach art. 17 ust. 1-5 u.ś.r. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w świetle treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

19 Zgodnie z art. 17 ust. 1a pkt 1-3 u.ś.r., osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

20 1. rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

21 2. nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

22 3. nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

23 Natomiast zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

24 Kwestia sporna sprowadza się do prawidłowej wykładni oraz prawidłowego zastosowania w sprawie przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Organy obu instancji przyjmowały, że skarżąca, jako córka podopiecznej, a więc osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym, a zatem jest osobą uprawnioną do ubiegania się o przyznanie prawa do świadczenie pielęgnacyjnego. Jednak mając na uwadze zasadę określoną w art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2022, poz. 2000 ze zm.) organy przyjęły również, że przyznanie tego świadczenia córce nie może pomijać ustawowych warunków określonych w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.. W konsekwencji organy zgodnie z prawem dostrzegają i nie pomijają tego, że matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim z W. S., który do dnia wydania ostatecznego rozstrzygnięcia w kontrolowanej sprawie nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawność (okoliczność bezsporna pomiędzy stronami).

25 Na mocy powołanych powyżej przepisów, krewnym pierwszego stopnia, a także dalszym krewnym osoby wymagającej opieki, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje pod warunkiem, iż współmałżonek podopiecznego nie może wywiązać się z obowiązku osobistej opieki, bo jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Organy prawidłowo przyjmują, że świadczenie pielęgnacyjne można przyznać krewnym pierwszego stopnia (skarżącej), a także dalszym krewnym osoby wymagającej opieki, dopiero wówczas, gdy brak zdolności do sprawowania opieki przez współmałżonka ze względu na jego stan zdrowia potwierdzony zostaje orzeczeniem o zaliczeniu do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (uchwała NSA z 14.11.2022 r. sygn akt I OPS 2/22, ONSAiWSA 2023, nr 1, poz. 2). Dostrzegać przy tym należy, że świadczenia dla opiekunów zostały ukształtowane w sposób, który zapewnia szerokie możliwości roztoczenia opieki nad osobą niepełnosprawną przez członków rodziny, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Ustawodawca świadomy zadań administracji publicznej w zakresie ochrony i opieki nad rodziną, które wynikają z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także międzynarodowego porządku prawnego, określił katalog rodzinnych świadczeń opiekuńczych, do których zaliczył zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne (art. 2 u.ś.r.). Specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne to świadczenia rodzinne adresowane do opiekunów, którzy nie podejmują pracy zarobkowej lub rezygnują z pracy zarobkowej z w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Okoliczności sprawy wskazują, że w odniesieniu do skarżącej niespełnione pozostają przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

26 Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela ocenę, że kryteria i przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego mają charakter autonomiczny. Brak jest podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. powinien być interpretowany z uwzględnieniem art. 132 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, a w szczególności z uwzględnieniem wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym (wyrok NSA z 26.01.2023 r. sygn. akt I OSK 512/22, LEX nr 3502633). Fakt, że małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza możliwość przyjęcia, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje dalszym osobom, na których wobec osoby wymagającej opieki ciąży obowiązek alimentacyjny, i które w związku ze sprawowaną opieką zrezygnowały z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie podejmują takiej aktywności (wyrok NSA z 12.01.2023 r. sygn. akt I OSK 354/22, LEX nr 3459831). W kwestiach niepełnosprawności i jego stopnia rozstrzygają inne organy w innym postępowaniu, a wydane przez te organy orzeczenia są wiążące na gruncie postępowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

27 W świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. przyjmować należy, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena, czy małżonek nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku opieki względem współmałżonka z uwagi na swój stan zdrowia - rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności (wyrok NSA z 13.04.2022 r. sygn. akt I OSK 1285/21, LEX nr 3360514). Nielegitymowanie się przez małżonka osoby chorej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, na dzień złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia, wyklucza dalszego członka rodziny od możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne (wyrok NSA z 12.01.2023 r. sygn. akt I OSK 377/22, LEX nr 3460435).

28 Skoro na gruncie kontrolowanej sprawy bezsporne pozostaje, że podopieczna pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż do zakończenia postępowania administracyjnego w kontrolowanej sprawie nie uzyskał orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (okoliczność potwierdzona dokumentami złożonymi przez skarżącą w toku postępowania sądowego), to uznać należało, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze zgodnie z prawem rozpoznało przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej/córce.

29 Z powyższych przyczyn wnioski dowodowe o przeprowadzenie przed Sądem dowodów z dokumentów na okoliczność wykazania, że W. S. będący mężem O. S. w żaden sposób nie jest w stanie zapewnić jej opieki, ponieważ z uwagi na swój zły stan zdrowia sam wymaga opieki nie mogły zostać uwzględnione. Przepis art. 106 § 3 p.p.s.a., dopuszcza bowiem przeprowadzanie dowodów jedynie w sytuacji gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W ocenie Sądu natomiast, wnioskowane dowody są zbędne dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż ich przeprowadzenie z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uś.r. nie mogłoby mieć wpływu na wynik sprawy.

30 Z powyższych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu