Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 lipca 2022 r., II SA/Po 354/22

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 lipca 2022 r., II SA/Po 354/22

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Jan Szuma (spr.) Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 lipca 2022 r. sprawy ze skargi D. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 17 marca 2022 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta O. z dnia [...] lutego 2022 r., nr [...]

Uzasadnienie

2 Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zwanego dalej "Kolegium") z dnia 17 marca 2022 r., [...], którą po rozpatrzeniu odwołania D. D., utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta O. (zwanego dalej "Prezydentem") z dnia 2 lutego 2022 r., [...] o odmowie przyznania odwołującemu się świadczenia pielęgnacyjnego.

3 Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach.

4 Wnioskiem datowanym na 3 stycznia 2022 r. D. D. wystąpił o ustalenie na jego rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę G. D..

5 Decyzją z dnia 2 lutego 2022 r., [...] Prezydent odmówił D. D. przyznania świadczenia zwracając uwagę, że niepełnosprawna nie spełnia kryterium daty powstania niepełnosprawności wedle art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej "u.ś.r."). Organ wzmiankował też, że zainteresowany sprawuje opiekę nad matką co drugi dzień, co "praktycznie nie wyklucza podjęcia [...] zatrudnienia w niepełnym wymiarze pracy".

6 W odwołaniu D. D. zaznaczył, że pełni długoletnią opiekę nad schorowaną matką, a z pomocy skorzystał z uwagi na jej pogarszający się stan zdrowia. Wskazał, że naprzemiennie z opiekunką opiekuje się G. D.. Od stycznia znalazł się w sytuacji, która wymusiła na nim rezygnację z zatrudnienia. Usługi opiekuńcze dla matki nie są już wystarczające.

7 Decyzją z dnia 17 marca 2022 r., [...] Kolegium utrzymało rozstrzygnięcie Prezydenta w mocy. Wskazało, że art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. (w okolicznościach sprawy powinno być art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. – uw. Sądu) można stosować "wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres czynności związanych ze sprawowaną opieką, z uwagi na stan zdrowia osoby niepełnosprawnej, wyklucza jakiekolwiek zatrudnienie. Natomiast regulacja ta nie powinna mieć zastosowania w sytuacji, w której konieczność sprawowania opieki nie koliduje z aktywnością zawodową".

8 W skardze D. D. zaznaczył, że jego matka skończyła [...] lat i nie jest zdolna do wykonywania jakichkolwiek czynności, takich jak przygotowanie posiłków, sprzątanie, pranie, czy robienie zakupów. On nie może podjąć zatrudnienia, gdyż stała opieka nad matką to wyklucza. Skarżący zaznaczył, że stan zdrowia matki się pogorszył, a on jest jej opiekunem całą dobę.

9 W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko.

10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

11 Skarga zawiera usprawiedliwione podstawy.

12 Na wstępie Sąd wyjaśnia dla jasności – z uwagi na to, że ta kwestia była zgłaszana przez organ pierwszej instancji w toku postępowania – iż w sprawie nie można stwierdzić negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13, należy stwierdzić, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez znaczenia pozostaje data powstania niepełnosprawności. Z dniem 23 października 2014 r. art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przepis uznany za niekonstytucyjny nie może stanowić podstawy wydania decyzji odmownej.

13 W niniejszej sprawie zasadniczą kwestią sporną jest to, czy ocena organu co do zakresu sprawowanej przez D. D. opieki nad niepełnosprawną matką G. D. może uzasadniać stwierdzenie, że znajduje się on w sytuacji takiej oto, że sprawowana opieka nie uniemożliwia mu podjęcia zatrudnienia. Organ doszedł właśnie do takich wniosków – przyjął tym samym, że nie podejmowanie przez D. D. zatrudnienia nie pozostaje w związku ze sprawowaną opieką i oznacza to, że skarżący nie spełnia przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

14 W tym kontekście Sąd wyjaśnia, co następuje. U.ś.r. nie upoważnia organów do oceny stanu zdrowia osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz zakresu opieki, której wymaga. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wymienionym w nim osobom "jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności [...]". Jednocześnie Sąd zaznacza, że warunku "stałej" opieki, nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może – co do zasady – sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania.

15 W niniejszej sprawie Sąd poprzestał na przedstawieniu powyższego stanowiska (które jest wiążące dla organu – zob. art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm., dalej "P.p.s.a."), natomiast pozostawia Prezydentowi, któremu sprawa będzie przekazana, ocenę stanu faktycznego sprawy i wyprowadzenie wniosków przy zastosowaniu przepisów prawa. Sąd uczynił tak, gdyż na obecnym etapie sprawa nie jest wyjaśniona w stopniu pozwalającym wyprowadzić definitywne wskazania. Organy poważnie naruszyły bowiem obowiązek wyjaśnienia sprawy (art. 7, art. 77 § 1 K.p.a.). Sąd zwraca uwagę, że organy stanowczo twierdziły, iż opieka D. D. nad matką nie wyklucza przez niego zatrudnienia. Wniosek ten Prezydent poparł w jednym tylko zdaniu o niewystarczającym wymiarze opieki skarżącego nad matką, natomiast Kolegium nie przedstawiło żadnej własnej refleksji o ustaleniach stanu faktycznego.

16 Zdaniem Sądu sprawa z wniosku D. D. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wymaga ponownego rozpoznania w całokształcie. Organy powinny rozpocząć weryfikację przesłanek świadczenia pielęgnacyjnego od uznania, czego im oceniać nie wolno, że G. D. jest osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Powinny dostrzegać także to, że zgodnie z art. 5 pkt 1a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 573 z późn. zm.) orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalone na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 504) traktowane jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wreszcie, zgodnie z ostatnim przywołanym tu przepisem "niezdolność do samodzielnej egzystencji" stwierdza się "w przypadku stwierdzenia naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych". Podsumowując, skoro G. D. jest osobą zaliczoną do trwale niezdolnych do samodzielnej egzystencji, to oznacza, że jest ona osobą ze znacznym stopniem niepełnosprawności, która wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych.

17 Przyjmując więc, że G. D. wymaga opieki w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, organy poczynią w tym kontekście ustalenia faktyczne odnośnie opieki D. D. nad matką. Opracowując sprawę należy zadbać o to, aby wysłuchać samego skarżącego, gdyż – jak wynika z odwołania i skargi – jego spojrzenie na własną rolę opiekuńczą wobec matki oraz możliwości zatrudnienia jest diametralnie inne, aniżeli oceniały to organy.

18 W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 P.p.s.a.

19 Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 z późn. zm.), po uprzednim skierowaniu jej do takiego trybu przez Przewodniczącego Wydziału (k. [...] verte akt sądowych).