Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 15 kwietnia 2009 r., II SA/Lu 97/09

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 15 kwietnia 2009 r., II SA/Lu 97/09

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (sprawozdawca), Sędzia WSA Ewa Ibrom, Protokolant Asystent sędziego Jakub Polanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi J. H. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...]; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz J. H. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie

2 Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98 poz. 1071 ze zm.) oraz art.1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku J.H. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] Nr [...] o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich J.H.

3 W uzasadnieniu podkreślił, że skarżący J.H. wystąpił o przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, w świetle którego "Za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939 - 1945".

4 Jednak, podkreślił organ, w świetle art. 22 ust. 1 cyt. ustawy "o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21, orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji (...)".

5 Natomiast, zdaniem organu, skarżący J.H. podnosi, że od października 1943 r. był łącznikiem Batalionów Chłopskich (BCh), jednak nie przedstawił odpowiednich dowodów potwierdzających jego działalność w BCh. Świadkowie: S. A. ( K-1069095) oraz W. F. (K-118636) posiadają uprawnienia kombatanckie z wnioskowanego tytułu, jednak z ich oświadczeń wynika, iż skarżący ze względu na swój młody wiek, świadczył na rzecz Batalionów Chłopskich jedynie czynności pomocnicze. A. S. w swym oświadczeniu wskazał, iż jego działalność polegała na przenoszeniu prasy (...) oraz pełnieniu służby wartowniczej przy gromadzeniu bielizny i rękawic dla członków Ruchu Oporu. Podobnie zeznał także drugi z wskazanych świadków.

6 Dlatego też, stwierdził Kierownik Urzędu przedstawiony przez skarżącego materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, iż wchodził on w skład organizacji podziemnej BCh, lecz biorąc pod uwagę młody wiek (13-14 lat) mógł co najwyżej wykonywać na rzecz BCh dorywcze czynności pomocnicze. Organ podkreślił także, że lakoniczny opis działalności skarżącego nie potwierdza elementarnych zasad konspiracji. Wynika to z tego, co wskazał w życiorysie z dnia 11 lipca 2007 r., że posiadał pseudonim "C.", rozprowadzał gazetki "Ziarno", ukrywał je i dozorował (...) oraz jeździł rowerem z meldunkami i zabierał gazetki "Ziarno". Ponadto, pod jego opieką pozostawała w workach bielizna i rękawice wojskowe ("z dwoma palcami") do czasu rozprowadzenia ich wśród żołnierzy BCh. Natomiast J.H. nie wspomina o fakcie otrzymania stopnia wojskowego, co jest warunkiem koniecznym przynależności do określonej formacji, w zakresie podporządkowania służbowego, wyznaczenia służbowego stanowiska i wykonywania zakreślonych czynności. Dlatego też, z powodu także braku wymaganej przez BCh granicy wieku prowadzi to do wniosku, że nie mógł on służyć w konspiracji.

7 Kierownik Urzędu nie kwestionuje, iż strona mogła w jakiś sposób przekazywać informacje lecz uważa, że tego rodzaju aktywność nie może być utożsamiana z pełnieniem służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach w rozumieniu przepisu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach. Stąd w pełni uprawnione jest przyjęcie, że J.H. nie pełnił służby w BCh, ale co najwyżej współpracował z wymienioną organizacją wykonując na jej rzecz czynności pomocnicze o charakterze adekwatnym do jego wieku w czasie wojny, co nie stanowi jednak podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich, gdyż nie jest to uczestnik ruchu oporu. Oznacza to, że jest to osoba świadcząca dobrowolnie i okazjonalnie pomoc organizacjom ruchu oporu, która nie była poddana rozkazom lub rozliczana według zasad dyscypliny wojskowej obowiązującej żołnierzy ugrupowań konspiracyjnych, dodał Kierownik Urzędu.

8 Dlatego też, zdaniem organu nie może mieć zastosowania przepis art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, w świetle którego za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach w tym działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945.

