Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 maja 2023 r., IV SA/Po 240/23

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 maja 2023 r., IV SA/Po 240/23

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz - Grochowska Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 maja 2023 r. sprawy ze skargi K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.

Uzasadnienie

2 Burmistrz Gminy i Miasta O. , decyzją z dnia 30 stycznia 2023 roku [...]), skierowaną do K. R., odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką M. P..

3 Organ ustalił, że podopieczna jest osobą leżącą po przebytym udarze i wymaga całodobowej opieki, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 01 grudnia 2022 roku. Podopieczna pozostaje w związku małżeńskim z A. P., których nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale choruje i ze względu na stan zdrowia nie może dźwigać przedmiotów powyżej 10kg. Opiekę nad matką sprawuje córka K. R., co potwierdza wywiad środowiskowy. Wnioskodawczyni nie ma ustalonego prawa do renty, czy emerytury.

4 Burmistrz odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawczyni (córce) i wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

5 Organ uznał także, że w sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia określona w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż niepełnosprawność podopiecznej nie powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia

6 Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania, decyzją z dnia 23 lutego 2023 roku (nr [...]), utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

7 Kolegium uznało, że decyzja o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest prawidłowa. Podopieczna jest mężatką, a jej mąż nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

8 Odwołując się do stanowisk orzeczniczych wyrażanych w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego organ odwoławczy wyjaśnił, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

9 K. R. skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego.

10 Skarżąca nie zgodziła się z rozstrzygnięciem o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaznaczyła, że jej ojciec (mąż podopiecznej) od dłuższego czasu choruje, jednak nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Choroba matki powstała nagle i niespodziewanie w okresie kiedy ojciec borykał się już ze swoją chorobą. Jego stan nie pozwala mu opiekować się żoną. Dźwiganie i podnoszenie pogłębi chorobę ojca i może doprowadzić do całkowitej niepełnosprawności. Skarżąca zaznaczyła, że obecnie składany jest wniosek do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności celem ustalenia stopnia niepełnosprawności ojca.

11 Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu wydanej decyzji oraz wniosło o oddalenie skargi.

12 W załączeniu do pisma z dnia 02 maja 2023 roku Skarżąca przedłożyła orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2023 roku dotyczące A. P. oraz zawiadomienie z dnia 21 kwietnia 2023 roku o wyznaczeniu na dzień 9 maja 2023 roku terminu rozpatrzenia wniosku A. P. z dnia 15 marca 2023 roku o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

13 W świetle treści orzeczenie lekarza orzecznika ZUS mąż podopiecznej jest niezdolny do pracy. Jednak w związku z rokowaniem odzyskania zdolności do pracy istnieją okoliczności uzasadniające ustalenie uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego na okres 4 miesięcy licząc od dnia daty wyczerpania zasiłku chorobowego.

14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

15 Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w trybie przepisu art. 15 zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2021, poz. 2095 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zarządzenia w tym przedmiocie.

16 Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022, poz. 2492).

17 Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023, poz. 259; dalej w skrócie "P.p.s.a."). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).

18 Skarga okazała się nieuzasadniona.

19 Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania prawidłowości przyjętych przez organy ustaleń faktycznych, ani podstaw do przyjęcia stanowiska o naruszeniu prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, czy też niewłaściwe zastosowanie.

20 Zasady przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określone zostały w przepisach art. 17 ust. 1-5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2022, poz. 615 ze zm.).

21 Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w świetle treści art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

22 Zgodnie z art. 17 ust. 1a pkt 1-3 powołanej ustawy, osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

23 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

24 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

25 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

26 Natomiast zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

27 Kwestia sporna sprowadza się do prawidłowej wykładni oraz prawidłowego zastosowania w sprawie przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych.

28 Organy obu instancji przyjmowały, że skarżąca, jako córka podopiecznej, a więc osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym, a zatem jest osobą uprawnioną do ubiegania się o przyznanie prawa do świadczenie pielęgnacyjnego.

