Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 stycznia 2022 r., II SA/Po 572/21

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 stycznia 2022 r., II SA/Po 572/21

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Jan Szuma Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...]

Uzasadnienie

2 Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...], Wojewoda (dalej jako: "Wojewoda", "organ odwoławczy" albo "organ II Instancji") utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r., znak: [...] orzekającą o obowiązku zwrotu przez M. K. nienależnie pobranego zasiłku dla osób bezrobotnych za okres od dnia [...] lipca 2020 r. do dnia [...] sierpnia 2020 r. w kwocie [...]zł brutto.

3 Rozstrzygnięcie powyższe zapadło w następującym stanie faktycznym.

4 Decyzją Starosty [...] z dnia [...] maja 2020 r. orzeczono o uznaniu M. K. za osobę bezrobotną od dnia [...] maja 2020 r. oraz o przyznaniu mu prawa do zasiłku dla osób bezrobotnych od dnia [...] maja 2020 r. w wysokości [...] zł miesięcznie w okresie pierwszych 90 dni posiadania prawa do zasiłku, w wysokości brutto [...] zł miesięcznie w okresie kolejnych dni posiadania prawa do zasiłku. Następnie, decyzją Starosty [...] z dnia [...] października 2020 r. orzeczono o utracie przez M. K. statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku z dniem [...] października 2020 r.

5 W aktach sprawy znajduje się załącznik nr [...] do formularza NP w treści którego stwierdzono w dniu [...] listopada 2020 r. nadpłatę zasiłku dla bezrobotnych za okres od dnia [...] czerwca 2020 r. do dnia [...] sierpnia 2020 r. w związku z przyznaniem M. K. dodatku solidarnościowego. W. nadpłaty wyniosła, według wyliczeń Powiatowego Urzędu Pracy (dalej również jako: "PUP"): [...] zł. Powyższe zostało ustalone podstawie informacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych znajdującej się w systemie Syriusz - raport o nieprawidłowościach.

6 Mając powyższe na względzie Starosta P. decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. orzekł o obowiązku zwrotu przez M. K. nienależnie pobranego zasiłku dla osób bezrobotnych za okres od dnia [...] czerwca 2020 r. do dnia [...] sierpnia 2020 r. w kwocie [...]zł brutto.

7 Decyzja powyższa została uchylona przez Wojewodę decyzją z dnia [...] marca 2021 r., gdzie wskazano, że miesiącu czerwcu 2020 r. kwota zasiłku solidarnościowego wypłaconego przez ZUS została pomniejszona o wysokość zasiłku dla osób bezrobotnych przekazanego przez PUP, zatem w tym miesiącu M. K. nie pobrał dwóch świadczeń jednocześnie. Wobec powyższego stwierdzono, że za miesiąc czerwiec znajduje zastosowanie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r., o dodatku solidarnościowym przyznawanym w celu przeciwdziałania negatywnym skutkom COVID-19 (Dz. U. z 2020 r. poz. 1068). Dodatkowo potwierdzono, iż w lipcu i sierpniu 2020 r. M. K. pobierał dwa świadczenia finansowane z Funduszu Pracy, ponieważ kwota dodatku solidarnościowego wypłacanego przez ZUS nie została pomniejszona o kwotę zasiłku dla bezrobotnych pobraną w tym okresie.

8 W dniu [...] marca 2021 r. do organu I instancji wpłynął wniosek Pana M. K., w którym wskazał, że zgadza się z uzasadnieniem decyzji organu II instancji oraz podtrzymuje zamiar złożenia wniosku o umorzenie zadłużenia. Strona ponownie wskazała, że nie rozumie dlaczego jest zobowiązana do zwrotu przyznanego zasiłku, jak również, iż to do obowiązku urzędu pracy należało poinformowanie ZUS, że jest osobą bezrobotną i potrącenie odpowiedniej kwoty zasiłku.

9 Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji dołączył do akt sprawy zaktualizowany formularz nadpłaty NP, w którym potwierdzono stwierdzenie nadpłaty za okres od dnia [...] lipca 2020 r. do dnia [...] sierpnia 2020 r. w związku z pobieraniem dodatku solidarnościowego. Wysokość nadpłaty wyniosła: [...] zł.

