Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 czerwca 2020 r., II SA/Po 10/20

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 czerwca 2020 r., II SA/Po 10/20

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę

Uzasadnienie

2 Decyzją z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...], Prezydent Miasta K. przyznał M. H. zasiłek celowy w kwocie [...]zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu żelazka.

3 W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że wnioskiem z dnia [...] marca 2019 r. M. H. zwrócił się o pomoc finansową w formie zasiłku celowego na potrzeby zawarte we wniosku oraz zakup żelazka. Na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia [...] marca 2019r. ustalono, że M. H. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada nikogo na swoim utrzymaniu, nie pracuje zawodowo ani dorywczo, utrzymuje się ze świadczeń pomocy społecznej. Wnioskodawca nie zgłasza problemów zdrowotnych.

4 Organ wyjaśnił następnie, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Pomoc przyznano skarżącemu z uwagi na bezrobocie.

5 Organ wyjaśnił również, że nie uwzględniono wniosku o pomoc na zakup żywności, gdyż decyzją z dnia [...] kwietnia 2019r. nr [...] strona otrzymała pomoc na ten cel w formie zasiłku okresowego na miesiąc maj 2019r. w kwocie [...]zł. Natomiast decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2019r. organ udzielił również wsparcia w postaci zasiłku okresowego w kwocie [...]zł miesięcznie w okresie od [...] lutego 2019 do [...] kwietnia 2019r. Ponadto M. H. korzysta z Programu Operacyjnego Pomoc Żywnościowa 2014-2020 współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym (FEAD). Stwierdzono również, iż koszty związane z utrzymaniem lokalu nie mieszczą się w zadaniach pomocy społecznej. Kwestie te uwzględniają przepisy ustawy z 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych. Wyjaśniono nadto, iż nie uwzględniono pomocy na zakup odzieży sezonowej oraz "konserwacji apartamentu", gdyż decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2019r. strona otrzymała dofinansowanie do zakupu odzieży wiosennej, farby do pomalowania korytarza i akcesoriów malarskich. Organ wyjaśnił, że zabezpieczenie potrzeb typu: zakup odzieży oraz bielizny nie może być realizowane w systemie ciągłym, w krótkich odstępach czasu, bowiem przedmioty te nie zużywają się tak szybko, a decyzjami stanowiącymi realizację poprzednich wniosków udzielono stronie pomocy w formie zasiłków celowych na te cele. Ponadto zauważono, że korzystanie z instytucji zasiłku celowego nie może polegać na żądaniu od organów pomocy społecznej zaspokajania potrzeb w sposób ciągły i we wszystkich sferach. Pomoc społeczna jest bowiem instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne zasoby i możliwości, o czym stanowi art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku wychodzenia z trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Na zakończenie organ wyjaśnił, że przyznając pomoc w wys. [...] zł na dofinansowanie do zakupu żelazka uwzględniono obowiązujące ceny ich zakupu, które w sklepach mieszczą się już w przedziale od 30-150zł.

6 Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M. H. podnosząc, iż jako osoba w trudnej sytuacji finansowej prosi o udzielenie wsparcia finansowego w sprawie powszechnego zakresu potrzeb/kosztów, m.in.: nabycia art. spożywczych, niezbędnych art. garderoby, niezbędnych art. obuwniczych, konserwacji/eksploatacji art. obuwniczych, garderoby, konserwacji/eksploatacji lokalu, utrzymania osobistego oraz innych, np. kosztów niezbędnej korespondencji urzędowej

7 40–70 zł miesięcznie, czy zbiorcze koszty poprawienia stanu technicznego oraz wizualnego lokalu. Podniósł, iż jego udział w Programie Operacyjnym Pomoc Żywnościowa 2014-2020 trwał krótko. Wskazał na niedostateczną pomoc w ramach tego programu, mały wybór i niską jakość darowanych produktów. Ponadto wyjaśnił, że zmuszony był zrezygnować z pomocy w formie gorącego posiłku.

8 Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2019 r., nr [...], utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy.

9 W uzasadnieniu wyjaśniono, iż decyzje w sprawie przyznania przedmiotowego zasiłku mają charakter uznaniowy, na co wskazuje sformułowanie "może być przyznany. Decyzje organów administracji w tym zakresie podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jednakże dowolności - jest w szczególności ograniczone zasadami postępowania, w szczególności zasadą prawdy obiektywnej, wyrażonej w przepisie art. 7 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: K.p.a), a uzupełnionej przepisami art. 77 § 1 i 80 K.p.a., które zobowiązują organ administracji publicznej do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego.

