Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 września 2023 r., II SA/Po 252/23

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 września 2023 r., II SA/Po 252/23

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 września 2023 r. w sprawie ze skargi R. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę

Uzasadnienie

2 Prezydent Miasta [...], decyzją z dnia 22 marca 2022 r. nr [...], działając na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, dalej: K.p.a.) w związku z art. 2, art. 3, art. 17, art. 20, art. 24, art. 26, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U z 2022 r. poz. 615, dalej: u.ś.r.) oraz Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie maja być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1466) i Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 sierpnia 2021 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2021 r poz. 1481), po rozpatrzeniu wniosku R. L. z dnia 14 stycznia 2022 r. odmówił przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matka J. K..

3 Organ I instancji wskazał, iż matka wnioskodawcy ma obecnie 67 lat, na podstawie dołączonego we wniosku orzeczenia o jej niepełnosprawności nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś z treści wniosku wynika, iż niepełnosprawność ta powstała po 18 roku życia. Na tej podstawie organ stwierdził, iż nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Ponadto wnioskodawca nie spełnia przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia określonej w art. 2 ust. 5 u.ś.r., ponieważ przyznano mu specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. w związku z opieką nad matką.

4 Pismem z dnia 19 kwietnia 2022 r. R. L. złożył od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

5 Skarżący zarzucił wyżej wskazanej decyzji naruszenie: (1) art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez błędną wykładnię pomijającą wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, (2) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi przesłankę negatywną przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego oraz (3) art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego błędną interpretację i pominięcie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń.

6 Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 4 sierpnia 2022 r. nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

7 Kolegium w swojej decyzji wskazało, iż należy wyjaśnić okres zatrudnienia wnioskodawcy oraz ustalić, jakie dokładnie czynności wykonuje on w związku z opieką nad swoją matką, w jakim zakresie matka wnioskodawcy jest w stanie samodzielnie funkcjonować, w tym jakie czynności wykonuje sama w domu i w związku z samoobsługą bez pomocy osób trzecich. Ponadto organ odwoławczy wyjaśnił, iż wskazana w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. przesłanka wieku powstania niepełnosprawności nie powinna być brana pod uwagę w niniejszej sprawie ze względu na wyrok TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

8 Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji pismem z dnia 23 sierpnia 2022 r. nr [...], wezwał R. L. do złożenia oświadczenia o okresie zatrudnienia w firmie X., ponadto zwrócił się do skarżącego o złożenie oświadczenia o wyborze świadczenia tj. czy skarżący zamierza nadal pobierać specjalny zasiłek opiekuńczy, czy też świadczenie pielęgnacyjne zamiast tego zasiłku - jeśli zostanie skarżącemu przyznane.

9 W dniu 6 września 2022 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy, w toku którego ustalono, iż matka skarżącego samodzielnie wstaje, porusza się w obrębie mieszkania, korzysta z toalety, ubiera się, myje się sama, ale syn musi towarzyszyć m.in. w trakcie jedzenia. R. L. przygotowuje odzież, przygotowuje i podaje posiłki, sprząta, towarzyszy podczas mycia, załatwia sprawy urzędowe i związane z wizytami lekarskimi. W trakcie wywiadu ustalono, iż matka skarżącego ma rozpoznaną schizofrenię paranoidalną, pozostawiona sama na dłuższy czas ma ataki paniki co stanowi zagrożenie dla jej życia i zdrowia. Dodatkowo do wywiadu zostało dołączone oświadczenie o harmonogramie zajęć związanych z opieką skarżącego nad matką.

10 W dniu 9 września 2022 r. do organu I instancji wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącego informujące, że R. L. złoży oświadczenie o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad swoją matką, ale dopiero w przypadku, gdy jedyną przeszkodą uniemożliwiającą przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z kolei w dniu 13 października 2022 r. skarżący dostarczył dwa świadectwa pracy, z których wynika, iż pracował on od 25 kwietnia 2019 r. do 30 kwietnia 2020 r. w firmie Y., a od 1 kwietnia 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. w firmie X..

