Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 sierpnia 2023 r., IV SA/Po 436/23

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 sierpnia 2023 r., IV SA/Po 436/23

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Tomasz Grossmann Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.

Uzasadnienie

2 Prezydent Miasta K., decyzją z dnia 5 kwietnia 2023 roku (nr [...]), po rozpoznaniu wniosku R. S., odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką Z. S..

3 W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że w sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż niepełnosprawność podopiecznej nie powstała do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

4 Wnioskodawca skorzystał z prawa do odwołania i zażądał uchylenia decyzji Prezydenta Miasta K. oraz orzeczenia co do istoty sprawy.

5 W ocenie strony decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. zastosowana została norma prawna wyrażona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, że wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności tej normy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę na osoba niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

6 Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania, decyzją z dnia 29 maja 2023 roku (nr [...]), utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

7 Kolegium uznało, że organ I instancji słusznie uznał, iż zachodzi brak podstaw do przyznania synowi świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Podopieczna pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

8 Wskazując na stanowiska orzecznicze wyrażane w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz w uchwale tego Sądu z dnia 14 listopada 2022 roku o sygn. akt I OPS 2/22 organ odwoławczy wyjaśnił, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych).

9 Organ odwoławczy wskazał, że mąż podopiecznej posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane w 2018 roku i może wystąpić z wnioskiem o zaktualizowanie stopnia niepełnosprawności. W przypadku uzyskania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wnioskodawca może ponownie wystąpić z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad matką.

10 R. S. skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego.

11 Skarżący zażądał ponownego rozpatrzenia sprawy oraz przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką Z. S..

12 W ocenie strony decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego została wydana z naruszeniem art. 6 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

13 Skarżący wyjaśnił, że sprawuje opiekę na matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz wymaga stałej opieki i pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

14 Skarżący potwierdził, że podopieczna pozostaje w związku małżeński, a jej mąż legitymuje się orzeczeniem o umiarkowany stopniu niepełnosprawności ważnym do końca czerwca 2023 roku. Skarżący zaznaczył jednak, że ojciec choruje i leczy się u wielu specjalistów oraz sam wymaga opieki nie jest w stanie samodzielnie sprawować opiek nad żoną.

15 Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu wydanej decyzji oraz wniosło o oddalenie skargi.

16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

17 Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w trybie przepisu art. 15 zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2021, poz. 2095 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zarządzenia w tym przedmiocie.

18 Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022, poz. 2492).

19 Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023, poz. 259; dalej w skrócie "P.p.s.a."). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).

20 Przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego nie jest i nie może być, wyręczanie organów administracji publicznej w załatwianiu spraw administracyjnych (R. Hauser, J. Drachal, E. Mzyk "Dwuinstancyjne sądownictwo administracyjne - omówienie podstawowych zasad i instytucji procesowych" Warszawa - Zielona Góra 2003, str. 22). Sąd administracyjny nie ma kompetencji do tego, aby wyrokiem rozstrzygać o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

21 Skarga okazała się nieuzasadniona.

22 Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania prawidłowości przyjętych przez organy ustaleń faktycznych, ani podstaw do przyjęcia stanowiska o naruszeniu prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, czy też niewłaściwe zastosowanie.

23 Analiza dokumentów włączonych do akt administracyjnych ujawnia następujące, bezsporne pomiędzy stronami, okoliczności faktyczne kontrolowanej sprawy.

24 Z. S. (ur. [...].) legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym do 30 września 2025 roku. Znaczny stopień niepełnosprawności podopiecznej datuje się od 14 sierpnia 2020 roku. Opiekę nad niepełnosprawną matką roztoczył syn R. S., który z dniem 31 stycznia 2023 roku zlikwidował działalność gospodarczą, a podaniem z dnia 28 lutego 2023 roku wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Podopieczna pozostaje w związku małżeńskim z L. S. (ur. [...].), który legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] roku o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym do 30 czerwca 2023 roku.

25 Sąd przyjmuje powyżej powołane okoliczności, jako własne ustalenia w kontrolowanej sprawie.

26 Zasady przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały w przepisach art. 17 ust. 1-5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2023, poz. 390 ze zm.).

