Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 października 2017 r., II SA/Po 719/17

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 października 2017 r., II SA/Po 719/17

Sentencja

1 Dnia 19 października 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak Asesor WSA Jan Szuma Protokolant st. sekr. sąd. Natalia Sikorska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2017 roku sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2017 roku Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę

Uzasadnienie

2 Zaskarżoną decyzją z dnia [...] 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania P. K. od decyzji Prezydenta [...] Wlkp. z dnia [...] 2017 r. nr [...] przyznającej P. K. zasiłek celowy w wys. [...] zł, w tym z przeznaczeniem na zakup węgla [...] zł i z przeznaczeniem na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków [...] zł, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

3 Decyzję tę wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.

4 Wnioskami z 25 stycznia i 14 lutego 2017 r. P. K. zwrócił się do Kierownika Działu Pomocy Społecznej w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w O. W. m.in. o pomoc w formie pieniężnej na zakup opału i pokrycie kosztów zakupu leków.

5 Organ I instancji wydając decyzję z [...] 2017 r. przyznającą P. K. zasiłek celowy w wys. [...] zł, w tym z przeznaczeniem na zakup węgla [...] zł i z przeznaczeniem na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków [...] zł ustalił, że sytuacja finansowa wnioskodawcy uzasadniała przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego. Wskazano, że P. K. orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w O. W. z 9 lutego 2015 r. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe. Źródłem jego utrzymania jest zasiłek stały w kwocie [...]zł miesięcznie. Organ I instancji podał, że wnioskodawca przedłożył kopie 2 recept do wykupienia na kwotę [...]zł, rachunek imienny wykupionych leków z 9 lutego 2017 r. na kwotę [...]zł, rachunek doładowania telefonu z 13 lutego 2017 r. na kwotę [...]zł, a także kopię skierowania na zabiegi fizjoterapeutyczne, na które zamierza dojeżdżać do K.. Organ I instancji podkreślił, że strona nie udokumentowała konieczności wizyt lekarskich poza miejscowością, w której zamieszkuje. W związku z powyższym uznał za zasadne przyznać pomoc w wys. [...] zł na leki i nie uwzględnił rachunku zakupionych leków na kwotę [...]zł, ponieważ potrzeba ta została już zaspokojona. Wskazał też, że P. K. uzyskał nadto pomoc w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności na okres I-II 2017 r. w ramach programu wieloletniego "Pomoc Państwa w zakresie dożywiania" w kwocie [...]zł jednorazowo. Organ wyjaśnił też, że budżet na zasiłki celowe w 2017 r. jest znacznie niższy niż w roku 2016 i z tego względu nie jest w stanie zaspokoić wszystkich zgłaszanych i uzasadnionych potrzeb.

6 W odwołaniu od powyższej decyzji P. K. wskazał, że przyznano mu pomoc finansową na zakup węgla niższą o [...] zł w porównaniu z rokiem ubiegłym. Wyjaśnił, że nie wie, czy przyznana kwota [...]zł wystarczy mu na zakup opału do końca sezonu grzewczego. Wyjaśnił, że z żoną pozostaje w separacji. Mieszka ona z 37-letnim niepełnosprawnym synem. Odwołujący opisał też swoje dolegliwości zdrowotne i podał, że jego dieta jest kosztowna. Wskazał, że w lutym na lekarstwa ma wydać [...] zł, a wydał już [...] zł, jednocześnie ponosząc koszty dojazdów do K. na rehabilitację (10 x [...] zł = [...] zł).