11 Prezydent Miasta [...], decyzją z dnia 17 października 2022 r nr [...], działając na podstawie art. 104 K.p.a. w związku z art. 2, art. 3, art. 17, art. 20, art. 24, art. 26, art. 32 ust. 2 u.ś.r. oraz Rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie maja być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych i Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 sierpnia 2021 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna, odmówił przyznania R. L. świadczenia pielęgnacyjnego.

12 Organ wskazał, iż skarżący nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w postaci rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki na niepełnosprawną matką. Organ I instancji wyjaśnił m.in. że opieka nad niepełnosprawnym winna być sprawowana w takim wymiarze i zakresie, aby uniemożliwiał podjęcie zatrudnienia, tymczasem znajdujący się w aktach sprawy wykaz czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego w ramach opieki nad swoją matką nie pozwala ustalić, że opieka jest na tyle czasochłonna aby uniemożliwiała podjęcie zatrudnienia. Ponadto organ wskazał, iż strona nie spełnia przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. wymaganego wieku powstania niepełnosprawności J. K..

13 Pismem z dnia 14 listopada 2022 r. R. L. złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego odwołanie, domagając się uchylenia decyzji organu I instancji oraz orzeczenia co do istoty sprawy poprzez ustalenie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

14 Skarżący zarzucił decyzji organu I instancji naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 b u.ś.r. pomijającą wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Kolejnym naruszeniem prawa materialnego, a dokładnie art. 17 ust. 1 u.ś.r. było przyjęcie przez organ, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżący zarzucił również decyzji organu I instancji naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 6 K.p.a., art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 77 K.p.a. i art. 80 K.p.a., poprzez pominięcie celów ustawy i przyjęcie, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pomimo, że osoba nad którą sprawuje opiekę została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe i jest niezdolna do samodzielnej egzystencji.

15 W uzasadnieniu odwołania skarżący dokonał szczegółowej analizy wyroku TK sygn. akt K 27/13 oraz sygn. akt K 38/13. W konkluzji skarżący wskazał, iż z sentencji powyższego wyroku wynika jednoznacznie, iż art. 17 ust. lb u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skarżący podniósł również, iż wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji. Z kolei odnosząc się do związku pomiędzy nie podejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego a sprawowaną przez niego opieką nad matką wskazał, iż stanowisko organu I instancji w tym przedmiocie jest przedwczesne, i nie znajduje dostatecznego potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym sprawy. Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 457/21 skarżący wskazał, iż dotychczasowa "niedostateczna" aktywność zawodowa skarżącego, nie może sama w sobie przesądzać o braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy a koniecznością sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną, bez szczegółowego rozważenia na tle każdej indywidualnej sprawy tego, jakiej opieki i w jakim rozmiarze potrzebuje dana osoba niepełnosprawna i w jakim stopniu zaabsorbowanie sprawowaniem tej opieki uniemożliwia podjęcie przez opiekuna pracy zarobkowej. Zdaniem skarżącego organ I instancji wszedł w tym zakresie w rolę organu wydającego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, choć nie jest instytucją władną do zastępowania instytucji orzekającej o stopniu niepełnosprawności. Załączone do akt orzeczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o niezdolności do samodzielnej egzystencji z dnia 14.04.2015 r. wyraźnie wskazuje bowiem, że J. K. została zaliczona do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności i wymaga stałej lub długotrwałej opieki łub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, czyli potrzebuje pomocy drugiej osoby w czynnościach życiowych. Oznacza to, że opiekun musi zrobić zakupy, przygotować posiłek etc. Skarżący podniósł, iż był osobą aktywną zawodowo, do czasu gdy stan zdrowia matki skarżącego uległ pogorszeniu. W konsekwencji organ dokonał błędnej, ale przed wszystkim dowolnej oceny zebranego materiału w kwestii czasookresu opieki, której wymaga niepełnosprawna podopieczna oraz możliwości podjęcia pracy zawodowej przez skarżącego.

16 Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 10 stycznia 2023 r., nr [...], na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. 2018, poz. 570),art. 107 § 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2022, poz. 2000 ze zm.), art. 1, art. 2, art. 3, art. 17, art. 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. 2022, poz. 615 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

17 Odnosząc się do kwestii momentu powstania niepełnosprawności u matki skarżącego Kolegium ponownie wskazało, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21.10.2014 r., sygn. akt: K 38/13, stwierdził, że art. 17 ust. lb u.ś.r. w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Art. 17 ust. Ib u.ś.r., od momentu wejścia w życie w/w wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu.

18 Dalej Kolegium wskazało, iż z akt sprawy wynika, że R. L. pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy. W takiej sytuacji organ I instancji ma obowiązek uzyskać od wnioskodawcy oświadczenie o wyborze świadczenia, tj. czy zamierza nadal pobierać specjalny zasiłek opiekuńczy, czy też świadczenie pielęgnacyjnego zamiast tego zasiłku - jeśli to świadczenie zostanie mu przyznane, o czym Kolegium poinformowało skarżącego i jego profesjonalnego pełnomocnika w decyzji z dnia 4 sierpnia 2022 r. W odpowiedzi na wezwanie organu I instancji pełnomocnik skarżącego piśmie z dnia 23 sierpnia 2022 r. poinformowała, że skarżący "złoży oświadczenie, że jego wolą jest uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mamą J. K., ale dopiero w przypadku, gdy jedyną przeszkodą uniemożliwiającą przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego". Pismem z dnia 30 września 2022 r. organ I instancji ponownie wezwał skarżącego do złożenie oświadczenia o wyborze świadczenia wskazując, że jego mocodawca nie wywiązała się z dostarczenia takiego dokumentu. Kolegium wskazało, iż czytelnie wyjaśniło stronie i jej pełnomocnikowi w decyzji z dnia 4 sierpnia 2022 r., że dopuszczalne jest oświadczenia o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Kolegium, jeśli strona zamierza pobierać świadczenie pielęgnacyjne zamiast specjalnego zasiłku opiekuńczego, powinna wyraźnie to oznaczyć, wskazując, iż rezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego z chwilą ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Treść takiego oświadczenia świadczy o zamiarze zachowania przez wnioskodawcę ciągłości pobierania świadczeń i pozwala na uniknięcie sytuacji, w której wnioskodawca pozostałby bez środków, jeśli nie doszłoby do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium wskazało, iż pomimo szczegółowych wyjaśnień zawartych w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego z dnia 4 sierpnia 2022 r. oraz pomimo dwukrotnego wezwania skarżącego reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, w aktach sprawy brak jest wymaganego oświadczenia o treści wskazanej powyżej. Wobec tego, zdaniem Kolegium, mając na uwadze treść ww. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b ustawy o świadczeniach rodzinnych należało orzec jak w sentencji.

19 Pismem z dnia 22 marca 2023 r. R. L., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika radcę prawnego B. S., złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na opisaną wyżej decyzję organu II instancji, wnosząc o jej uchylenie w całości.

20 Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 27 ust. 5 u.ś.r. przez jego błędną interpretację i uznanie, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego przez skarżącego stanowi negatywne kryterium do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, a także art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. przez jego błędną interpretację i pominięcie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń. Skarżący zarzucił również naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 77 i art. 79 a K.p.a. przez niezasadne wzywanie skarżącego do składania kolejnych tożsamych oświadczeń dotyczących uchylenia decyzji przyznającej mu specjalny zasiłek opiekuńczy w sytuacji gdy R. L. już we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wybrał korzystniejsze dla siebie świadczenie opiekuńcze.

21 W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż zasadniczym problemem w przedmiotowej sprawie była kwestia wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w zakresie, w jakim wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zdaniem skarżącego w przedmiotowej sprawie Kolegium błędnie przyjęło, że sam fakt pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Organy obu instancji w zaskarżonej decyzji dokonały błędnej wykładni art. 27 ust. 5 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. i niesłusznie uznały, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego przez skarżącego stanowi negatywne kryterium do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Pominięto również fakt, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń.

22 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

23 Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., organ powtórzył swą argumentację przedstawioną w uzasadnieniu wskazując, iż pomimo szczegółowych wyjaśnień zawartych w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego z dnia 4 sierpnia 2022 r. oraz pomimo dwukrotnego wezwania skarżącego reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, w aktach sprawy brak jest wymaganego oświadczenia o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje

25 Kontrolą Sądu w niniejszej sprawie objęta była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 stycznia 2023 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 17 października 2022 r., nr [...], którą odmówiono przyznania R. L. świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką J. K..

26 Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U z 2022 r. poz. 615, dalej: u.ś.r.).

27 Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

28 Art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi z kolei, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

29 Należy jednak zauważyć, iż z dniem 23 października 2014 r. art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443). Słusznie więc Kolegium w zaskarżonej decyzji wskazało, że przywołany wyżej przepis nie znajduje zastosowania w sprawie.

30 Dalej należy zauważyć, że negatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określa m.in. art. 17 ust 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., który stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

31 W przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje, zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r., jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną.

32 W zaskarżonej decyzji Kolegium stanęło na stanowisku, że strona pobierająca specjalny zasiłek opiekuńczy, aby skutecznie ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego musi złożyć jednoznaczne oświadczenie o rezygnacji z dotychczasowego świadczenia (specjalnego zasiłku opiekuńczego) z chwilą ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Kolegium treść takiego oświadczenia świadczy o zamiarze zachowania przez wnioskodawcę ciągłości pobierania świadczeń i pozwala na uniknięcie sytuacji, w której wnioskodawca pozostałby bez środków, jeśli nie doszłoby do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium stwierdziło również, że w niniejszej sprawie skarżący nie złożył wymaganego oświadczenia o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pomimo kilkukrotnego wezwania przez organy. W konsekwencji zaistniała negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

33 Sąd orzekający w pełni podziela wyżej zaprezentowane stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Zarzuty skargi w tym zakresie należy uznać za niezasadne.

34 W orzecznictwie sądów administracyjnych zgodnie przyjmuje się, iż w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie tylko jedno z tych świadczeń, co wyklucza możliwość równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. W świetle obowiązujących przepisów nie jest możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego (por. wyrok NSA z dnia 9 maja 2023 r., sygn. I OSK 1054/22).

35 Należy podkreślić, że w toku postępowania administracyjnego skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, ponadto zarówno organ odwoławczy w decyzji z dnia 4 sierpnia 2022 r., jak i organ I instancji dwukrotnie wzywając skarżącego do złożenia oświadczenia o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, wskazywały jaką treść powinno zawierać oświadczenie o rezygnacji (wyborze świadczenia), aby mogło być uznane za skuteczne i jednocześnie gwarantowało skarżącemu ciągłość świadczeń oraz pozwalało uniknąć sytuacji, w której wnioskodawca pozostałby bez środków utrzymania, jeśli nie doszłoby do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego.

36 Tymczasem skarżący takiego oświadczenia do akt sprawy nie przedłożył. Natomiast złożona przez jego pełnomocnika dekalracja zawarta w piśmie z dnia 6 września 2022 r., że R. L. złoży oświadczenie, że jego wolą jest uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mamą J. K., ale dopiero w przypadku, gdy jedyną przeszkodą uniemożliwiającą przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego" jest niewystarczająca – nie pochodzi wprost od skarżącego, ma charakter hipotetyczny i nie stanowi wyraźnego zrzeczenia się prawa do konkurencyjnego względem świadczenia pielęgnacyjnego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nie ulega zatem wątpliwości, iż skarżący nie złożył oświadczenia wymaganego przez art. 27 ust. 5 u.ś.r.

37 Z tego też względu Sąd uznał, iż podniesiony w skardze zarzut naruszenia wymienionych w niej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niezasadne wzywanie skarżącego do składania kolejnych tożsamych oświadczeń dotyczących uchylenia decyzji przyznającej mu specjalny zasiłek opiekuńczy za nietrafny. Zdaniem Sądu, w sytuacji, gdy organ trafnie uznał, iż złożona przez pełnomocnika skarżącego deklaracja była niewystarczające do usunięcia przeszkody przyznania pielęgnacyjnego w postaci uprawnienia do konkurencyjnego względem świadczenia pielęgnacyjnego specjalnego zasiłku opiekuńczego, zasadne były wezwania do złożenia przez skarżącego oświadczenia w takiej formie, która usuwałaby powyższą przeszkodę. Należy przy tym ponownie podkreślić, że organ i instancji precyzyjnie wskazał, jaką treść powinno mieć wymagane oświadczenie.

38 Podsumowując powyższe rozważania należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego odpowiada prawu.

39 Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: P.p.s.a.), oddalił skargę.

40 Sprawa zoastała rozpoznana w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a.