Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 lutego 2016 r., III SA/Po 1021/15

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 lutego 2016 r., III SA/Po 1021/15

Sentencja

1 Dnia 17 lutego 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędziowie WSA Szymon Widłak WSA Marek Sachajko (spr) Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka - Nerka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2016 roku przy udziale sprawy ze skargi [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w [...] z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek oraz w części dotyczącej składek za ubezpieczonych niebędących płatnikiem składek oddala skargę

Uzasadnienie

2 W dniu [...] marca 2015 r. [...] złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wskazał, że utrzymuje się z zasiłku w kwocie [...] zł miesięcznie. Stan zdrowia nie pozwala na podjęcie jakiejkolwiek pracy, nawet dorywczej. Wskazał, że jest po licznych operacjach i oczekuje na rehabilitację. Wnioskodawca wskazał, że posiada zobowiązania alimentacyjne, które do października 2014 r. były dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym, które okazało się bezskuteczne. Wnioskodawca wskazał, że nie posiada żadnych nieruchomości, ani ruchomości oraz pojazdów. Posiada stopień niepełnosprawności umiarkowany. Decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. umorzono należności z tytułu składek za okres od 03/2009 do 07/2010. Wnioskodawca wskazał, że nadal zachodzą przesłanki umożliwiające zastosowanie przepisu art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, albowiem jego sytuacja się nie poprawiła. Do wniosku załączono oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej.

3 Pismem z dnia [...] marca 2015 r., doręczonym w dniu [...] marca 2015 r., poinformowano [...] o możliwości uzupełnienia wniosku o dodatkowe dokumenty potwierdzające okoliczności uzasadniające umorzenie. Poinformowano również wnioskodawcę o możliwości zapoznania się z aktami, w terminie 7 dni.

4 W odpowiedzi [...] wskazał, że nie posiada żadnych dodatkowych dokumentów potwierdzających okoliczności uzasadniające umorzenie.

5 W dniu [...] maja 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w [...] wydał decyzję nr [...], w której na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 t.j. z późn. zm., zwanej dalej k.p.a.) w związku z art. 123 oraz art. 30 ustawy z dnia października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015r., poz. 121, zwanej dalej u.s.u.s.) umorzył postępowanie w części dotyczącej składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek oraz na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 123 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. umorzył postępowanie w części dotyczącej składek za ubezpieczonych nie będącymi płatnikami składek.

6 W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29 ww. ustawy. Inaczej mówiąc, w stosunku do zadłużenia w części finansowanej przez ubezpieczonych nie mają zastosowania przepisy dotyczące ulg i umorzeń.

7 W związku z powyższym Zakład uznał dalsze postępowanie w tej części za bezzasadne i postanowił je umorzyć jako bezprzedmiotowe. Ponadto, w związku z zakresem podmiotowym i przedmiotowym art. 28 ust 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należy umorzyć postępowanie w stosunku do należności przypadających za ubezpieczonych (z wyłączeniem pracodawcy), zarówno w zakresie należnych za ubezpieczonych składek, jak i przypadających od nich odsetek.

8 Zgodnie z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W odniesieniu do przytoczonych artykułów zastosowanie ma art. 105 § 1 k.p.a., który jednoznacznie zakłada, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Według orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2003 r. (wyrok NSA III SA 2225/01) przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Bezprzedmiotowość wynika z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany do wydawania rozstrzygnięć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawomocnieniu lub obowiązkach indywidualnego podmiotu.

9 Organ wskazał, że z przepisu art. 105 § 1 k.p.a. jednoznacznie wynika, iż postępowanie administracyjne nie może toczyć się w sytuacji, gdy w jego toku przestał istnieć jego przedmiot. W doktrynie podkreśla się, że przedmiot postępowania wiąże się ze stosowaniem przez organ publiczny przepisów materialnego prawa administracyjnego i przyjmuje się, że bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 k.p.a., ma miejsce, gdy brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, co uniemożliwia wydanie decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 stycznia 1998 r. sygn. akt I SA/Łd 1025/96). Według stanowiska organu w przedstawionym stanie faktycznym zachodzą przesłanki określone w art. 105 §1 Kpa. Dlatego też organ uznał, że wobec faktu, iż dalsze postępowanie stało się bezprzedmiotowe niezbędne jest umorzenie postępowania.

10 Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Wskazał, że na podstawie tych samych przesłanek wcześniej umorzono mu należności z tytułu składek. Podkreślił, że kwotę zasiłku przeznacza w całości na utrzymanie.

11 Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] maja 2015 r.

12 W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29 ww. ustawy. Inaczej mówiąc, w stosunku do zadłużenia w części finansowanej przez ubezpieczonych nie mają zastosowania przepisy dotyczące ulg i umorzeń. W związku z zakresem podmiotowym i przedmiotowym art. 28 ust 3a u.s.u.s., należy umorzyć postępowanie w stosunku do należności przypadających za ubezpieczonych (z wyłączeniem pracodawcy), zarówno w zakresie należnych za ubezpieczonych składek, jak i przypadających od nich odsetek.

