Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 17 grudnia 2014 r., I SA/Op 679/14

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 17 grudnia 2014 r., I SA/Op 679/14

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Łozowska (spr.) Sędzia WSA Anna Wójcik Protokolant st. sekretarz sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 17 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi P. Ś. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 8 sierpnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia na postanowienie o wyłączeniu dokumentu z materiału dowodowego oddala skargę

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2014 r., Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu, działając na podstawie art. 228 § 1 pkt 1 w związku z art. 239 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) - zwana dalej O.p., stwierdził niedopuszczalność zażalenia na postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu z dnia 6 czerwca 2014 r., o wyłączeniu dokumentów z akt sprawy.

3 Uzasadniając rozstrzygniecie organ wskazał, że postanowieniem z dnia 6 czerwca 2014 r., Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu wyłączył z materiału dowodowego, zebranego w toku prowadzonej przez ten organ kontroli podatkowej w zakresie podatku od towarów i usług za miesiące styczeń-maj 2013r., pismo z dnia 20 grudnia 2013r., nr [...], w części dotyczącej danych z systemu VIATOLL oraz monitoringu z Systemu Poboru Opłat zapisanych na nośniku CD - z uwagi na informacje niejawne oraz ważny interes publiczny.

4 Zdaniem organu I instancji informacją niejawną w niniejszej sprawie jest dobro osób trzecich, których dotyczy wyłączony z akt sprawy dokument. Podkreślone zostało, że organ podatkowy nie może dopuścić do ujawnienia pozyskanych w trakcie czynności służbowych danych podmiotów niezwiązanych ze sprawą, które pozwoliłyby osobom nieuprawnionym na identyfikację bądź pozyskanie informacji handlowych, personalnych lub innych istotnych gospodarczo.

5 Podatnik został także pouczony, że na postanowienie nie przysługuje prawo do wniesienia zażalenia.

6 W dniu 13 czerwca 2014 r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu przekazał do Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu pismo P. Ś. z dnia 6 czerwca 2014 r., zatytułowane "Zażalenie na postanowienie i skarga na działania organu". Podatnik zakwestionował w nim doręczenie postanowienia nr [...], zażądał jego uchylenia w całości i natychmiastowego dostępu do akt sprawy, w tym do wyłączonego ww. aktem administracyjnym dokumentu.

7 W dniu 26 czerwca 2014 r. do Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu wpłynęło pismo z dnia 13 czerwca 2014 r., którym pełnomocnik skarżącego złożył zażalenie na przedmiotowe postanowienie organu podatkowego I instancji. Wnosząc o uchylenie w całości postanowienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu, stwierdzenie rażącego naruszenia prawa przez organ podatkowy I instancji oraz natychmiastowe udostępnienie stronie wszystkich dokumentów, zarzucił rozstrzygnięciu rażące naruszenie szeregu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa, a w szczególności:

8 - art. 179 § 1 O.p., poprzez wyłączenie dokumentów przy braku zaktualizowania się przesłanki istnienia informacji niejawnych lub przesłanki wystąpienia interesu publicznego;

9 - art. 123, 129, 178 w związku z art. 122 oraz art. 187 § 1 O.p., poprzez wyłączenie dokumentów mających istotne znaczenie dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego oraz rażące naruszenie prawa w zakresie dostępu do akt;

10 - art. 123, 145 § 2 oraz art. 178 O.p., poprzez wręczenie ww. postanowienia stronie oraz nieuprawnionej odmowie dostępu do wyłączonych dokumentów;

11 - art. 121, 124 oraz art. 217 O.p., poprzez działanie w sposób naruszający zasadę zaufania do organów podatkowych oraz zasadę wyjaśniania przesłanek.

12 Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu, powołanym na wstępie postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2014 r., stwierdził niedopuszczalność zażalenia na postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu z dnia 6 czerwca 2014 r.

13 W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Dyrektor Izby podniósł, że przedmiotem postanowienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego z dnia 6 czerwca 2014r., nr [...] - pomimo powołania w podstawie prawnej zarówno art. 179 § 2 O.p., obok wskazanego art. 179 § 1 tej ustawy - jest niewątpliwie wyłączenie z akt sprawy wskazanego w sentencji dokumentu.

14 Dalej wskazano, że powyższe postanowienie organu I instancji zawiera obligatoryjne elementy postanowienia wskazane w art. 217 § 1 O.p. Jednocześnie powołując § 2 wskazanego artykułu organ stwierdził, że uzasadnienie faktyczne i prawne postanowienie zawiera tylko wówczas, gdy służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz gdy zostało wydane na skutek zażalenia na postanowienie.

