Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 30 września 2015 r., III SA/Po 823/15

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 30 września 2015 r., III SA/Po 823/15

Sentencja

1 Dnia 30 września 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska Sędziowie WSA Mirella Ławniczak (spr) WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka – Nerka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2015 roku przy udziale sprawy ze skargi A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. przyznaje adw. A. S. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę 295,20,- (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie 55,20,- (pięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu.

Uzasadnienie

2 | A. K. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu nieuregulowanych składek na |

3 |ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz na Fundusz Pracy. |

4 |Zakład przeprowadził postępowanie administracyjne, zakończone wydaniem w dniu [...].05.2013 r. decyzji odmawiającej umorzenia należności z |

5 |tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz na Fundusz Pracy. |

6 |W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia należności określonych w art. 28 ust. 3 a ustawy z|

7 |13.10.1998 r. - O systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm.), w oparciu o tę bowiem przesłankę strona wnosiła|

8 |o umorzenie należności. Zgodnie z tym przepisem - należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących |

9 |równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej |

10 |nieściągalności i przeanalizował w tym zakresie, czy nie zachodzą przypadki wymienione w § 3 ust. 1 rozp. Ministra Gospodarki, Pracy i |

11 |Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (|

12 |Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ), to jest |

13 |- gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych |

14 |- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie składek mogłoby |

15 |pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności |

16 |- przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego |

17 |możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. |

18 |Organ ustalił, że zobowiązany jest bezrobotnym, bez prawa do zasiłku. Nie uzyskuje dochodów, ma przyznany zasiłek celowy na zakup żywności i|

19 |zasiłek okresowy. Mieszka w jednym pokoju w mieszkaniu utrzymywanym przez jego siostry. Nie ponosi wydatków na leczenie z powodu braku |

20 |środków finansowych, chociaż ma problemy zdrowotne z kręgosłupem. Posiada zobowiązanie kredytowe w banku z ratą 184,48 zł miesięcznie i |

21 |kartę kredytową zadłużoną na 28241,18 zł. Ma ustalone alimenty w kwocie 675 zł miesięcznie – zaległości alimentacyjne wynoszą 5042,76 zł |

22 |plus odsetki. Jest właścicielem pojazdu Renault Megane z 1997 r. |

23 |Organ wyjaśnił ponadto, że umorzenie na podstawie ww. przepisów ustawy i rozporządzenia ma charakter uznania administracyjnego co pozwala |

24 |organowi po wszechstronnym wyjaśnieniu sprawy odmówić umorzenia nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek przez zobowiązanego. |

25 |Powołane wyżej okoliczności uzasadniają odmowę. |

26 |Strona złożyła do ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc brak możliwości podjęcia pracy i spłacenia przedmiotowych zaległości.|

27 |Decyzją z dnia [...].08.2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] utrzymał w mocy decyzję. |

28 |Organ II instancji podzielił ustalenia faktyczne i rozważania prawne poczynione w postępowaniu pierwszoinstancyjnym odnośnie braku podstaw |

29 |do umorzenia spornych należności. Wskazał, iż zobowiązany jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Otrzymał z MOPR zasiłek |

30 |celowy na zakup żywności oraz zasiłek okresowy. Mieszka w pokoju, ale nie ponosi kosztów jego wynajmu. Nie płaci aktualnie zobowiązań |

31 |finansowych, ani alimentów na córkę. Organ uznał, że sytuacja zobowiązanego jest trudna, ale jest on osobą poszukującą pracy i w dalszej |

32 |perspektywie będzie mógł uiścić sporne zadłużenie. |

33 |W skardze do WSA strona powtórzyła argumenty dotyczące jej ciężkiej sytuacji finansowej i życiowej (status bezrobotnego bez prawa do |

34 |zasiłku, zasiłek okresowy z MOPR w wysokości 271 zł miesięcznie). Wskazała na problemy związane ze znalezieniem zatrudnienia ze względu na |

