Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 czerwca 2012 r., II SA/Po 73/12

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 czerwca 2012 r., II SA/Po 73/12

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi K. K. i S. K. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] 2012 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] 2011 r. Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

Uzasadnienie

2 Decyzją z dnia [...]2011r (Nr [...] ) wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 993 ze zm. dalej: u.e.l.d.o.) Wójt Gminy S. wydał decyzję o odmowie wymeldowania z miejsca stałego pobytu N. i P. małż. P. oraz ich małoletnich dzieci: W., O. i B. P. z mieszkania w J. [...], gm. S..

3 W uzasadnieniu wskazano, iż Właścicielami nieruchomości położonej w J. 13 gm S. są S. K. i jego żona K. K.. 12 marca 2009r. na prośbę swojego wuja S. K. do przedmiotowego mieszkania przybyli N i P P., wraz z dziećmi. Osoby te zostały w ww. lokalu zameldowane na pobyt stały. Mieli oni zaopiekować się S. K., od którego wyprowadziła się jego żona. S. K. sporządził testament, którym powołał N. i P. P. do spadku. W 2010r doszło do konfliktu między S. K. a państwem P.. S. K. porozumiał się ze swoją żoną i zażądał by P. wyprowadzili się z jego nieruchomości. Nie wytrzymując atmosfery konfliktu N. i P. P. wyprowadzili się z przedmiotowej nieruchomości, wraz z dziećmi i zamieszkali w wynajętym mieszkaniu w R., gdzie zameldowali się na pobyt czasowy na okres 5 lat, gdyż właściciel tego lokalu nie zgodził się na dokonanie ich zameldowania na pobyt stały.

4 Zdaniem organu okoliczności sprawy wskazują na brak dobrowolnego i trwałego opuszczenia przez państwa P. mieszkania w J., a ww. nie zamierzają definitywnie zerwać więzi z miejscem stałego pobytu i wyrażają wolę powrotu do tego mieszkania, co oznacza że w sprawie nie zaistniały przesłanki przemawiające za wymeldowaniem państwa P. ze spornego mieszkania.

5 Opuszczenie miejsca stałego pobytu jest nie tylko fizycznym nieprzebywaniem w lokalu, ale i zamiarem opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i założeniem w nowym ośrodku swoich osobistych i majątkowych interesów. Dlatego – zdaniem organu - opuszczenie lokalu powinno być dobrowolne, połączone z zabraniem wszystkich swoich rzeczy z zajmowanego lokalu i skoncentrowaniem swego centrum życiowego poza miejscem stałego pobytu. W niniejszej sprawie takie przesłanki nie zaistniały. Opuszczenie lokalu w J. przez państwa P. było - zdaniem organu – "w jakimś sensie wymuszone".

6 Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli K. i S. małżonkowie K. i wskazali że państwo P. nie posiadają żadnego tytułu prawnego do lokalu w J. nr [...].

7 Decyzją z dnia [...] 2012r. Wojewoda Wielkopolski utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy., wskazując w uzasadnieniu, iż warunkiem niezbędnym do wydania decyzji o wymeldowaniu oparciu o przepis art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. jest łączne spełnienie zawartych w nim przesłanek: opuszczenie lokalu i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego. W orzecznictwie panuje pogląd, iż opuszczenie lokalu winno być dobrowolne i trwałe. Nie stanowi opuszczenia miejsca pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. sytuacja, gdy dana osoba co prawda fizycznie nie przebywa w lokalu, w którym jest zameldowana, ale wynika z to z działania czynników (osób lub sytuacji) przeciwnych zamiarowi jej dalszego pobytu i dalszej koncentracji w tym miejscu jej podstawowych czynności życiowych. Zdaniem organu odwoławczego okoliczności sprawy wskazują na brak dobrowolności i trwałości opuszczenia spornego lokalu, bowiem państwo P. opuścili lokal w trosce o swoje zdrowie, pod presją zachowań państwa K..

8 Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wnieśli K. K. i S. K.. Wskazali, iż zamierzają sprzedać nieruchomość w J. i przeprowadzić się "do miasta". Niestety wobec faktu zameldowania w tym lokalu państwa P., jego sprzedaż okazała się niemożliwa. Zarzuty dotyczące decyzji organów skarżący uzupełnili w piśmie procesowym z 18 czerwca 2012r.

9 W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie, odwołując się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

10 W piśmie procesowym z dnia 25 czerwca 2012r uczestnik postępowania N. P. przedstawiła okoliczności opieki sprawowanej nad S. K.