10 W dniu [...] kwietnia 2021 r. Starosta P. decyzją znak: [...] orzekł o obowiązku zwrotu przez M. K. kwoty [...]zł nienależnie pobranego zasiłku dla osób bezrobotnych za okres od dnia [...] lipca 2020 r. do dnia [...] sierpnia 2020 r. w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

11 M. K. w ustawowym terminie wniósł odwołanie, podnosząc, że nadal nie zgadza się z żądaniem zwrotu pobranego za okres od dnia [...] lipca 2020 r. do dnia [...] sierpnia 2020 r. zasiłku dla osób bezrobotnych.

12 Wojewoda wydając przywołaną na wstępie decyzję przytoczył w pierwszej kolejności treść przepisów ustawy o dodatku solidarnościowym przyznawanym w celu przeciwdziałania negatywnym skutkom COVID-19 zauważając, że zgodnie z art. 7 ust. 6 ustawy stanowi, iż osoba uprawniona, posiadająca status bezrobotnego, informuje niezwłocznie właściwy powiatowy urząd pracy o przyznaniu dodatku solidarnościowego. Równocześnie, zgodnie z art. 4 ust. 4 ustawy zasiłek dla bezrobotnych lub stypendium, wypłacone za okres, za który został wypłacony dodatek solidarnościowy, z wyjątkiem ust. 3, stanowi nienależnie pobrane świadczenie pieniężne, o którym mowa w art. 76 ust. 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1409 ze zm.). Następnie Wojewoda wskazał, że z akt sprawy wynika, iż M. K. pobierała dwa świadczenia pieniężne finansowane z Funduszu Pracy tj. zasiłek dla osób bezrobotnych oraz dodatek solidarnościowy. Na podstawie dokumentacji gromadzonej w sprawie ustalono, że kwota dodatku solidarnościowego wypłacanego przez ZUS została pomniejszona za miesiąc czerwiec, natomiast w miesiącach: lipcu i sierpniu 2020 r. nie została pomniejszona o kwotę zasiłku dla osób bezrobotnych, pobraną przez M. K.. Ustalono również, iż M. K. w okresie od lipca do sierpnia 2020 r. pobrała zasiłek dla osób bezrobotnych, w kwocie [...]zł brutto. Powyższe pozwala na stwierdzenie, że M. K. w okresie od lipca do sierpnia 2020 r. pobierał jednocześnie dwa świadczenia pieniężne finansowane z Funduszu Pracy tj. zasiłek dla osób bezrobotnych oraz dodatek solidarnościowy. Tym samym zasiłek dla osób bezrobotnych, zgodnie z art. art. 4 ust. 4 ustawy o dodatku solidarnościowym, stanowi nienależnie pobrane świadczenie pieniężne, o którym mowa w art. 76 ust. 2 ustawy o promocji zatrudnienia. Jak wynika z akt sprawy, M. K. nie poinformował o przyznaniu dodatku solidarnościowego do czego był zobowiązany, co oznacza, ze decyzja organu I instancji odpowiada prawu.

13 Skargę na powyższą decyzję wniosła M. K., podnosząc, że nie został poinformowany, że wypłata dodatku solidarnościowego spowoduje konieczność zwrotu zasiłku dla bezrobotnych.

14 W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

16 Skarga okazała się zasadna.

17 Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

18 Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2021 r., wydanego na podstawie art. 15zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. 2021 r. poz. 2095 ze zm.).

19 Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody, który utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] orzekającą o obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranego zasiłku dla osób bezrobotnych za okres od dnia [...] lipca 2020 r. do dnia [...] sierpnia 2020 r.

20 Podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisu ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2020, poz. 1409 – aktualny tekst jedn. Dz.U. z 2021, poz. 1100, dalej jako: "u.prom.zatr.") oraz ustawy z dnia 19 czerwca 2020 r. o dodatku solidarnościowym przyznawanym w celu przeciwdziałania negatywnym skutkom COVID-19 (dalej jako: "ustawa o dodatku solidarnościowym").

21 Zgodnie z art. 76 ust. 1 u.prom.zatr. osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Jednocześnie, na podstawie art. 76 ust. 2 pkt 1 u.prom.zatr., za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach.

22 Rozpoznając badaną sprawę należało zatem mieć na uwadze, że z literalnie wyrażonej - woli ustawodawcy - warunkiem podjęcia decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego jest wcześniejsze pouczenie pobierającego. Pouczenie powyższe powinno być udzielone w sposób zrozumiały i niebudzący wątpliwości co do utraty prawa do świadczenia. Tymczasem, w aktach badanej sprawy nie sposób odnaleźć - podpisanego przez skarżącego - dokumentu z którego wynikałoby, że został pouczony o przesłankach zawieszenia prawa do zasiłku dla bezrobotnych na okres nabycia prawa do dodatku solidarnościowego.