35 |swój wiek – w PUP nie otrzymała żadnej propozycji pracy. Podkreślono, że decyzja spowoduje jedynie utrwalenie trudnej sytuacji finansowej. |

36 |W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na uzasadnienie swojej decyzji. |

37 |Na rozprawie w dniu 6.08.2014 r. skarżący stwierdził, że pracuje na umowę zlecenia, otrzymując ostatecznie 650 zł netto. |

38 |Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 6 sierpnia 2014 o sygn. akt III SA/Po 1372/13 oddalił skargę. |

39 |Sąd podzielił stanowisko organu, że skarżący ma perspektywę na zatrudnienie w przyszłości i możliwości zarobkowania, skoro nie powoływał |

40 |się na czynniki zdrowotne. Wskazano w uzasadnieniu wyroku, że organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego twierdząc, iż skarżący |

41 |nie wykazał przesłanek całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 2 ustawy z 13.10.1983 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (posiada |

42 |aktualnie stały dochód).Podkreślono, że skarżący nie wykazał, iż w sprawie zachodzą przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra |

43 |Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na |

44 |ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), w szczególności dotyczące złej sytuacji majątkowej czy zdrowotnej zobowiązanego, gdyż |

45 |nie udokumentował on kwestii kosztów dotyczących jego utrzymania. |

46 |Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał skutecznie w toku prowadzonego postępowania, iż jego sytuacja rodzinna, zdrowotna i majątkowa wyczerpuje |

47 |przesłanki do umorzenia należności. Organ dokonał wobec tego prawidłowych ustaleń faktycznych i ich trafnej oceny pod kątem braku możliwości|

48 |umorzenia przedmiotowych należności publicznoprawnych. |

49 |Pełnomocnik skarżącego wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zarzucił Sądowi I instancji naruszenie |

50 |przepisów prawa materialnego polegająca na niezasadnym uznaniu, że organ nie przekroczył granic tzw. uznania administracyjnego. Jako zarzut|

51 |skargi pasyjnej podniesiono także naruszenie przepisów postępowania polegające na dowolnej, a nie swobodnej ocenie zebranego materiału |

52 |dowodowego. |

53 |Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 19 czerwca 2015 r. uchylił zaskarżony wyrok. W uzasadnieniu wskazano, że wbrew twierdzeniu Sądu I |

54 |instancji decyzje uznaniowe wymagają szczególnie wnikliwej oceny przesłanek umorzenia oraz okoliczności sprawy, czego zabrakło w |

55 |przedmiotowym postępowaniu. Wskazano, że dokonano dowolnej oceny materiału dowodowego z pominięciem sytuacji życiowej i majątkowej |

56 |skarżącego. |

57 |Naczelny Sąd Administracyjny nakazał uwzględnienie stanu faktycznego aktualnego na dzień wydania zaskarżonej decyzji i ponowną ocenę |

58 |materiału dowodowego z jednoczesnym uwzględnieniem interesu obywatela, a przede wszystkim właściwym wyważeniu interesu społecznego i |

59 |interesu wnioskodawcy. |

60 | |

61 | |

62 | |

63 | |

64 | |

65 | |

66 | |

67 |Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. |

68 | |

69 | |

70 |Skarga zasługiwała na uwzględnienie. |

71 |W pierwszej kolejności zauważyć należy, że sprawa jest rozpoznawana po uchyleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny wcześniej wydanego w tej|

72 |sprawie wyroku przez sąd pierwszej instancji. Oznacza to, że sąd rozpoznający sprawę po raz kolejny jest związany orzeczeniem NSA z uwagi |

73 |na treść art.190 i art.170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz.270 ze|

74 |zm.), dalej p.p.s.a. |

75 |Zgodnie z treścią art. 190 p.p.s.a sąd, któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez |

76 |Naczelny Sąd Administracyjny. Związanie wykładnią prawa dotyczy zarówno przepisów prawa materialnego , jak i przepisów postępowania. Zawęża |

77 |to również "granice danej sprawy" w rozumieniu art.134 § 1 p.p.s.a dla sądu pierwszej instancji, któremu sprawa została przekazana, gdyż w |

78 |takim przypadku granice te wyznacza wyrok NSA wydany na podstawie art.185 § 1 p.p.s.a. |

79 |Poza ustaleniami, które z mocy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wiążą sąd rozpoznający sprawę, uwzględnić jeszcze należy przy |

80 |konstruowaniu stanu faktycznego, że skarżącemu już w lutym 2013 roku, a więc dwa miesiące po zamknięciu działalności gospodarczej przyznano |

81 |zasiłek okresowy, przesądzając tym samym, że jego dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samodzielnie gospodarującej. Przyznano |

82 |go z tytułu bezrobocia, był więc on jego wyłącznym dochodem. Skarżący będąc świadomym swej sytuacji niezwłocznie zarejestrował się jako |

83 |bezrobotny i wystąpił o zasiłek. |

84 |Organ w uzasadnieniu z jednej strony wskazuje, że to strona musi wykazać swoje położenie, z drugiej zaś, że nie wystarczy wskazać na |

85 |uciążliwości i trudności w spłacie narosłych należności. Tymczasem skarżący aktywnie i bez zwłoki wskazywał na wszelkie okoliczności |

86 |obrazujące jego sytuację materialną, przede wszystkim zaś, że nie jest w stanie w ogóle ich spłacać, a nie, że stanowią one dla niego pewną |

87 |tylko dolegliwość. |

88 |Przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r – O systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2009, Nr 205, |

89 |poz.1585 ze zm.) uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących |

90 |jednocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Do nich zalicza się również przedsiębiorców prowadzących działalność |

91 |gospodarczą, jak skarżący, zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie społeczne. Przy umarzaniu nieopłaconych przez nich |

92 |należności nie stosuje się wymogu zaistnienia precyzyjnie określonych ustawą przesłanek całkowitej nieściągalności, lecz zawsze ocenia |

93 |niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny po ewentualnym opłaceniu należności, z uwzględnieniem |

94 |jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Do takich założeń zaliczono § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i |

95 |Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne |

96 |(Dz. U. Nr 141, poz.1365), zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na |

97 |stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego|

98 |i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości |

99 |zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Taka zależność musi oznaczać szczególnie wnikliwą ocenę, z uwzględnieniem wszelkich aspektów |

100 |życia osobistego i sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Przy czym niewystarczające jest samo zebranie materiału dowodowego, konieczne jest |

101 |jeszcze jego wnikliwe rozpatrzenie. Obowiązkiem organu załatwiającego tego rodzaju sprawy w oparciu o uznanie administracyjne jest |

102 |załatwienie jej zgodnie z żądaniem obywatela, o ile interes społeczny nie stoi temu na przeszkodzie ani nie przekracza to możliwości organu |

103 |wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Stanowisko organu musi być więc każdorazowo przekonująco i wyczerpująco uzasadnione, |

104 |dlaczego stanowisko strony nie zostało uwzględnione. |

105 |Tymczasem za dowolne uznać należy twierdzenie organu zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że istnieje realna szansa poprawy jego |

106 |sytuacji materialnej, skoro do czasu wydania decyzji, czyli przez 8 miesięcy nie otrzymał propozycji pracy. Istnieje natomiast obawa, czy |

107 |uzyskanie pracy poprawi tę sytuację materialną na tyle, by mógł spłacać zaległości. Podkreślić należy iż to, że skarżący może się utrzymać |

108 |wynika tylko z kwoty przyznanej mu pomocy społecznej. Nawet jeśli jest to sytuacja przejściowa, to jednak utrzymywanie się wyłącznie z |