29 Jednak mając na uwadze zasadę określoną w art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2022, poz. 2000 ze zm.) organy przyjęły również, że przyznanie tego świadczenia córce nie może pomijać ustawowych warunków określonych w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych.

30 W konsekwencji organy zgodnie z prawem dostrzegają i nie pomijają tego, że matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim z A. P., który do dnia wydania ostatecznego rozstrzygnięcia w kontrolowanej sprawie nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawność (okoliczność bezsporna pomiędzy stronami).

31 Na mocy powołanych powyżej przepisów, krewnym pierwszego stopnia, a także dalszym krewnym osoby wymagającej opieki, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje pod warunkiem, iż współmałżonek podopiecznego nie może wywiązać się z obowiązku osobistej opieki, bo jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

32 Organy prawidłowo przyjmują, że świadczenie pielęgnacyjne można przyznać krewnym pierwszego stopnia (skarżącej), a także dalszym krewnym osoby wymagającej opieki, dopiero wówczas, gdy brak zdolności do sprawowania opieki przez współmałżonka ze względu na jego stan zdrowia potwierdzony zostaje orzeczeniem o zaliczeniu do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (uchwała NSA z 14.11.2022 r., I OPS 2/22, ONSAiWSA 2023, nr 1, poz. 2)

33 Dostrzegać przy tym należy, że świadczenia dla opiekunów zostały ukształtowane w sposób, który zapewnia szerokie możliwości roztoczenia opieki nad osobą niepełnosprawną przez członków rodziny, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny.

34 Ustawodawca świadomy zadań administracji publicznej w zakresie ochrony i opieki nad rodziną, które wynikają z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także międzynarodowego porządku prawnego, określił katalog rodzinnych świadczeń opiekuńczych, do których zaliczył zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne (art. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych).

35 Specjalny zasiłek opiekuńczy (620 zł) oraz świadczenie pielęgnacyjne (2.458 zł) to świadczenia rodzinne adresowane do opiekunów, którzy nie podejmują pracy zarobkowej lub rezygnują z pracy zarobkowej z w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

36 Okoliczności sprawy wskazują, że w odniesieniu do skarżącej niespełnione pozostają przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

37 Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela ocenę, że kryteria i przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego mają charakter autonomiczny. Brak jest podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych powinien być interpretowany z uwzględnieniem art. 132 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, a w szczególności z uwzględnieniem wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym (wyrok NSA z 26.01.2023 r., I OSK 512/22, LEX nr 3502633).

38 Fakt, że małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza możliwość przyjęcia, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje dalszym osobom, na których wobec osoby wymagającej opieki ciąży obowiązek alimentacyjny, i które w związku ze sprawowaną opieką zrezygnowały z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie podejmują takiej aktywności (wyrok NSA z 12.01.2023 r., I OSK 354/22, LEX nr 3459831).

39 W kwestiach niepełnosprawności i jego stopnia rozstrzygają inne organy w innym postępowaniu, a wydane przez te organy orzeczenia są wiążące na gruncie postępowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

40 W świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjmować należy, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena, czy małżonek nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku opieki względem współmałżonka z uwagi na swój stan zdrowia - rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności (wyrok NSA z 13.04.2022 r., I OSK 1285/21, LEX nr 3360514).

41 Nielegitymowanie się przez małżonka osoby chorej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, na dzień złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia, wyklucza dalszego członka rodziny od możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne (wyrok NSA z 12.01.2023 r., I OSK 377/22, LEX nr 3460435).

42 Skoro na gruncie kontrolowanej sprawy bezsporne pozostaje, że podopieczna pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż do zakończenia postępowania administracyjnego w kontrolowanej sprawie nie uzyskał orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (okoliczność potwierdzona dokumentami złożonymi przez skarżącą w toku postępowania sądowego), to uznać należało, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze zgodnie z prawem rozpoznało przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej/córce.

43 Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga podlegała oddaleniu.