Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 lipca 2009 r., IV SA/Po 211/09

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 lipca 2009 r., IV SA/Po 211/09

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Stankowski (spr.) Sędziowie sędzia NSA Paweł Miładowski sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 1 lipca 2009 r. sprawy ze skargi M. N.S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 28 marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich, 1. oddala skargę; 2. przyznaje radcy prawnemu M. W.P. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) kwotę [...] (słownie: czterysta trzydzieści dziewięć 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym [...] (słownie: [...] [...]) złotowych tytułem podatku od towarów i usług. /-/E. Makosz-Frymus /-/J. Stankowski /-/P. Miładowski

Uzasadnienie

2 Decyzją z dnia 28 marca 2008 r. nr [...], na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz.1071 ze zm.) i art. 1-4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 13 grudnia 2007 r. nr [...] o odmowie przyznania M. N. S. uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie przesiedleńczym w Ł. oraz D. w czerwcu 1944 r.

3 W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie wskazała, aby w sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie zaskarżonej decyzji. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, biorąc pod uwagę całokształt zebranego materiału dowodowego Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, że wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich nie zasługuje na uwzględnienie. Wyjaśnił, iż w myśl z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego uprawnienia kombatanckie przysługują osobom, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego przebywając z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady (lit. a), w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (lit. b) bądź też w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (lit. c).

4 Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zaznaczył, że skarżąca ubiega się o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie przesiedleńczym w Ł. w czerwcu 1944 r. a następnie w obozie w D.. Na okoliczność przebywania w obozie przesiedleńczym w Ł. skarżąca przedłożyła zaświadczenie z Archiwum Państwowego w Ł. z dnia 18 lipca 2007 r., w którym potwierdzono okoliczność wysiedlenia z miejscowości S. (były pow. K.) i osadzenia w jednym z obozów przesiedleńczych w Ł. rodziny strony. Odnosząc się do tego dowodu organ doszedł do przekonania, że nie może znaleźć zastosowania art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy, gdyż M. N. S. w chwili przebywania w obozach przesiedleńczych miała ukończone 14 lat (przyznanie uprawnień kombatanckich za pobyt w obozach przesiedleńczych w Ł. uzależnione jest od wieku osoby przebywającej w obozie, a tym samym uprawnienia takie mogą być przyznane tylko osobom, które w czasie pobytu w obozie miały do 14 lat).

5 Odnosząc się do okoliczności pobytu skarżącej w obozie w D. w czerwcu 1944 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ustalił na podstawie Das nationalsozialistische Lagersystem (CCP) Anne Kaiser i Ursula Krause-Schmitt, iż w miejscowości D. oprócz Konzentrationslager istniał również obóz dla pracowników przymusowych R., Ot-Arbeitslager. Zgodnie z informacjami uzyskanymi z Archiwum w D. w postępowaniu prowadzonym w innej sprawie (K-[...]) z dnia 13 czerwca 2005 r. Kierownik Urzędu ustalił, iż Obóz Przejściowy w D. w dzielnicy Rotschweige, nie był obozem zewnętrznym Obozu Koncentracyjnego w D.. Umieszczeni tam robotnicy przymusowi i ich rodziny nie występują na listach imiennych Obozu Koncentracyjnego. Nieznane są listy osób przyjmowanych ani też transportowanych dalej. Zdaniem organu przedstawione przez stronę dokumenty Arbeitsbuch z pieczęcią D., własna relacja strony (życiorys, odwołanie) jednoznacznie wskazują, iż strona wykonywała na terenie Niemiec pracę przymusową i nie mogła znajdować się w obozie koncentracyjnym znajdującym się w tej samej miejscowości. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na poparcie swego stanowiska powołał orzecznictwo Sądu Najwyższego (wyrok z dnia 18 lipca 2002, III RN 48/02), z którego wynika, że fakt przebywania w miejscowości, w której znajdował się obóz koncentracyjny nie wynika domniemanie, iż osoba ubiegająca się o uprawnienia kombatanckie podlegała represjom określonym w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit, a oraz w art. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach (...).