13 Celem postępowania administracyjnego jest załatwienie sprawy przez wydanie decyzji rozstrzygającej ją co do istoty, bowiem temu służy działalność organu administracji publicznej. Przesłanki umorzenia postępowania powstają zawsze i tylko w konkretnej sprawie administracyjnej, dotyczącej indywidualnie oznaczonej osoby.

14 Zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. W odniesieniu do przytoczonych artykułów zastosowanie ma art. 105 § 1 k.p.a., który jednoznacznie zakłada, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania.

15 Wskazany przepis określa regułę umożliwiającą umorzenie postępowania administracyjnego tj. umorzenie z urzędu. Ustalenie istnienia tej przesłanki stwarza dla organu prowadzącego postępowanie obowiązek zakończenia postępowania w danej instancji, bowiem nie ma podstaw do rozstrzygania sprawy co do meritum przedstawionego we wniosku o wszczęcie postępowania. Zatem umorzenie takie jest obligatoryjne dla organu prowadzącego postępowanie, a dalsze prowadzenie postępowania stanowiłoby o jego wadliwości, mającej niewątpliwy wpływ na stan sprawy.

16 Na powyższą decyzję skarżący [...] wniósł skargę, w której wskazał, że z decyzją nie można się zgodzić, gdyż jest ona krzywdząca. Skarżący podtrzymał stanowisko, że wcześniej, na podstawie tych samych argumentów umorzono należności z tytułu składek. Skarżący zarzucił również, że nie otrzymał informacji o możliwości umorzenia składek na podstawie ustawy abolicyjnej. Podkreślił, że ocena sytuacji zobowiązanego powinna być dokonana według stanu z chwili orzekania, a ustalenia organu odnośnie przyszłej poprawy tego stanu majątkowego mają znaczenie drugorzędne.

17 W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.

18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

19 Skarga okazała się niezasadna.

20 Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. ZUS wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek.

21 Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 t.j.), dalej k.p.a.

22 Przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2015 r., którą organ ten utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] maja 2015 r. umarzającą postępowanie administracyjne w części dotyczącej składek finansowanych przez osoby ubezpieczone niebędące płatnikami składek oraz w części dotyczącej składek za ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek.

23 Podstawą wydanych decyzji jest art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Regulacja ta w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne znajduje umocowanie w art. 123 u.s.u.s., który stanowi, iż w sprawach uregulowanych tą ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.

24 W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że jednym z przejawów bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, prowadzącym do umorzenia tego postępowania, jest sytuacja, w której organ w sposób oczywisty stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego oz. w Łodzi z dnia 18 kwietnia 1995 r., sygn. akt SA/Łd 2424/94, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Na gruncie postępowań z zakresu ubezpieczeń społecznych z sytuacją taką mamy do czynienia jeżeli ich przedmiotem jest umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędacych płatnikami składek. Zważywszy bowiem na art. 30 u.s.u.s., w stosunku do tego typu składek wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia w oparciu o art. 28 u.s.u.s. Wobec tego postępowanie administracyjne w tym zakresie jest bezprzedmiotowe i jako takie podlega umorzeniu na podstawie art. 105 k.p.a. (zob. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 września 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 1357/09, CBOSA).

25 Nie budzi zatem wątpliwości, że Zakład umorzył postępowanie administracyjne w części dotyczącej składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek, działając w zgodzie z art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 30 u.s.u.s. Jednocześnie organ ten zasadnie nie objął tym rozstrzygnięciem należności skarżącego z tytułu odsetek za zwłokę powstałych w wyniku nieopłacenia powyższych składek. Jak bowiem słusznie podkreśla się w orzecznictwie, bezprzedmiotowość postępowania nie dotyczy w takiej sytuacji pozostałych elementów wspomnianych składek - odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia oraz dodatkowej opłaty (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 marca 2011 r., sygn. akt III SA/Po 46/11).

26 W niniejszej sprawie nastąpiło również umorzenie postępowania w części dotyczącej składek za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, jednakże finansowanych przez płatnika.

27 Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Jednakże w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

28 Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w części dotyczącej należności za ubezpieczonych niebędących jednocześnie płatnikami składek mogą być zatem umarzane w przypadku całkowitej nieściągalności zgodnie z art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. Nie mogą one być natomiast umarzane w uzasadnionych przypadkach w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

29 W ocenie Sądu zasadne było zatem umorzenie przez organ administracji publicznej postępowania wywołanego wnioskiem o umorzenie należności za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek. Skoro zatem rozpoznanie tego wniosku na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. było niemożliwe uznać należało, że wniosek ten, w tym zakresie, stał się bezprzedmiotowy w świetle art. 105 k.p.a.

30 Jednocześnie podkreślenia wymaga, że postępowanie organu, w zakresie decyzji umarzającej postępowanie wywołane wnioskiem skarżącego, zostało przeprowadzone prawidłowo.

31 Mając na uwadze powyższe rozważania, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a w niniejszej sprawie nie doszło do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy lub innego naruszenia przepisów postępowania albo przepisów prawa materialnego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.

32 Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Sąd skargę oddalił.