27 Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w świetle treści art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

28 Zgodnie z art. 17 ust. 1a pkt 1-3 powołanej ustawy, osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

29 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

30 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

31 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

32 Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1b powołanej ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

33 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

34 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

35 Natomiast zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

36 Sąd nie znalazł podstaw do przyjęcia stanowiska, że zaskarżone rozstrzygnięcie o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostało wydane z istotnym naruszeniem przepisów art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Analiza uzasadnienia decyzji organu odwoławczego ujawnia, że warunek dotyczący wieku, w którym powstała niepełnosprawność Z. S. został uznany przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze za okoliczność nieistotną dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.

37 Kwestia sporna sprowadza się do prawidłowej wykładni oraz prawidłowego zastosowania w sprawie przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych.

38 Organy obu instancji przyjmowały, że skarżący, jako syn podopiecznej, a więc osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym, a zatem jest osobą uprawnioną do ubiegania się o przyznanie prawa do świadczenie pielęgnacyjnego.

39 Jednak mając na uwadze zasadę określoną w art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2023, poz. 775) organ odwoławczy przyjął, że przyznanie tego świadczenia synowi nie może pomijać ustawowych warunków określonych w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych.

40 W konsekwencji Kolegium zgodnie z prawem dostrzegło i nie pominęło tego, że matka skarżącego pozostaje w związku małżeńskim z L. S., który jak ustalono w toku postępowania administracyjnego nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawność (okoliczność bezsporna pomiędzy stronami).

41 Zgodne z prawem jest stanowisko, że na mocy powołanych powyżej przepisów, krewnym pierwszego stopnia, a także dalszym krewnym osoby wymagającej opieki, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje pod warunkiem, iż współmałżonek podopiecznego nie może wywiązać się z obowiązku osobistej opieki, bo jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

42 Sąd nie znajduje podstaw do kwestionowania konstytucyjności stanowiska ustawodawcy, że brak zdolności do sprawowania opieki przez współmałżonka ze względu na jego stan zdrowia należy potwierdzić orzeczeniem o zaliczeniu do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.

43 Limitowanie dostępu do świadczenia w oparciu o kryteria zobiektywizowane nie może zostać uznane za naruszenie zasady równości i sprawiedliwości społecznej. Zapewniają one dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, kryteria te nie mają charakteru dyskryminującego i nie są niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte o uznanie organu (wyrok NSA z 28.03.2022 r., I OSK 1244/21, LEX nr 3329928).

44 Dopóki istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające, poddane są przedstawionym powyżej rygorom prawnym ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa (wyrok NSA z 8.02.2022 r., I OSK 1035/21, LEX nr 3330921).

45 Fakt, że małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza możliwość przyjęcia, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje dalszym osobom, na których wobec osoby wymagającej opieki ciąży obowiązek alimentacyjny, i które w związku ze sprawowaną opieką zrezygnowały z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie podejmują takiej aktywności (wyrok NSA z 12.01.2023 r., I OSK 354/22, LEX nr 3459831).

46 Nielegitymowanie się przez małżonka osoby chorej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, na dzień złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia, wyklucza dalszego członka rodziny od możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne (wyrok NSA z 12.01.2023 r., I OSK 377/22, LEX nr 3460435).

47 Wyjaśnić należy, że ani organ, ani Sąd nie mają wiadomości specjalnych, które pozwoliłby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm przepisu odpowiada celom ustawy. W kwestiach niepełnosprawności i jego stopnia rozstrzygają inne organy w innym postępowaniu, a wydane przez te organy orzeczenia są wiążące na gruncie postępowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

48 W świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjmować należy, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena, czy małżonek nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku opieki względem współmałżonka z uwagi na swój stan zdrowia - rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności (wyrok NSA z 13.04.2022 r., I OSK 1285/21, LEX nr 3360514).

49 Skoro na gruncie kontrolowanej sprawy bezsporne pozostaje, że podopieczna pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (czego skarżący nie podważał w toku postępowania sądowego), to uznać należało, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze zgodnie z prawem rozpoznało przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu/synowi.

50 Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga podlegała oddaleniu.