11 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

12 Skarga okazała się zasadna.

13 Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz stosownie do art. 3 § 1 i 2 pkt 2 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli jest zbadanie, czy organy administracji publicznej, w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni się to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Sądowa kontrola legalności orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, ale rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to obowiązek wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, a także wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze.

14 Obowiązek meldunkowy służy zarówno prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji, jak i ochronie interesów samych zainteresowanych meldunkiem oraz ochronie praw osób trzecich (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. sygn. akt K. 20/01, OTK ZU A 2002/3/34). Trybunał Konstytucyjny wyeksponował rejestracyjny charakter meldunku i wskazał, że przedmiotem rejestru jest jedynie "przebywanie", a nie – "uprawnienie" do lokalu. "Ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu".

15 Sprawy meldunkowe (zameldowanie, wymeldowanie), należące do kategorii zagadnień prawa administracyjnego, służą wyłącznie rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego i nie mają wobec tego żadnego związku z ustalaniem prawa do lokalu, ani tym bardziej nie dotyczą uprawnień w zakresie ich przyznawania tudzież pozbawiania. Postępowanie w sprawie o wymeldowanie nie wkracza zatem w sferę stosunków cywilnoprawnych (np. własnościowych, najmu etc.), ani nie wpływa na stosunki prawne z zakresu prawa rodzinnego, choć pewne okoliczności faktyczne i prawne ukształtowane w wyniku tych postępowań mogą mieć znaczenie w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym w ramach ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, na ich tle bowiem dochodzić może do różnych zdarzeń, które muszą być brane pod uwagę przez organ administracyjny prowadzący postępowanie, w kontekście badania, czy doszło do spełnienia przesłanek przewidzianych w cytowanej normie prawnej, znajdującej zastosowanie w sprawie.

16 Na podstawie przepisu art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o., jedyną przesłanką warunkującą wymeldowanie danej osoby z miejsca jej dotychczasowego stałego zameldowania jest jednoznaczne ustalenie przez organ administracji publicznej, że osoba ta faktycznie opuściła bez wymeldowania się dotychczasowe miejsce pobytu stałego.

17 Przed przystąpieniem do omówienia poszczególnych, zawartych w skardze zarzutów, należy przybliżyć orzecznictwo sądów administracyjnych, wypracowane w istotnych dla sprawy kwestiach.

18 W wyroku z dnia 11 maja 2010r. (sygn. akt II OSK 793/09) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż nie można uznać za dobrowolne takiego opuszczenia dotychczasowego miejsca stałego pobytu, w ramach którego strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego, bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu (por. np. wyr. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2008 r. II OSK 626/07 oraz powołane tam orzecznictwo NSA).

19 Za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Jeżeli natomiast strona podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, to wówczas opuszczenia przedmiotowego lokalu nie można uznać za dobrowolne (wyr. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2008 r. II OSK 626/07 oraz powołane tam orzecznictwo NSA). miara dobrowolności dotyczy nie tylko sytuacji poprzedzającej bezpośrednie opuszczenie lokalu, ale obejmuje także uwzględnienie zdarzeń i zachowań strony opuszczającej, następujących po opuszczeniu tego lokalu, zmierzających, zwłaszcza jeżeli w ocenie osoby opuszczającej lokal opuszczenie to było w jakimś sensie wymuszone, do wykorzystania środków prawnych umożliwiających przywrócenie prawa do przebywania w tym lokalu, co eliminowałoby przypisanie osobie opuszczającej lokal intencję ułożenia sobie życia w innym miejscu.

20 Z kolei w wyroku z dnia 22 sierpnia 2000r. (sygn. akt V SA 108/00) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż przez opuszczenie lokalu, o którym mowa w art. 15 ust. 2 u.o.l.d.o. należy rozumieć opuszczenie dobrowolne i że nie jest dobrowolnym opuszczeniem lokalu takie opuszczenie, do którego strona została zmuszona, jeżeli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym.

21 W wyroku z dnia 26 maja 2011r. (sygn. akt II OSK 922/10) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż na wynik sprawy w przedmiocie wymeldowania danej osoby z miejsca pobytu stałego nie mają wpływu przyczyny, z powodu których dana osoba nie przebywa w miejscu zameldowania. Organy administracji publicznej mogą jedynie - przy ocenie trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu - rozważać charakter i czas podjęcia środków prawnych w celu przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu (domu) i powrotu do niego. Zamiar powrotu do przedmiotowego domu w bliżej nieokreślonej przyszłości nie może mieć żadnego wpływu na wynik sprawy. (II OSK 922/10).