15 Dalej podniesiono, że w judykaturze ugruntowane jest stanowisko, że obowiązującą formą wyłączenia dokumentów z akt sprawy jest forma postanowienia wydanego na podstawie art. 179 § 1 O.p., w związku z art. 216 O.p. - kwestia wyłączenia dokumentów ma bowiem charakter wpadkowy i nie rozstrzyga o istocie sprawy.

16 Postanowienie o wyłączeniu dokumentów jest ze swej istoty niezaskarżalne, o czym świadczy treść art. 179 § 3 O.p., przewidująca prawo do wniesienia zażalenia jedynie na postanowienie, o którym mowa w § 2 tego artykułu, tj. postanowienie o odmowie umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami zawierającymi informacje niejawne lub dokumentami wyłączonymi z akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelniania odpisów i kopii lub wydania uwierzytelnionych odpisów. Art. 179 ww. ustawy nie zawiera natomiast norm przewidujących wniesienie zażalenia na postanowienie o wyłączeniu dokumentów z akt sprawy.

17 Organ II instancji podkreślił także, że stanowisko o niedopuszczalności zażalenia na postanowienie o wyłączeniu dokumentów zostało ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok WSA w Lublinie z 20 lutego 2008r., sygn. akt I SA/Lu 800/07; wyrok WSA w Gdańsku z 17 września2009r., sygn. akt I SA/Gd 68/09; wyrok WSA w Łodzi z 13 marca 2013r., sygn. akt I SA/Łd 1441/12; wyrok NSA w Warszawie z 26 lipca 2012r., sygn. akt II FSK 616/1).

18 Biorąc zatem pod uwagę treść art. 236 O.p., zgodnie z którym zażalenie na postanowienie przysługuje tylko wówczas, gdy ustawa tak stanowi, w ocenie organu II instancji wniesione zażalenie należało uznać za niedopuszczalne.

19 Jednocześnie, pismem z 8 sierpnia 2014 r., organ II instancji, odnosząc się do pisma P. Ś. z dnia 6 czerwca 2014 r., poinformował podatnika, że ma on prawo do złożenia do organu podatkowego I instancji wniosku o wgląd w akta sprawy oraz prawo do zaskarżenia postanowienia odmawiającego umożliwienia zapoznania się z dokumentami.

20 W skardze z dnia 10 września 2014 r. pełnomocnik skarżącego - zarzucając postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu naruszenie art. 179, 121, 217 § 1 pkt 4 i 5 O.p., poprzez brak nakazania sprostowania postanowienia organu podatkowego I instancji w zakresie błędnej podstawy prawnej oraz art. 179 O.p., poprzez nieuchylenie rozstrzygnięcia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu mimo braku zaktualizowania się przesłanek do wyłączenia pisma nr [...] z akt sprawy. W związku z powyższym wniósł o:

21 1. uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu i nakazanie sprostowania błędnej podstawy prawnej (w postanowieniu Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu) lub jednoznaczne stwierdzenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu nie stanowi postanowienia, o którym mowa w art. 179 § 2 O.p.

22 2. uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu oraz stwierdzenie braku istnienia przesłanek do wyłączenia dokumentów z akt sprawy;

23 3. zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania.

24 W uzasadnieniu skargi podkreślone zostało, że art. 179 § 2 i § 3 O.p. odnosi się wyłącznie do kwestii odmowy stronie postępowania umożliwienia zapoznania się z dokumentami. Tymczasem Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu w kwestionowanym postanowieniu z jednej strony postanowił wyłączyć z akt sprawy dokumenty, natomiast z drugiej strony - jako podstawę prawną - powołał m.in. art. 179 § 2 O.p.( tj. przepis dot. odmowy wglądu w dokumenty ). Zdaniem pełnomocnika skarżącego, takie działanie organu podatkowego wprowadza chaos i zamęt.

25 W przedmiotowym postanowieniu organu podatkowego I instancji podstawa prawna i rozstrzygnięcie nie są ze sobą spójne, co powoduje, że nie ma pewności, które z postanowień Naczelnik Urzędu Skarbowego miał na myśli - czy postanowienie o wyłączeniu dokumentu z akt sprawy czy postanowienie o odmowie wglądu w akta sprawy. Powyższe stanowi naruszenie zasady zaufania do organów podatkowych.

26 W dalszej części skargi częściowo powtórzone zostały, podniesione w zażaleniu z dnia 13 czerwca 2014 r., argumenty odnośnie dezaktualizowania się przesłanek pozwalających na wyłączenie dokumentów z akt sprawy.