109 |pomocy Państwa jest sytuacją wyjątkową, pozbawiającą możliwości godnego życia. A jeżeli jest to jedyne źródło dochodu, to jest rzeczą |

110 |oczywistą, że nie ma możliwości spłacenia zaległości. Organ nie odniósł się do owej niemożności, a przecież jej konsekwencją winna być |

111 |ocena, jakie to niesie skutki prawne i faktyczne. Przecież zaległe należności rosną, a nie badano i nie odniesiono się do kwestii, na ile|

112 |jeszcze ulegnie pogorszeniu jego sytuacja życiowa, gdy będą biegły terminy spłat i odsetek. Ponadto analiza akt dowodzi, że wniosek z 21 |

113 |stycznia 2013r. jest kolejnym wnioskiem skarżącego, tak wskazano również w uzasadnieniu decyzji w części, w której organ pisze o warunkach|

114 |zamieszkania skarżącego, podczas gdy z akt sprawy to wprost nie wynika. Przyjąć więc należy, że kwota zaległości wobec ZUS jest wyższa niż |

115 |wynika to z decyzji z dnia [...] maja 2013r. W ocenie sądu rozważenie interesu indywidualnego skarżącego wymaga odniesienia się wprost do |

116 |kwestii możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych w sytuacji, gdy podejmie on próbę spłaty zaległości. Ale z pola widzenia nie |

117 |może ujść ich wysokość ani fakt, że istnieją jeszcze inne, do których jest zobowiązany. W ocenie sądu, nawet stwierdzenie "pasywnej postawy"|

118 |skarżącego nie może stanowić wyłącznej przyczyny odmowy umorzenia należności. Uznanie, że sytuacja była w całości uzależniona od jego |

119 |inicjatywy jest uproszczeniem, zaprzeczającym konieczność indywidualizacji każdego przypadku. Nawet gdyby przyjąć pewien stan nieporadności |

120 |życiowej, to nadal aktualna pozostaje ocena sytuacji życiowej, a przede wszystkim możliwości jej poprawy. |

121 |W uzasadnieniu decyzji zabrakło rozważenia i porównania interesu indywidualnego ze społecznym. Na pewno nie stanowi takiego wyważenia |

122 |uznanie, że działalność gospodarczą prowadzi się na własne ryzyko, a obowiązek przewidywania pogarszającej się sytuacji na rynku czy też |

123 |osobistej jest wyłączną miarą owego "uznania" organu. Pisząc o sytuacji szczególnie drastycznej jako uzasadniającej umorzenie należności |

124 |wskazano jako przykład znikome źródła przychodu na utrzymanie. Czy i dlaczego sam zasiłek okresowy nie został przez organ uznany za taki |

125 |przychód, nie znalazło odzwierciedlenia w uzasadnieniu. Nie wyjaśnia ono też, skąd stanowisko organu, że spłata jest możliwa. Nie wynika to |

126 |też z ustaleń faktycznych. Nawet bowiem zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych nie przesądza o takiej możliwości. |

127 |Wskazane uchybienia nakazują przyjąć, że ocena wystąpienia przesłanek określonych w art. 2 ust. 3a w zw. z § 3 ust.1 pkt 1 i 3 cyt. |

128 |rozporządzenia nie została właściwie przeprowadzona i uzasadniona. Tym samym przekracza ona granice uznania administracyjnego. W |

129 |postępowaniu administracyjnym doszło więc do naruszenia przepisów art.7, 77 § 1 i art. 107 § 3 Kpa, które mogły mieć istotny wpływ na wynik |

130 |sprawy. Z tych względów WSA w Poznaniu na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c i art.135 p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję ją |

131 |poprzedzającą. |

132 |Wynagrodzenie pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu Sąd przyznał na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a oraz § 18 ust.1 pkt 1 lit c oraz § 2 |

133 |ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r w sprawie opłat za czynności adwokackie ponoszone przez Skarb |

134 |Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. |