Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 grudnia 2009 r., II SA/Po 345/09

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 grudnia 2009 r., II SA/Po 345/09

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi B. J. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w P. z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ś. z dnia (...) Nr (...), II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ E. Brychcy /-/ B. Drzazga /-/W. Batorowicz

Uzasadnienie

2 Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r., wydaną na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851 ze zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: kpa), Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ś. W . nie stwierdził u B.J. choroby zawodowej – przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym trwającym co najmniej 15 lat, wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115 ze zm.).

3 W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że na podstawie orzeczenia lekarskiego nr [...]Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w P. z dnia 24 września 2008 r. oraz orzeczenia nr [...]Instytutu Medycyny Pracy w Ł.z dnia 27 stycznia 2009 r. nie znaleziono podstaw do stwierdzenia u B. J. choroby zawodowej. Organ zauważył, iż z wyników specjalistycznych badań przeprowadzonych przez wymienione jednostki medycyny pracy wynika, że stwierdzone u strony przewlekłe proste zapalenie krtani, cechy dysfonii hyperfunkcjonalnej i zmiany naczyniowe lewego fałdu głosowego są zmianami morfologiczno-czynnościowymi w zakresie krtani i nie są objęte wykazem chorób zawodowych. Zdaniem organu nie wykazano u strony zmian organicznych w obrębie krtani, uznanych za typowe dla następstw nadmiernego wysiłku głosowego w postaci guzków głosowych twardych, wtórnych zmian przerostowych bądź niedowładu mięsni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią, które dają podstawę do rozpoznania choroby zawodowej narządu głosu (poz. 15).

4 Odwołanie od powyższej decyzji wniosła B. J. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej. W uzasadnieniu odwołująca zarzuciła zaskarżonemu aktowi pominięcie niekonsekwencji pomiędzy akapitem pierwszym a drugim uzasadnienia orzeczenia nr [...]Instytutu Medycyny Pracy w Ł.z dnia 27 stycznia 2009 r. W ocenie strony stwierdzone u niej zmiany są typowe dla niedowładu mięsni napinających i zwierających fałdy głosowe (poz. 15 pkt 3 wykazu chorób zawodowych). Ponadto odwołująca przedstawiła argumenty, które jej zdaniem przemawiają za uznaniem stwierdzonych u niej zmian w krtani za odpowiadające chorobie zawodowej wymienionej pod wyżej wskazaną pozycją wykazu chorób. Zdaniem strony w uzasadnieniu decyzji odwołano się tylko do niektórych treści wyżej wymienionego orzeczenia lekarskiego, a w szczególności pominięto treść pierwszego akapitu, w którym stwierdzono u niej występowanie różnych zmian będących zmianami organicznymi, typowymi dla nadmiernego wysiłku głosowego, zaś przywołanie treści wspomnianego akapitu orzeczenia spowodowałoby wydanie korzystnej decyzji w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej. Ponadto odwołująca podała, iż nie pracowała, jak ustalił organ, na stanowisku nauczyciela przedmiotów, pedagoga szkolnego, lecz wyłącznie na stanowisku nauczyciela przedmiotów ekonomicznych.

5 Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w P. decyzją z dnia [...] marca 2009 r. nr [...]utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ II instancji w uzasadnieniu przeprowadził analizę materiału dowodowego i stwierdził, że kwestia narażenia zawodowego odwołującej na czynnik uciążliwy jest w przedmiotowym postępowaniu bezsporna i nie wymaga uzupełnienia. Dalej organ stwierdził, iż właściwe jednostki upoważnione do rozpoznawania chorób zawodowych orzeczeniach, które organ uznał za rzetelne, spójne oraz należycie umotywowane, stwierdziły występowanie u skarżącej określonych schorzeń i zmian, które nie figurują w obowiązującym wykazie chorób zawodowych, stąd też rozpoznane zmiany nie dają merytorycznych podstaw do stwierdzenia u odwołującej choroby zawodowej narządu głosu. Organ II instancji wskazał na § 2 ust. 1 powołanego przez organ I instancji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lica 2002 r. zawierającego definicję choroby zawodowej z odesłaniem do wykazu chorób zawodowych. Organ nie podzielił zarzutów odwołującej co do błędów merytorycznych w orzeczeniu lekarskim wiodącej w kraju placówki naukowo-badawczej w dziedzinie medycyny pracy będącej w sprawie jednostką orzeczniczą II stopnia. Podniesiony przez odwołującą błąd co do określenia zajmowanego przez nią stanowiska pracy organ odwoławczy uznał za pozbawiony istotnego wpływu na treść rozstrzygnięcia.

6 Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniosła B. J., która domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i stwierdzenia choroby zawodowej lub przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu skarżąca powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego, którym stwierdzono, iż przywołane w decyzji rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. jest sprzeczne z Konstytucją i podczas rozpatrywania sprawy nie należało kierować się przedmiotowym wykazem chorób. W konsekwencji, zdaniem skarżącej, należało kierować się stosownymi orzeczeniami lekarskimi. Ponadto skarżące powtórzyła argumenty wcześniej powołane w odwołaniu.

7 W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w P. podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

8 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

9 Skarga okazała się zasadna.

10 Zgodnie z art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i w razie potrzeby zastosować środki niezbędne do usunięcia stwierdzonego w sprawie naruszenia prawa przez organ administracyjny.