27 I tak, wskazując, iż informacją niejawną są tylko i wyłącznie informacje, o których mowa w ustawie o ochronie informacji niejawnych, pełnomocnik P. Ś. podkreślił, iż z całokształtu działań Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu, w tym również z postanowienia o odmowie wglądu w akta sprawy (postanowienie z dnia 7 lipca 2014r., nr [...] (k.27) - będące obecnie przedmiotem postępowania zażaleniowego) wynika, że organ podatkowy I instancji nie potrafi prawidłowo stosować instytucji prawnej unormowanej w art. 179 O.p., a co więcej, nie analizuje jakich okoliczności dotyczą dokumenty (np. bez względu na fakty, nieudolnie stara się wykazać istnienie przesłanki "utajnienia", zmieniając w postanowieniu o odmowie wglądu definicje informacji niejawnych oraz pomijając przesłankę interesu publicznego). Informacjami niejawnymi nie są i nie mogą być wyłączone z akt sprawy dokumenty, nie niosą one bowiem żadnego ryzyka dla Rzeczypospolitej Polskiej. Odnośnie przesłanki interesu publicznego wskazane zostało, że Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu w swoim postanowieniu nie wykazał na czym w stosunku do wyłączonego dokumentu ten interes publiczny polega. Ponadto podkreślone zostało, iż odmowa umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami ze względu na występowanie informacji niejawnych lub interesu publicznego następuje w odniesieniu do konkretnych danych, a nie dokumentów czy nośników danych. Bezpodstawne jest utajnienie całego VIATOLL oraz monitoringu z Systemu Poboru Opłat, zwłaszcza w sytuacji, gdy część danych np. nr rejestracyjne pojazdów czy też dane kierowców, są znane podatnikowi. Utajnianie informacji dostępnych w obrocie gospodarczym jest całkowicie nielogiczne. Hurtowe utajnianie dokumentów jest niedopuszczalne w świetle wyjątkowości instytucji unormowanej w art. 179 O.p. Nawet gdyby hipotetycznie przyjąć, że istnieją informacje wymagające utajnienia - z czym strona skarżąca się nie zgadza - to niekoniecznie są nimi całe dokumenty czy nośniki danych.

28 W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

29 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

30 Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

31 Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tego artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym orzeczeniem z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

32 Nadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

33 Przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

34 Przystępując do oceny legalności zaskarżonego postanowienia należy na wstępie wskazać, że zgodnie z art. 178 § 1 O.p. strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania.

35 Na podstawie art. 179 § 1 O.p. przepisów art. 178 nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny.

36 Stosownie do § 2 i § 3 odmowa umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami, o których mowa w § 1 następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.

37 W ocenie Sądu prawidłowo wskazał organ II instancji, że przedmiotem zaskarżenia było postanowienie o wyłączeniu dokumentów z akt sprawy. Wprawdzie, Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu w podstawie prawnej powołał zarówno art. 179 § 1 O.p. jak i art. 179 § 2 O.p. to jednak przedmiotem postanowienia z dnia 6 czerwca 2014 r. jest bezspornie wyłączenie z akt sprawy wskazanego w sentencji dokumentu, tj. pisma z dnia 20 grudnia 2013r., nr [...] - w części dotyczącej danych z systemu VIATOLL oraz monitoringu z Systemu Poboru Opłat, zapisanych na nośniku CD. Wskazuje na to, co słusznie zauważył Dyrektor Izby, sformułowana jednoznacznie treść samego rozstrzygnięcia " (...)Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu postanawia wyłączyć z materiału dowodowego (...)" . W związku z powyższym nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skargi, dotyczący wątpliwości skarżącego, czy organ podatkowy I instancji kwestionowanym postanowieniem wyłączył dokumenty z akt sprawy, czy też odmówił wglądu w akta sprawy. W ocenie Sądu, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym, powołanie błędnej podstawy prawnej, w sytuacji gdy rzeczywiście istnieje podstawa prawna rozstrzygnięcia, a tym bardziej w sytuacji powołania, jako jednego z przepisów, przepisu stanowiącego faktycznie podstawę prawną rozstrzygnięcia, nie stanowi podstawy uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia (zob. wyrok z dnia 15.06.2009 r., I SA/Op 380/08 LEX nr 510701, wyrok z 29.10.2007 r., I SA/Gd 640/07 LEX nr 475616).