6 W konkluzji organ stwierdził, że nie została spełniona żadna przesłanka uprawniająca do przyznania przywilejów kombatanckich wymieniona w ustawie. Strona nie przebywała, bowiem w miejscu, w którym warunki pobytu nie różniły się warunków panujących w obozach koncentracyjnych. Obozy koncentracyjne były to miejsca odosobnione przeznaczone do izolacji, niewolniczej eksploatacji fizycznej i eksterminacji przeciwników faszyzmu. Przy ich lokalizacji dużą uwagę przywiązywano do ich położenia. Obozy te były pilnie strzeżone, zaś w ich bezpośrednim sąsiedztwie nie mogły ze względów bezpieczeństwa znajdować się żadne zabudowania. Tymczasem zarówno z twierdzeń strony, jak również aktualnych badań historycznych wynika, iż ograniczenia, którym byli poddani robotnicy przymusowi dotyczą szeroko rozumianej sfery warunków pracy i opieki. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wyjaśnił też, że przewidziano odrębną formę rekompensaty dla robotników przymusowych, którą jest świadczenie pieniężne przyznawane w oparciu o przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej.

7 W skardze M. N. S. podniosła, iż fakty ustalone w toku postępowania nie dają podstawy do przyjęcia, iżby nie była represjonowana. Zakwestionowała też listę imienną pokrzywdzonych z obozu w D. i obozu w Ł.. Nie zgodziła się też z przyjętym przez organ kryterium osiągnięcia wieku osoby umieszczonej w obozie przesiedleńczym, od jakiego uzależniono przyznanie uprawnień kombatanckich.

8 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

9 W piśmie z dnia 21 czerwca 2009 r. skarżąca stwierdziła, że odmowa przyznania jej uprawnień kombatanckich była - w świetle art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach - bezzasadna. Powołała się na rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 29 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. z 2001 r. Nr 106, poz. 1154). Wymieniono w nim miejsca represji i odosobnienia, których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych (osoby w nich osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa). Przebywanie w takich miejscach kwalifikuje do przyznania uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy. Skarżąca podniosła, że w § 2 ust. 4 pkt 69 wymieniono podobóz obozu koncentracyjnego w D. o nazwie R.

10 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

11 Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

12 M. N. S. ubiegała się o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie przesiedleńczym w Ł. w czerwcu 1944 r., a następnie w obozie w D., gdzie pracowała w charakterze pracownika przymusowego do czasu wyzwolenia (1945 r.). Okoliczności te opisała w życiorysie (k. 4 akt administracyjnych). Do wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich dołączyła również zaświadczenie z Archiwum Państwowego w Ł. z dnia 18 lipca 2007 r. (k. 5 akt administracyjnych), w którym potwierdzono okoliczność wysiedlenia skarżącej z miejscowości S. (były pow. K.), osadzenia w jednym z obozów przesiedleńczych w Ł. rodziny strony, a następnie wywiezienia na roboty przymusowe do III Rzeszy (dnia 17 czerwca 1944 r.). Na dalszym etapie postępowania (wraz z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy) M. N. S. przedłożyła życiorys L.N. (ojca skarżącej), z którego wynika, że przebywał on wraz z żoną i dziećmi w obozach przesiedleńczych, a następnie w KL i na pracach przymusowych. Przedłożyła też dokumentację związaną z jej pracą przymusową w III Rzeszy. Na etapie ponownego rozpoznania sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uzupełnił ponadto materiał sprawy o dokumentację nadesłaną w innej sprawie przez Archiwum w D.. Wynika z dniej, że w dzielnicy D. - R. znajdował się obóz przejściowy, który nie był obozem zewnętrznym Obozu Koncentracyjnego w D., a umieszczeni tam robotnicy przymusowi i ich rodziny nie występują na listach imiennych Obozu Koncentracyjnego; w obozie przejściowym internowani byli przede wszystkim radzieccy robotnicy przymusowi, zmuszani do pracy w mieszczących się w D. firmach.

13 W pierwszej kolejności należy podkreślić, że w piśmie procesowym z dnia 21 czerwca 2009 r. (k. 147 akt sądowych) M. N. S. cofnęła zarzuty skargi dotyczące zastosowania art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach (...) i podzieliła stanowisko Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przedstawione w zaskarżonej decyzji. Zdaniem organu nie ulega wątpliwości, że zainteresowana została w czerwcu 1944 r. wysiedlona i osadzona w obozie przesiedleńczym w Ł. Jednocześnie Kierownik stwierdził, że do skarżącej nie może mieć zastosowania art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy, gdyż w chwili przebywania w obozach przesiedleńczych M. N. S. i miała ukończone 14 lat. W ocenie Sądu stanowisko organu w tym zakresie jest trafne w świetle zebranego materiału dowodowego sprawy.