11 W przedmiotowej sprawie istotny jest fakt, że organy obu instancji oparły swoje rozstrzygnięcia na treści rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, które zostało wydane w oparciu o art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.). Wobec powyższego w pierwszej kolejności wskazać należy, iż wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt P 23/07 (Dz. U. z 2008 r., Nr 116, poz. 740, publ. 2 lipca 2008 r.), stwierdzono, że art. 237 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jedn. Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) w zakresie, w jakim przepisy te nie określają wytycznych dotyczących treści rozporządzenia, a także wydane na ich podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny orzekł, że powyższe przepisy tracą moc z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Wynika z powyższego, że postępowanie w sprawie dotyczącej skarżącego prowadzone było w oparciu o przepisy prawa, które Trybunał Konstytucyjny uznał za niekonstytucyjne.

12 W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że "zakwestionowane w niniejszej sprawie przepisy są niezbędnym elementem porządku prawnego i służą realizacji istotnych uprawnień pracowniczych. Aby pozostawić ustawodawcy czas na przygotowanie koniecznych zmian legislacyjnych, a jednocześnie zapobiec powstaniu luki w prawie, uniemożliwiającej wydawanie decyzji w sprawach stwierdzania chorób zawodowych, Trybunał postanowił odroczyć utratę mocy obowiązującej zaskarżonych przepisów. Wyznaczony przez Trybunał termin odroczenia powinien być wystarczający dla wprowadzenia w życie regulacji zgodnej z Konstytucją". Powyższe orzeczenie mogłoby prowadzić do wniosku, że – z uwagi na odroczenie utraty mocy obowiązującej zaskarżonych do Trybunału Konstytucyjnego przepisów – należy je stosować do dnia wprowadzenia w życie regulacji zgodnej z Konstytucją, bądź do dnia wskazanego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jednakże zwrócić należy uwagę na stanowisko sądów administracyjnych dotyczące stosowania przepisów rangi podustawowej, których konstytucyjność została zakwestionowana. W wyroku z 16 stycznia 2006 r., sygn. akt I OPS 4/05 (publ.: ONSAiWSA 2006/2/39), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził że: "Ocena sądu administracyjnego, że przepis rozporządzenia, stanowiący podstawę prawną rozstrzygnięcia administracyjnego, jest niezgodny z Konstytucją i ustawą, oraz oparta na tej ocenie odmowa stosowania takiego przepisu w rozpoznawanej sprawie oznaczają, że rozstrzygnięcie administracyjne zostało wydane z naruszeniem określonych przepisów prawa rangi konstytucyjnej lub ustawowej. Kontrola działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem w rozumieniu art. 184 Konstytucji RP i art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych obejmuje ocenę zaskarżonego do sądu aktu administracyjnego co do zgodności z przepisami, które mają zastosowanie w danej sprawie administracyjnej. Wydanie aktu administracyjnego z powołaniem się na przepis rozporządzenia, który jest niezgodny z Konstytucją i ustawą, oznacza wydanie aktu z naruszeniem przepisów wyższej rangi". Podobnie w wyroku z dnia 23 lutego 2006 r. sygn. akt II OSK 1403/05 (Wokanda 2006/5/35, Lex nr 214402). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że sąd może odmówić zastosowania przepisu rozporządzenia niezgodnego z Konstytucją również w okresie odroczenia utraty mocy obowiązującej tego przepisu orzeczonej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny zajął stanowisko, że uprawnienie każdego sądu rozpoznającego sprawę do oceny, czy określone przepisy rozporządzenia są zgodne z ustawą i Konstytucją RP nie pozostaje w żadnym stopniu w kolizji z rolą Trybunału Konstytucyjnego, który jest powołany do orzekania w sprawach zgodności przepisów prawa z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami. NSA zwrócił uwagę, że zdaniem samego Trybunału Konstytucyjnego, w przypadku orzeczenia, że zakwestionowany przepis traci moc obowiązującą z dniem określonym przez Trybunał, do nadejścia wskazanego terminu uznany za niezgodny z Konstytucją przepis zachowuje moc obowiązującą, lecz NSA podkreślił, że takie stanowisko Trybunału zostało wyrażone w sprawach, w których Trybunał orzekał o niezgodności z Konstytucją przepisów ustawowych (podobnie wyrok NSA z dnia 28 listopada 2008 r., sygn. akt II OSK 1435/08 i wyrok NSA z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II OSK 1004/06, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z glosą aprobującą R. Batorowicza i J. P. Tarno, ZNSA 1(22)/2009).

13 Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela powyższe stanowisko, co sprowadza się do uznania, że mimo odroczenia wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego przepisy rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych utraciły domniemanie konstytucyjności i nie mogły stanowić podstawy rozstrzygnięcia organów administracji publicznej. Biorąc pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnymi przepisami, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim regulacjami, Sąd uznał, że w obrocie prawnym nie mogą pozostawać decyzje oparte na regulacjach rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych uznanych za niezgodne z normami konstytucyjnymi. Wskazać w tym miejscu należy, iż zarówno decyzja organu I instancji z dnia 9 lutego 2009 r., jak i decyzja organu odwoławczego z dnia 19 marca 2009 r., zapadły po dacie ogłoszenia wymienionego wyroku Trybunału, jak i po dacie jego publikacji w Dzienniku Ustaw.

14 W tym stanie rzeczy Sąd, mając na uwadze treść art. 178 Konstytucji RP oraz art. 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, odmówił zastosowania przepisów aktu rangi podustawowej - rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.

15 Ponownie rozpatrując sprawę organy administracji powinny załatwić sprawę skarżącego niezwłocznie po uchwaleniu przepisów prawa regulujących kwestię chorób zawodowych w zgodzie z Konstytucją RP.

16 /-/ E.Brychcy /-/ B. Drzazga /-/ W. Batorowicz

17 br