7 Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Kolegium wskazało, że P. K. nie przekroczył ustawowego kryterium dochodowego wynoszącego 634 zł, uprawniającego do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 u.p.s. Zaznaczył jednocześnie, że decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania tego zasiłku ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ pomocy społecznej ma swobodę decyzyjną. Kolegium stwierdziło, że z art. 2 ust. 1 u.p.s. wynika, że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Przepis art. 3 ust. 1 u.p.s. określa zaś, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Przy czym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Odnosząc się do wielkości przyznanego przez organ I instancji stronie zasiłku SKO wskazało, że pomoc społeczna ma zmierzać do pomocy, a nie do całkowitego wyręczania osób w pozyskiwaniu środków na życie. Nie może pomoc ta zmierzać też do zaspokajania wszelkich zgłaszanych żądań. Sprzeciwiałoby się to celom opieki społecznej, a co za tym idzie interesowi społecznemu. Kolegium podkreśliło, że organy pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im ustawowo. Upoważnione są w związku z tym do ograniczenia rozmiaru świadczeń z uwagi na szczupłość pozostających do dyspozycji środków finansowych. Posiadane fundusze muszą bowiem rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Zdaniem Kolegium organ I instancji wykazał zasadność przyznania kwot zasiłku, takich jak określono w decyzji.

8 P. K. wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. zarzucił organowi, że nie przeprowadził wszechstronnego postępowania dowodowego i nie ustalił prawidłowo stanu faktycznego, do czego był zobowiązany przepisami k.p.a. Ponadto, zdaniem skarżącego, Kolegium nie odniosło się do zarzutów odwołania i zignorowało podnoszone argumenty. Skarżący podkreślił, że w orzeczeniu o niepełnosprawności stwierdzono, że nie może pracować i zalecono konieczność rehabilitacji i zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze ułatwiające funkcjonowanie, korzystanie z usług socjalnych opiekuńczo-terapeutycznych. Raz jeszcze skarżący podał, że musi od wielu lat być na diecie wątrobowej, niskobiałkowej i niskotłuszczowej. Zaznaczył, że część kosztów utrzymania (opłaty za prąd, gaz, media) opłaca mu syn, który ma oddzielne gospodarstwo domowe i na utrzymaniu dziecko. Skarżący wyjaśnił, że średnio lekarstwa miesięcznie kosztują go [...] zł, a dodatkowo ponosi koszty dojazdów na rehabilitację oraz wizyt u specjalistów, których w O. W. nie ma. Wskazał, że w odwołaniu dowiódł, jakie ponosi koszty związane z leczeniem i zakupem opału na sezon grzewczy, a pomimo to organ odwoławczy utrzymał w mocy niekorzystną decyzję organu I instancji.

9 W piśmie procesowym z 11 lipca 2017 r. skarżący podał, jaki jest stan zatrudnienia w Miejski Ośrodku Pomocy Społecznej w O. W. oraz jakimi środkami ów Ośrodek rocznie dysponuje. Jednocześnie P. K. wskazał, że obecnie brakuje mu środków na dalsze leczenie, czy ubranie.

10 W odpowiedzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.

11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

12 Badając zaskarżoną decyzję według kryteriów przewidzianych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego i jej wydanie poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

13 W rozpatrywanej sprawie przedmiotem sporu jest kwestia wysokości przyznanej skarżącemu przez Prezydenta [...] Wlkp. pomocy w formie zasiłku celowego w wys. [...] zł z przeznaczeniem na: zakup opału (200 zł) i częściowe pokrycie kosztów zakupu leków (200 zł). Skarżący wnioskował zaś o pomoc na te cele, nie wskazując kwot o jakie się ubiega, lecz podając jedynie cel pomocy– zakup węgla oraz zakup lekarstw na receptę i bez recepty, pokrycie kosztów dojazdu na rehabilitację i lekarzy (wnioski z 1 i 14 lutego 2017 r.). Jednocześnie skarżący wyjaśnił, że otrzymywany zasiłek stały nie pokrywa mu kosztów leczenia i dojazdów do lekarzy, czy na rehabilitację. Dołączył też fakturę za zakup leków na kwotę [...]zł z dnia 9 lutego 2017 r., a także dwie recepty z 13 lutego 2017 r., na których odnotował, że łącznie leki na nich wypisane kosztują [...] zł. W trakcie wywiadu środowiskowego skarżący wyjaśnił, że w sezonie grzewczym potrzebuje od 1 do 1,5 tony węgla.