38 Zauważyć też wypada, że pismem z 6 czerwca 2014 r. skarżący złożył w organie podatkowym I instancji wniosek o udostępnienie mu pisma nr [...] z 20 grudnia 2013 r. do zapoznania, sporządzenia odpisu, kopii, fotokopii. Ponadto organ odwoławczy pismem z dnia 8 sierpnia 2014 r., poinformował skarżącego o przysługującym mu prawie do złożenia w organie podatkowym I instancji wniosku o wgląd w akta sprawy oraz o prawie do zaskarżenia postanowienia wydanego w wyniku rozpoznania tego wniosku.

39 W świetle przytoczonych okoliczności nie znajduje uzasadnienia zarzut skargi dotyczący naruszenia w przedmiotowej sprawie sformułowanej w art. 121 O.p. zasady zaufania do organów podatkowych. Tym bardziej, że ze skargi jak i z odpowiedzi na skargę wynika, że postanowieniem z dnia 7 lipca 2014r., nr [...] Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu odmówił stronie możliwości zapoznania się w całości z dowodami wyłączonymi z akt sprawy postanowieniem z dnia 6 czerwca 2014 r., a skarżący skorzystał z pouczenia organu i pismem z dnia 23 lipca 2014 r. wniósł zażalenie na ww. postanowienie.

40 Zdaniem Sądu w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, trafnie wskazał Dyrektor Izby Skarbowej, że stanowisko o niedopuszczalności zażalenia na postanowienie o wyłączeniu dokumentów zostało ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, o czym świadczą powołane przez organ wyroki sądów administracyjnych. Z treści art. 179 § 3 O.p. wynika, że zażalenie służy na postanowienie o którym mowa w § 2, tj. na postanowienie dotyczące odmowy umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami, o których mowa w § 1, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelniania odpisów i kopii lub wydania uwierzytelnionych odpisów. Wykładnia językowa art. 179 § 3 O.p. nie pozwala na wniosek, że zażalenie służy na postanowienie, o którym mowa w § 1. W sytuacji, gdy organ wyłączy z akt sprawy poszczególne dokumenty z powodu uchylenia ich jawności, ograniczając tym samym uprawnienia strony postępowania określone w art. 178 O.p., postanowienie w tym przedmiocie podlega kontroli instancyjnej lub sądowej w ramach badania legalności decyzji kończącej postępowanie w danej sprawie, na podstawie art. 236 § 1 i art. 237 O.p. oraz art. 134 p.p.s.a.

41 Zatem sformułowane w skardze pozostałe zarzuty, dotyczące treści uzasadnienie postanowienia organu I instancji, w tym braku przesłanek do wyłączenia dowodów z akt sprawy, nie mogą być przedmiotem badania w niniejszej sprawie. Stąd argumenty skargi o lakonicznych sformułowaniach uzasadnienia postanowienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu, czy brakach w tym uzasadnieniu nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Tym samym za bezzasadne należy uznać zarzuty związane z naruszeniem w niniejszej sprawie przepisów art. 179 oraz art. 217 § 1 pkt 4 i 5 O.p.

42 Skoro zatem na postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Opolu o wyłączeniu dokumentów z akt sprawy nie przysługiwało zażalenie, zasadnie organ odwoławczy zaskarżonym do tut. Sądu postanowieniem stwierdził niedopuszczalność zażalenia.

43 Zgodnie z art. 228 § 1 pkt 1 O.p. organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia niedopuszczalność odwołania. Natomiast w myśl art. 239 O.p., w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale (tj. w rozdziale 16 zatytułowanym "Zażalenia") do zażaleń mają zastosowanie przepisy dotyczące odwołań.

44 Na gruncie tego ostatniego przepisu powszechnie przyjmuje się, że niedopuszczalność wniesienia odwołania (zażalenia) może mieć charakter podmiotowy i przedmiotowy. W pierwszym przypadku z niedopuszczalnością środka zaskarżenia mamy do czynienia wówczas, gdy został on wniesiony przez podmiot niemający legitymacji do dokonania tej czynności albo stronę niemającą zdolności do czynności prawnych. W drugim przypadku niedopuszczalność występuje w sytuacji braku przedmiotu zaskarżenia oraz gdy przepisy prawne wyłączają możliwość zaskarżenia aktu administracyjnego organu pierwszej instancji.

45 W niniejszej sprawie zaistniał ten drugi przypadek (na postanowienie organu I instancji nie przysługuje zażalenie), co powoduje, że zarzuty dotyczące naruszenia wymienionych w skardze przepisów Ordynacji podatkowej, należy uznać za bezzasadne.

46 Z powyższych względów na podstawie art. 151 p.p.s.a, Sąd orzekł jak w sentencji.