22 Przedstawione powyżej poglądy sądów, Sąd orzekający w niniejszym sprawie w pełni podziela. Zauważyć należy, iż organy orzekające w przedmiotowej sprawie błędnie oceniły kwestię dobrowolności opuszczenia lokalu w J. nr [...] przez państwa P. Organy przyjęły, iż skoro państwo K. mieli "w jakimś sensie" wpływ na decyzję lokatorów, to w zakresie opuszczenia lokalu przez P. nie można mówić o dobrowolności. Zdaniem, Sądu nie ma wątpliwości, że strony pozostawały w konflikcie i niewątpliwe ten konflikt miał wpływ na podjęcie decyzji przez państwa P. o przeprowadzce. W ustalonym stanie faktycznym nie można jednak mówić o zmuszeniu lokatorów do opuszczenia lokalu. Materiał dowodowy wskazuje, iż N. i P. P. czując co najmniej dyskomfort w związku z wrogą wobec nich postawą właścicieli mieszkania postanowili przeprowadzić się do R. nr [...]. Nie można nie dostrzec zmiany okoliczności w stosunku do momentu ich wprowadzenia się do mieszkania w J. nr [...], kiedy to S. K. był im przychylny, z ich opieką wiązał swoją przyszłość, nadto uczynił ich swoimi spadkobiercami. Sytuacja ta uległa diametralnej zmianie a P. i N. P., wobec jednoznacznej postawy właścicieli wzywających ich do opuszczenia mieszkania, nie mieli żadnych realnych podstaw do oczekiwania, iż w przyszłości uzyskają prawo do dysponowania tym lokalem.

23 Przy ocenie czy ich decyzja o opuszczeniu mieszkania w J. była dobrowolna należy mieć na względzie fakty, które nastąpiły później. Państwo P. przeprowadzili się do lokalu w R. nr [...]gdzie – jak wynika z uzasadnienia decyzji organu I instancji – podjęli próbę zameldowania się na pobyt stały, a gdy to się nie udało, zameldowali się na pobyt czasowy, aż na 5 lat do 15 grudnia 2015r. państwo P. – jak wynika z materiału dowodowego nie podjęli żadnej próby skorzystania z środków prawnych w celu doprowadzenia do ich powrotu do mieszkania w J. nr [...]. Z lokalu w J. nr [...] państwo P. zabrali wszystkie swoje rzeczy i meble. Zdaniem Sądu okoliczności te wskazują, iż opuścili to mieszkanie trwale, nie mając zamiaru do niego wracać. Szczególnie istotna jest okoliczność związana z próbą zameldowania się na pobyt stały w R., która wskazuje, iż państwo P. zamierzali jednocześnie zerwać swoje związki z dotychczasowym lokalem i założyć w nowym ośrodku swoje osobiste i majątkowe interesy. Zauważyć należy, iż mimo niepowodzenia w zamiarze zameldowania się w nowym miejscu na pobyt stały, państwo P. zameldowali się na pobyt czasowy, na bardzo długi okres 5 lat.

24 Przy ustaleniu zamiaru nie można jednak poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będzie to, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (tak m.in. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, LEX nr 50123; wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 302/05, LEX nr 190969, wyrok WSA z dnia 18 grudnia 2001 r. sygn. akt II SA/Ka 613/00, niepublik.). Powyżej przedstawione okoliczności stoją w sprzeczności z twierdzeniem państwa P. o zamiarze powrotu do lokalu w J. nr [...]. Co więcej należy zauważyć, iż Państwo K. poza wezwaniem lokatorów do opuszczenia ich mieszkania nie podjęli w tym kierunku żadnych środków prawnych ani czynności faktycznych. Jak wskazano powyżej z ustalonego przez organy stanu faktycznego zdaje się jawić jako powód wyprowadzenia się N. i P. P., ich dyskomfort w dalszym zamieszkiwaniu pod jednym dachem ze S. K. W tym świetle przeprowadzka państwa P. wydaje się być ich świadomą i dobrowolną decyzją związaną z poszukiwaniem lepszych warunków do życia.

25 Mając powyższe na względzie Sąd uznał, iż orzekające w sprawie organy dopuściły się naruszenia przepisu materialnego – art. 15 ust 2 u.e.l.d.o. poprzez błędną jego wykładnię. Uchybienie to niewątpliwie doprowadziło do wydania decyzji o odmowie wymeldowania państwa P..

26 W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, a na podstawie art. 135 p.p.s.a. również decyzję organu I instancji.

27 Ponowne rozpatrując sprawę organ I instancji winien zastosować się do wytycznych wskazanych w niniejszym uzasadnieniu, stosowanie do treści art. 153 p.p.s.a.

28 O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.