14 Rozpoczynając rozważania prawne należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jak wynika z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. b Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058) prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634 zł.

15 Co istotne, rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s. opiera się na zasadzie uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę w art. 39 ust. 1 u.p.s. określenie "może być przyznany", zamiast określenia "przyznaje się". Oznacza to, że nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania nie stwarza po stronie organu obowiązku jego przyznania w wysokości żądanej przez stronę. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia, uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Ponadto organ oceniając sytuację materialną danej osoby, może wybrać sposób i formę pomocy najbardziej adekwatną, zważając na ograniczone możliwości pomocy społecznej jako instytucji. Jednocześnie organ musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z przepisów art. 3 ust. 3 i 4 powołanej ustawy. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna, była najtrudniejsza.

16 W rozpoznanej sprawie poza sporem pozostaje, że P. K. wnioskujący o przyznanie zasiłku celowego na zakup opału i pokrycie kosztów zakupu leków, spełniał kryterium dochodowe warunkujące przyznanie tego świadczenia. Z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania tj. kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 16 lutego 2017 r. wynika, że skarżący posiadał jedynie dochód z tytułu uzyskiwanego zasiłku stałego w kwocie 604 zł miesięcznie. Ustalono, że skarżący jest żonaty, lecz od wielu lat żyje w nieformalnej separacji, mieszka w domu wielorodzinnym, w którym zajmuje odrębne mieszkanie składające się z jednego pokoju i łazienki. W jednym z lokali mieszka jego żona z synem, prowadząc odrębne gospodarstwo domowe. Kolejny lokal zajmuje drugi syn z żoną i wnukiem skarżącego. Ustalono, że skarżący nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania, poza koniecznością zakupu opału. Informację tę skarżący potwierdził w skardze do tutejszego Sądu. Bezsporne również było, że P. K. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe. Organy podały, że leczy się z powodu dolegliwości żołądkowo-wątrobowych oraz zwyrodnienia kręgosłupa i stawów biodrowych, a także stosuje specjalną dietę, która jednak nie powoduje zwiększenia kosztów żywności.

17 Nie kwestionując trudnej sytuacji życiowej w jakiej znalazł się skarżący, biorąc pod uwagę treść cytowanych na wstępie przepisów, rację należy przyznać organom pomocy społecznej, albowiem oceniając sytuację materialno-bytową skarżącego w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, czyniąc tym samym zadość przepisom postępowania art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Argumenty wysunięte w zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji są racjonalne i zbieżne z treścią materiału dowodowego. Organy słusznie wzięły pod uwagę fakt, że skarżący jest objęty pomocą Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. W. w formie zasiłku stałego w kwocie 604 zł. Przyznając pomoc na zakup opału w kwocie 200 zł i częściowo na pokrycie kosztów zakupu leków w kwocie 200 zł organy orzekające wzięły pod uwagę, że w części powyższe potrzeby skarżący może zaspokoić z uzyskiwanego zasiłku stałego. Ponadto wzięto pod uwagę, że część leków skarżący już wykupił, co oznacza, że znalazł na nie środki. Dodać należy też, że skarżący w miesiącu poprzedzającym wydanie decyzji organu I instancji, w stycznia 2017 r. uzyskał pomoc w formie zasiłku celowego w kwocie 200 zł na częściowe pokrycie zakupu leków, obuwia, odzieży, środków czystości, bielizny i środków higienicznych. Odrębną zaś decyzją przyznano skarżącemu świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności z programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w kwocie 320 zł miesięcznie na okres I i II 2017 r.

18 Z kolei zważywszy na miejsce zamieszkania skarżącego – O. Wlkp. i powszechność dostępu w tym mieście do świadczeń medycznych organy słusznie uznały za niecelowe udzielanie skarżącemu wsparcia w pokryciu kosztów dojazdów do K. na zabiegi rehabilitacyjne i wizyty lekarskie.