10 Organ odwoławczy, powołując się na art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej stwierdził, że wnioskodawca spełnia przesłanki do przyznania przedmiotowej pomocy.

11 Dalej zauważono, że zgodnie z przepisem art. 2 ustawy o pomocy społecznej pomoc ta jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Środki finansowe dostarczane na realizowanie przez organy administracji publicznej zadań z zakresu pomocy społecznej są niewystarczające w porównaniu ze stosunkowo dużą liczbą osób korzystających z tego typu wsparcia, a w konsekwencji tego organy pomocy społecznej nie są w stanie realizować wszystkich potrzeb swych beneficjentów i w związku z tym zmuszone są ograniczyć się, jak w przypadku niniejszej sprawy, do zabezpieczenia podstawowych potrzeb i to w ograniczonej wysokości.

12 Kończąc Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że zaskarżona decyzja organu pierwszej instancji została wydana zgodnie z przepisami prawa oraz jest w pełni słuszna i zasadna. Materiał sprawy został zebrany w sposób prawidłowy, na jego podstawie dokonano całościowej oceny sytuacji M. H. oraz rozpatrzono pozytywnie jego wniosek - jednakże z uwagi na ograniczone możliwości finansowe przyznano wnioskowane świadczenie w niewielkiej - z punktu widzenia odwołującego - wysokości. Organ pierwszej instancji słusznie zauważył, że żelazko (nowe) można kupić w sieci sklepów już za 30-40 zł.

13 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. H. podniósł, iż koszt tylko jednego, pełnego, gotowego posiłku w K. to ok.[...] zł, co miesięcznie daje kwotę [...]zł. Ponadto MOPS w K. nie oferuje innej pomocy niż pomoc finansowa. W przeszłości otrzymywał pomoc "gorący posiłek" i inną pomoc żywnościową. Pomoc ta była bardzo niewielka i wystarczyła na krótki czas. Pomoc w postaci "gorącego posiłku" przysporzyła mu stosunkowo wiele utrudnień. Wyjaśnił, iż obecnie nie ma możliwości uzyskania pomocy z innego punktu/stowarzyszenia w K.. Podniósł, iż pracownicy socjalni w toku wywiadu środowiskowego wymagają, aby precyzował swoje potrzeby.

14 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

16 Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

17 Na wstępne wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 poz. 374 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

18 Przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest zgodność z prawem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2019 r., nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję przyznającą skarżącemu zasiłek celowy w kwocie [...]zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu żelazka. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja nie narusza prawa, brak jest więc podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

19 Podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1507) – w skrócie: u.p.s. Zgodnie z przepisem art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jak przy tym wynika z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł. W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje, że skarżący spełnia kryterium dochodowe albowiem jest osobą bezrobotną i w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku jedyny jego dochód stanowił zasiłek okresowy w wysokości [...] zł.

20 Skarżący kwestionuje wysokość przyznanego świadczenia twierdząc, iż udzielona pomoc nie jest wystarczająca na zaspokojenie wszystkich jego zgłaszanych potrzeb, w szczególności z uwagi na ceny posiłków i rezygnację z pomocy w formie darmowej pomocy żywnościowej.

21 Wyjaśnić należy, iż rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s. opiera się na zasadzie uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę w art. 39 ust. 1 u.p.s. określenie "może być przyznany", zamiast określenia "przyznaje się". Oznacza to, że nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania nie stwarza po stronie organu obowiązku jego przyznania w wysokości żądanej przez stronę. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia, uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Jednocześnie organ musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z przepisów art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna, była najtrudniejsza. Ponadto organ winien brać pod uwagę możliwości wnioskodawcy w przezwyciężeniu jego sytuacji bytowej. Rolą pomocy społecznej nie jest bowiem stałe dostarczanie obywatelom środków utrzymania ani pokrywanie wszelkich wydatków przez nich ponoszonych, lecz wyłącznie – jak to ujęto w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s. – umożliwienie przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej oraz wspieranie w wysiłkach zmierzających do zaspokajania niezbędnych potrzeb. Pomoc społeczna w swej istocie ma charakter subsydiarny, uzupełniający, a więc nie zaspakajający całkowicie potrzeb jej beneficjentów, którzy powinni wykorzystywać własne środki i możliwości (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2019 r., I OSK 3714/18, orzeczenia.nsa.gov.pl).

22 Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, skarżący jest osobą młodą (rocznik 19[...] r.), bezdzietną, zdrową, zdolną do pracy. Gospodaruje sam w lokalu należącym członka rodziny (skarżący nie wskazał kim jest właściciel lokalu). Nie ponosi kosztów związanych z mieszkaniem (czynsz, opłaty). Podczas wywiadu środowiskowego skarżący nie udzielił szczegółowych informacji na temat jego sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i bytowej. Aktualnie nie pracuje, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. Z wywiadu środowiskowego wynika, iż skarżący korzystał z programu FEAD (Program Operacyjny Pomoc Żywnościowa 2014-2020 ) i darmowych obiadów.

23 Jak wynika z rozstrzygnięć organów skarżącemu udzielona została pomoc poprzez przyznanie świadczenia pieniężnego w kwocie [...]zł na zakup żelazka. Organ I instancji wykazał, iż środki te, mimo iż w ocenie skarżącego stanowią zbyt niską pomoc, pozwalają jednak na dofinansowanie zgłoszonej przez skarżącego potrzeby. Tym bardziej, że skarżący otrzymuje już pomoc w formie zasiłku okresowego, pomoc w dożywianiu, jak też z nie ma obiektywnych przeszkód w możliwości podjęcia pracy w celu poprawy swojej obecnej sytuacji życiowej i majątkowej. Ponadto z akt sprawy wynika, iż ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, które są finansowane przez rodzinę. Wobec innych zgłaszanych potrzeb organ I instancji wyjaśnił nadto, iż skarżącemu przyznana była decyzją z [...] lutego 2019 r. pomoc finansowa na zakup odzieży, farby i akcesoriów malarskich w celu pomalowania części mieszkania, a korzystanie z instytucji zasiłku celowego nie może polegać na stałym finansowaniu potrzeb wnioskodawcy.

24 Odnosząc się do zastrzeżeń skarżącego dotyczących udzielanej pomocy żywnościowej (program FEAD ) stwierdzić należy, iż rezygnacja z tej formy pomocy nie daje podstaw, aby otrzymać "w zamian" zasiłek celowy. Z zebranej w sprawie dokumentacji, zwłaszcza oświadczeń samego zainteresowanego, nie wynika, że doszło do takich zdarzeń, które całkowicie wykluczałyby korzystanie z pomocy żywieniowej. Jakkolwiek wybór i jakość oferowanych produktów żywnościowych mogą skarżącemu nie odpowiadać (skarżący w żaden sposób nie wykazał lub chociaż uprawdopodobnił organom, iż oferowana żywność nie nadaje się do spożycia), jednak musi on mieć świadomość, że nie mając dochodów, korzysta z pomocy nieodpłatnej, a ta jest świadczona w określonych formach – nie tylko przez przyznawanie środków finansowych. Powyższa uwaga donosi się także do dobrowolnej rezygnacji z pomocy w formie gorącego posiłku.

25 Reasumując, uznać należało, że organy orzekające w sprawie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, gdyż podjęto wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego, a decyzji wydanej w sprawie nie można określić jako nacechowanej dowolnością. Zdaniem Sądu pod adresem organów orzekających w sprawie nie może być skutecznie wyartykułowany zarzut naruszenia przepisów art. 7, 8, 9, 11 77, 86 i 107 § 3 K.p.a. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organy obu instancji wyprowadziły merytorycznie uzasadnione i logiczne wnioski, będące wynikiem swobodnej oceny dowodów (art. 80 K.p.a.). Natomiast fakt, że skarżący nie zaakceptował wysokości przyznanego świadczenia, nie świadczy o naruszeniu przez nie przepisów postępowania.

26 Jeszcze raz podkreślić należy, że celem instytucji pomocy społeczne nie jest przejęcie przez państwo na siebie wszystkich kosztów utrzymania wnioskującego. W szczególności w sytuacji, gdy skarżący jest osobą zdrową, zdolną do pracy i może podjąć działania, które poprawiają jego sytuację życiową i majątkową. Zadaniem pomocy społecznej nie jest sfinansowanie wszystkich potrzeb wnioskodawcy, a jedynie udzielenie wsparcia, limitowanego możliwościami finansowymi organu.

27 Wobec powyższego, wniesiona skarga podlega oddaleniu, stosownie do art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.).