23 Skarżący uzyskał status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku na mocy decyzji z dnia [...] maja 2020 r., natomiast ustawa o dodatku solidarnościowym przyznawanym w celu przeciwdziałania negatywnym skutkom COVID-19 została uchwalona dnia [...] czerwca 2020 r., a w życie weszła dnia [...] czerwca 2020 r., a więc ponad miesiąc po nabyciu - przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej. Tym samym nie mógł on podczas rejestracji w PUP - zostać skutecznie pouczony o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych - z tytułu - równoczesnego pobierania zasiłku dla bezrobotnych oraz dodatku solidarnościowego, bowiem w dacie jego rejestracji w PUP nie uchwalono jeszcze nawet ustawy, na mocy której określono warunki nabywania prawa, wysokość i tryb przyznawania oraz zasady wypłacania i finansowania dodatku solidarnościowego.

24 W przedmiotowej sprawie skarżący wskazuje, że nie został pouczony o niedopuszczalności łącznego pobierania zasiłku dla bezrobotnych oraz dodatku solidarnościowego, a akta sprawy nie dają podstaw do przyjęcia ustaleń odmiennych, tj. takich jakie stanowiły podstawę wydania zaskarżonych decyzji.

25 Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej nie wynika czy skarżący został faktycznie pouczona o niedopuszczalności łącznego pobierania zasiłku dla bezrobotnych oraz dodatku solidarnościowego. W ocenie Sądu kluczowe w badanej sprawie znaczenie ma bowiem zweryfikowanie i udokumentowanie ustaleń na okoliczność faktu pouczenia skarżącej o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych - z tytułu - równoczesnego pobierania zasiłku dla bezrobotnych oraz dodatku solidarnościowego. Przedstawiona Sądowi dokumentacja akt sprawy ustaleniom organów przeczy, a w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w żaden sposób nie odniesiono się do argumentacji odwołania. Należy zaakcentować, że nie budzi wątpliwości Sądu brzmienie art. 7 ust. 6 ustawy o dodatku solidarnościowym, który stanowi, że osoba uprawniona, posiadająca status bezrobotnego, informuje niezwłocznie właściwy powiatowy urząd pracy o przyznaniu dodatku solidarnościowego. Jeżeli zatem np. wraz z informacją o przyznaniu skarżącej prawa do zasiłku solidarnościowego udostępnianą na profilu informacyjnym osoby uprawnionej, utworzonym w systemie teleinformatycznym Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, skarżącej doręczono pouczenie o obowiązku niezwłocznego poinformowania właściwego powiatowego urzędu pracy o przyznaniu dodatku solidarnościowego, to dokument potwierdzający fakt dokonania tego pouczenia powinien zostać załączony do akt niniejszej sprawy

26 To wszystko powoduje, że ustalenia organów wymykają się kontroli sądowoadministracyjnej. Analiza zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej opisanym powyżej standardom nie odpowiadają również w części odnoszącej się do uzasadnienia przyjętej przez organy kwoty świadczenia pieniężnego uznanego za nienależnie pobrane.

27 Mając powyższe na uwadze należy uznać, że stanowisko organów zawarte w uzasadnieniach wydanych decyzji nie poddaje się kontroli sądowoadministracyjnej, co oznacza, iż zaskarżone rozstrzygnięcia organów administracji obu instancji uznać należy za wydane istotnym i mogącym mieć wpływ na wyniki sprawy naruszeniem art. 7 art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a.

28 Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią powyżej przedstawioną ocenę prawną i wskazania, co do dalszego postępowania, w szczególności uzupełnią materiał dowodowy o dokumentację związaną z ubieganiem się, przyznaniem i wypłatą skarżącej dodatku solidarnościowego, co pozwoli na rzetelną ocenę czy i w jakim zakresie skarżący został pouczony o ciążącym na nim obowiązku niezwłocznego poinformowania właściwego powiatowego urzędu pracy o przyznaniu dodatku solidarnościowego. Jeżeli organy nie będą w stanie udokumentować faktu powyższego pouczenia to zobowiązane będą umorzyć postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie.

29 Mając na uwadze powyższe, Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku