Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 czerwca 2020 r., II SA/Po 1017/19

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 czerwca 2020 r., II SA/Po 1017/19

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę

Uzasadnienie

2 Decyzją z [...] września 2019 r., nr [...], Prezydent Miasta K. przyznał M. H. zasiłek celowy w kwocie [...]zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do pokrycia kosztów związanych z czyszczeniem chemicznym odzieży.

3 W uzasadnieniu wyjaśniono, iż zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej paragraf 1 pkt 1 lit "a" ustalono od miesiąca października 2018 r. kryterium dla osoby samotnie gospodarującej w wysokości 701 zł. Art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Organ wyjaśnił, że pomoc przyznano z uwagi na bezrobocie. Jednocześnie wskazano, iż wnioskodawca jest zobowiązany do poszukiwania pracy, co należy udokumentować pracownikowi socjalnemu.

4 Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M. H. podnosząc, iż koszt jednego, pełnego, gotowego posiłku w K. to około [...] zł, co daje [...] zł na miesiąc. Ponadto obecnie nie ma możliwości uzyskania pomocy z innego punktu/stowarzyszenia w K..

5 Decyzją z [...] października 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

6 W uzasadnieniu wyjaśniono, iż materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej i przepisy wykonawcze do tej ustawy. Zgodnie z art. 39 ust. 2 ustawy zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zdaniem Kolegium odwołujący spełnia ustawowe przesłanki kryterium dochodowego warunkujące przyznanie prawa do zasiłku celowego. Utrzymuje się z zasiłków. Nie jej zarejestrowany jako bezrobotny. Dalej organ wskazał, iż odwołujący nie może wymagać, aby w sytuacji - kiedy sam zrezygnował z pomocy w postaci gorącego posiłku - mógł otrzymywać równowartość takiego posiłku w postaci wyższego zasiłku celowego. Postawa Odwołującego nie zasługuje na aprobatę, albowiem pomoc społeczna stanowi jedynie subsydiarną pomoc dla potrzebujących, a nie wyłączną pomoc w ponoszeniu pełnych kosztów utrzymania.

7 W skardze na powyższe rozstrzygnięcie M. H. wskazał, że koszt jednego, pełnego, gotowego posiłku w K. to około [...] zł, co daje [...] zł na miesiąc. Skarżący wskazał również, iż niezgodnie z prawdą decyzja SKO wskazuje, że skarżący nie jest zarejestrowany w PUP, podczas, gdy figuruje tam, jako osoba bezrobotna. Wreszcie podniósł, że jego rezygnacja z pomocy w formie gorącego posiłku była wymuszona przez organizatorów tej pomocy. Wyjaśnił, iż obecnie nie ma możliwości uzyskania pomocy z innego punktu/stowarzyszenia w K.. Podniósł, iż pracownicy socjalni w toku wywiadu środowiskowego wymagają, aby precyzował swoje potrzeby.

8 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

9 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

10 Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

11 Na wstępne wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 poz. 374 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

12 Przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest zgodność z prawem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] października 2019 r., nr [...], które utrzymało w mocy decyzję przyznającą skarżącemu zasiłek celowy w kwocie [...]- zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do pokrycia kosztów związanych z czyszczeniem chemicznym odzieży. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja nie narusza prawa, brak jest więc podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

13 Podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1507) – w skrócie: u.p.s. Zgodnie z przepisem art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jak przy tym wynika z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł. W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje, że skarżący spełnia kryterium dochodowe albowiem jest osobą bezrobotną i w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku jedyny jego dochód stanowił zasiłek okresowy w wysokości [...] zł.

14 Skarżący kwestionuje wysokość przyznanego świadczenia twierdząc, iż nie jest ona wystarczająca na zaspokojenie jego potrzeb, w szczególności z uwagi na ceny posiłków i rezygnację z pomocy w formie darmowych ciepłych posiłków.

15 Wyjaśnić należy, iż rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s. opiera się na zasadzie uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę w art. 39 ust. 1 u.p.s. określenie "może być przyznany", zamiast określenia "przyznaje się". Oznacza to, że nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania nie stwarza po stronie organu obowiązku jego przyznania w wysokości żądanej przez stronę. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia, uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Jednocześnie organ musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z przepisów art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza. Ponadto organ winien brać pod uwagę możliwości wnioskodawcy w przezwyciężeniu jego sytuacji bytowej. Rolą pomocy społecznej nie jest bowiem stałe dostarczanie obywatelom środków utrzymania ani pokrywanie wszelkich wydatków przez nich ponoszonych, lecz wyłącznie – jak to ujęto w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s. – umożliwienie przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej oraz wspieranie w wysiłkach zmierzających do zaspokajania niezbędnych potrzeb. Pomoc społeczna w swej istocie ma charakter subsydiarny, uzupełniający, a więc nie zaspakajający całkowicie potrzeb jej beneficjentów, którzy powinni wykorzystywać własne środki i możliwości (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2019 r., I OSK 3714/18, orzeczenia.nsa.gov.pl).

16 Dalej zauważyć należy, iż zgodnie z art. 102 ust. 1 u.p.s. świadczenia z pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej. Pomoc ta może też być udzielana z urzędu (art. 102 ust. 2 u.p.s.). W rozpoznanej sprawie skarżący wystąpił o udzielenie pomocy finansowej bez wskazania potrzeb na których zaspokojenie ma być ona przeznaczona - pismo z [...] września 2019 r. Dopiero w toku wywiadu środowiskowego sprecyzował, iż wnosi o dofinansowanie pokrycia kosztów związanych z czyszczeniem chemicznym odzieży. Organ I instancji uznał powyższy wniosek za zasadny i udzielił pomocy w formie zasiłku celowego w wysokości [...],- zł. Dopiero na etapie odwołania skarżący podniósł, iż oczekuje pomocy w wyższej kwocie w związku z potrzebą zakupu żywności. Nie można zatem czynić zarzutu organowi I instancji, iż nie odniósł się do żądania przyznania pomocy na zakup żywności, skoro taka potrzeba nie była podnoszona w postępowaniu przed tym organem.

17 Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, skarżący jest osobą młodą (rocznik 19[...] r.), bezdzietną, zdrową, zdolną do pracy. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe w lokalu należącym do brata. Nie ponosi kosztów związanych z mieszkaniem (czynsz, opłaty), które pokrywa jego rodzina. Strona aktualnie nie pracuje, jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. Do [...] października 2019 r. miał przyznany zasiłek okresowy w wysokości [...] zł miesięcznie. Z załączonej do akt decyzji Prezydenta Miasta K. z [...] czerwca 2019 r. wynika, iż M. H. zrezygnował z pomocy w postaci gorącego posiłku.

18 Zdaniem Sądu ustalone okoliczności dotyczące sytuacji bytowej i zdrowotnej M. H., oraz jego dobrowolna rezygnacja z przyznanej pomocy w formie gorącego posiłku, nie może skutkować uznaniem, iż organ I instancji winien był rozważyć przyznanie z urzędu pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności w ramach sprawy prowadzonej z wniosku o przyznanie zasiłku celowego na konkretny cel – dofinansowanie czyszczenia chemicznego odzieży. Z kolei SKO w K. rozważyło argumentację podniesioną przez stronę w tym zakresie i wyjaśniło, że rezygnacja z pomocy w formie gorących posiłków, chociażby nawet wiązała się z określonymi zastrzeżeniami co do pracy placówki przygotowującej posiłki, nie daje podstaw, aby otrzymać "w zamian" zasiłek celowy w innej formie. Z zebranej w sprawie dokumentacji, zwłaszcza oświadczeń samego zainteresowanego, nie wynika, że doszło do takich zdarzeń, które całkowicie wykluczałyby korzystanie z pomocy żywieniowej w przyznanej wcześniej formie. Okoliczności odbioru posiłków mogą skarżącemu nie odpowiadać, jednak musi on mieć świadomość, że nie mając dochodów, korzysta z pomocy nieodpłatnej, a ta jest świadczona w określonych formach – nie tylko przez przyznawanie środków finansowych. Należy również mieć na uwadze, że rozpatrując sprawę w granicach odwołania wniesionego od decyzji przyznającej zasiłek celowy na skonkretyzowany przez stronę cel (tu na dofinansowanie kosztów czyszczenia chemicznego odzieży), SKO w K. nie było uprawnione do rozstrzygania w przedmiocie objętym inną decyzją organu I instancji – decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...], wydaną w przedmiocie zmiany decyzji z dnia [...] stycznia 2019 r. nr MOPS [...] dot. przyznania pomocy w formie gorącego posiłku oraz stanowiącej o odmowie dalszej pomocy w tej formie. Kwestia prawidłowości tej decyzji mogła bowiem podlegać kontroli instancyjnej z odwołania wniesionego od decyzji z [...] czerwca 2019 r. Z kolei przy założeniu, że skarżący wraz z odwołaniem od decyzji organu I instancji z dnia [...] września 2019 r., nr [...]ożył nowy wniosek o przyznanie zasiłku celowego na żywność, wniosek taki powinien trafić do organu I instancji. Z tej perspektywy należy podkreślić, że argumentacja zawarta w zaskarżonej decyzji SKO w K., a odnosząca się do zarzutów odwołania dotyczących nie przyznania skarżącemu środków finansowych na żywność, w istocie powinna zostać odczytana, jako stwierdzenie przez organ odwoławczy braku podstaw do zwiększenia kwoty przyznanej skarżącemu decyzją z dnia [...] września 2019 r. na dofinansowanie kosztów czyszczenia chemicznego odzieży. Należy również wskazać, że w sytuacji, gdy SKO w K. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] września 2019 r. nr [...], to tym samym rozważyło i oceniło stanowisko organu I instancji co do sytuacji życiowej i bytowej skarżącego oraz zasadności przyznania mu zasiłku celowego w wysokości [...] zł na ww. potrzebę. Z tych przyczyn Sąd uznał, że występujące w tym zakresie braki w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie mogą zostać uznane za mające wpływ na wynik sprawy i w konsekwencji nie mogą stanowić podstawy do jej uchylenia.

19 Reasumując, uznać należało, że organy orzekające w sprawie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, gdyż podjęto wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego, a decyzji wydanej w sprawie nie można określić jako nacechowanej dowolnością. Natomiast fakt, że skarżący nie zaakceptował wysokości przyznanego świadczenia, nie świadczy o naruszeniu przez nie przepisów postępowania.

20 Jeszcze raz podkreślić należy, iż celem instytucji pomocy społecznej nie jest przejęcie przez państwo na siebie wszystkich kosztów utrzymania wnioskującego. W szczególności w sytuacji gdy skarżący jest osobą zdrową, zdolną do pracy i może podjąć działania które poprawiają jego sytuację życiową i majątkową. Zadaniem pomocy społecznej nie jest sfinansowanie wszystkich potrzeb wnioskodawcy, a jedynie udzielenie wsparcia, limitowanego możliwościami finansowymi organu.

21 Wobec powyższego, wniesiona skarga podlega oddaleniu, stosownie do art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.).