19 Ponadto organ I instancji w uzasadnieniu wydanej decyzji podał, jakimi środkami finansowymi dysponuje z przeznaczeniem na zasiłki celowe i dodatkowo wykazując, że w roku 2017 r. budżet na ten cel jest znacznie niższy aniżeli w roku poprzednim. Jednocześnie z załączonej do akt sprawy analizy sytuacji finansowej Ośrodka sporządzonej przez specjalistę pracy socjalnej MOPS w O. W. T. K. wynika, że średnia wysokość przyznanego zasiłku celowego na pokrycie części lub całości kosztów leczenia i leków w 2016 r. wynosiła 139,58 zł.

20 Mając powyższe na uwadze należy podkreślić raz jeszcze, że organ przyznając pomoc musi brać pod uwagę możliwości finansowe placówki (musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń) i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących. Uzasadniając swoją decyzję organ I instancji podkreślił, że udziela skarżącemu pomocy w wysokości na jaką pozwalają jego możliwości finansowe – ograniczony budżet w 2017 r. w wysokości 267.818,80 zł (niższy w porównaniu do roku 2016 r. – 424.489,80 zł), przy czym ilość osób ubiegających się o pomoc finansową w formie zasiłków celowych wzrasta, stąd wielkość przyznanych na te cele środków w budżecie gminy nie pozwala na zaspokojenie wszystkich zgłoszonych potrzeb w całości.

21 Należy podkreślić, że zasiłki celowe mogą być przyznawane na niezbędne potrzeby bytowe, a więc takie potrzeby, bez zaspokojenia których osoba nie może egzystować, zagrożone są warunki jej istnienia, a w szczególności życia lub zdrowia. W tej sytuacji samo zgłoszenie potrzeby udzielenia pomocy na określony cel nie przesądza automatycznie o uwzględnieniu żądania. W przypadku zgłoszenia potrzeby dofinansowania zakupu opału, samo złożenie wniosku nie jest wystarczające dla ustalenia zakresu i niezbędności tej potrzeby. Wymagane jest również wykazanie, że dla ogrzania mieszkanie przez całą zimę konieczne jest zabezpieczenie opału o zadeklarowanej wartości. Ponadto organ pomocy społecznej dysponując ograniczonymi środkami i udzielając stronie pomocy również na inne cele, może pomoc na zakup opału zaplanować w dłuższej perspektywie czasowej, np. w ramach nowego budżetu. Nieuwzględnienie wniosku skarżącego o jednorazowe dofinansowanie zakupu opału na całą zimę we wskazanej wysokości, nie pozbawia go prawa do wystąpienia z ponownym wnioskiem w tym przedmiocie w późniejszym okresie. Organ byłby w takiej sytuacji zobligowany do jego rozpoznania, z uwzględnieniem sytuacji materialno-bytowej wnioskodawcy w momencie rozpoznawania kolejnego wniosku oraz własnych możliwości finansowych.

22 Nadto należy wskazać, że z zasady pomocniczości wyrażonej w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1, 3 i 4 u.p.s. wynika, że sytuacja, w której przyznany zasiłek celowy nie pokrywa w całości wydatków na określony cel, nie oznacza w każdym przypadku naruszenia uznania administracyjnego w trakcie zastosowania art. 39 ust. 1 u.p.s. (por. wyrok NSA z dnia 20 czerwca 2017 r., I OSK 766/16, Lex nr 2313762). W sytuacji, kiedy organ pomocy społecznej odnosząc się do sytuacji osobistej, materialnej i dochodowej strony wyjaśnił wysokość przyznanej pomocy nie mamy do czynienia z przekroczeniem granic uznania administracyjnego.

23 Konkludując należy stwierdzić, że w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy przyznanie skarżącemu zasiłku celowego na zakup opału w kwocie 200 zł i częściowe pokrycie kosztów zakupu leków w kwocie 200 zł, przy jednoczesnym udzieleniu mu innych rodzajów pomocy, było uprawnione z świetle przepisów regulujących zasady i tryb udzielania pomocy społecznej.

24 Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.