14 Przedmiotem sporu w tej sprawie pozostawała kwestia kwalifikacji pobytu skarżącej w niemieckim obozie dla pracowników przymusowych w D. R. M. N. S. podniosła, że art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach należało zastosować z uwzględnieniem przepisów rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 29 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia , w których były osadzane osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. z 2001 r. Nr 106, poz. 1154). W tym akcie wykonawczym wymieniono bowiem R. jako podobóz obozu koncentracyjnego D. (§ 2 ust. 4 pkt 69 rozporządzenia).

15 Odnosząc się do zarzutów M. N. S. należy podkreślić, że żądanie oparte na art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) jest zasadne tylko w przypadku spełnienia określonych warunków. W myśl powołanego przepisu represją jest okres przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych:

16 a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady,

17 b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa,

18 c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

19 Jak wynika z treści przytoczonego przepisu, pozostawanie we wskazanych w tym przepisie miejscach odosobnienia, ma charakter represji, tylko wówczas, gdy warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały do dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Tymczasem z dokumentacji zgromadzonej w sprawie, w tym oświadczeń i wspomnień samej skarżącej (k. 4, 5, 28, 30 akt administracyjnych) wynika, że została ona wysłana na teren III Rzeszy do pracy przymusowej.

20 O charakterze jej pobytu nie decyduje natomiast fakt czasowego przebywania w miejscowości D. Sąd uznał, że ustalenia organu dają podstawę, aby przyjąć, że skarżąca wysłana do pracy przymusowej na terenie III Rzeszy przebywała w obozie przejściowym, który nie był podobozem obozu koncentracyjnego w D..

21 Odnosząc się do faktu, że miejsce odosobnienia zlokalizowane było w R., w której znajdował się podobóz KL D. - zgodnie z § 2 ust. 4 pkt 69 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. (Dz. U. z 2001 r. Nr 106, poz. 1154 ze zm.) w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości, Sąd podziela pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z 18 lipca 2002r. (sygn. akt III RN 48/02, publ.: OSNP 2003/14/327). Zważyć należy, że sam fakt przebywania w miejscowości, w której znajdował się podobóz koncentracyjny nie może automatycznie prowadzić do wniosku, że skarżąca spełnia warunki określone w art. 4 ust. 1 pkt. 1 ustawy o kombatantach (...). Wobec powyższego niezasadne są twierdzenia skarżącej, że sam fakt przebywania w obozie, w miejscowości R. daje podstawę do uznania tego okresu za represję w rozumieniu przepisów ustawy o kombatantach. Zdaniem Sądu skoro organ ustalił, że w miejscowości tej były dwa obozy, z których jeden był podobozem KL w D., a drugi był obozem przejściowym, to nie ma podstaw do uznania twierdzeń skarżącego za zasadne (tak też wyrok z dnia 31 stycznia 2007 r. sygn. akt IV SA/Po 880/05; wyrok z dnia 28 czerwca 2007 r. sygn. akt II SA/Gd 142/07, wyrok z dnia 21 lutego 2006 r. sygn. akt II SA/Op 406/05 - publ. orzeczenia.nsa.gov.pl).

22 Organ prawidłowo ustalił charakter miejsca odosobnienia na terenie III Rzeszy, w którym przebywała M. N. S.. Z oświadczeń skarżącej, jak i z przedstawionych przez nią dokumentów wynika, że została ona deportowana do pracy przymusowej i została czasowo umieszczona w obozie przejściowym w D. Zebrane w toku postępowania dokumenty (np. Arbeitsbuch) świadczą także o tym, że przebywała w obozie przejściowym podlegającym urzędowi pracy, a wobec czego nie spełniającym przesłanek miejsca odosobnienia określonych w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach (...).

23 Mając na uwadze powyższe wywody, Sąd uznał zaskarżoną decyzję nr [...] z dnia 28 marca 2008 r. za zgodna z prawem, stwierdzając brak podstaw do jej wzruszenia. Skargę natomiast jako bezzasadną należało oddalić zgodnie z art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r. nr 153, poz. 1270 ze zm.).

24 O kosztach pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c, pkt 2 lit d, § 15 pkt 1 w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1349).

25 /-/ P.Miładowski /-/ J.Stankowski /-/ E.Makosz-Frymus

26 Za nieobecnego sędziego

27 /-/ E.Makosz-Frymus

28 jf