9 W skardze do Sądu J.H. stwierdził, że jego zdaniem nie przeprowadzono właściwie postępowania dowodowego w tej sprawie i w tym zakresie podnosi następujące okoliczności faktyczne.

10 Po pierwsze, podniósł, że w swoim życiorysie wyjaśnił, iż był starszy o rok jak działał w konspiracji oraz, że był "de facto zaprzysiężony" oraz, że stale prowadził działalność "stricte konspiracyjną, za którą groziła śmierć", stąd nie była to tylko "współpraca" z BCh.

11 Po drugie, podniósł, że odnalazł jeszcze jednego wiarygodnego świadka, tj. siostrę zakonną por. J. Z. c. J. ps. D., która powinna być jego zdaniem przesłuchana przez Kierownika Urzędu.

12 W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób represjonowanych podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zwany dalej WSA w Lublinie, wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2008r. sygn. akt II SA/Lu 70/08 oddalił skargę J.H. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie, z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich.

14 W uzasadnieniu WSA w Lublinie podzielił w pełni okoliczności prawne i faktyczne ustalone przez Kierownika Urzędu. W szczególności Sąd uznał, że prawidłowo organ orzekł, iż skarżący nie pełnił służby w BCh, gdyż działalność polegająca na rozprowadzaniu czasopisma "Ziarno" oraz przewożeniu sprzętu radiowego, czy też pełnieniu warty przy odzieży przeznaczonej dla żołnierzy, nie może być uznana za pełnienie służby . Wynika to z tego, że nie zachodziło podporządkowanie organizacyjne, poddanie się dyscyplinie wojskowej i pozostawanie do dyspozycji wobec osób przełożonych. Z akt sprawy nie wynika żeby skarżący komuś podlegał organizacyjnie. Natomiast chociaż świadkowie J. S. i F. W. stwierdzili, że skarżący został zaprzysiężony przez Szefa Sztabu Okręgu IV Batalionów Chłopskich – J.W. (pochodzącego z rodziny skarżącego), lecz zeznania te nie mogły być uznane za wiarygodne i nie mogły stanowić podstawy rozstrzygnięcia. Według tych zeznań zaprzysiężenie odbyło się w październiku 1943 r. ale świadkowie i sam skarżący nie pamiętają okoliczności z tym zdarzeniem związanych, co obniża w tym zakresie wartość zeznań, jak i nie można ustalić, czy świadkowie uczestniczyli w tej przysiędze osobiście, czy też dowiedzieli się o niej od innych osób.

15 W skardze kasacyjnej J.H. reprezentowany przez fachowego pełnomocnika procesowego, zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub o zmianę w całości zaskarżonego wyroku i orzeczenie o przyznaniu uprawnień kombatanckich, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów z tytułu zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Następnie, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.) podniósł następujące zarzuty.

16 Po pierwsze, naruszenia prawa materialnego w zakresie niewłaściwego zastosowania art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach z tej przyczyny, że nie uznano skarżącego J.H. za pełniącego służbę w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w oddziałach partyzanckich w okresie od października 1943 r. do lipca 1944 r. z powodu jego młodego wieku (13-14 lat). Natomiast w tym przepisie brak jest określenia minimalnego wieku koniecznego dla pełnienia służby w oddziałach partyzanckich. Ponadto, błędne jest jego zdaniem także stwierdzenie, że skarżącego nie można uznać za pełniącego służbę w oddziałach partyzanckich ze względu na to, że nie udowodnił jednoznacznie faktu zaprzysiężenia i wcielenia do oddziału podczas gdy ustawodawca nie wprowadza zaprzysiężenia i wcielenia do oddziału jako formalnego wymogu warunkującego uznanie działalności za pełnienie służby. Natomiast skarżący na podstawie własnych oświadczeń oraz zeznań świadków wykazuje, że jego działalność miała ścisły związek z funkcjonowaniem oddziału partyzanckiego i była prowadzona pod bezpośrednim nadzorem jego dowódcy.

17 Po drugie, naruszenia przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 106 § 2 w związku z art. 133 § 1 p.p.s.a., poprzez nieprzeprowadzenie dowodu uzupełniającego czyli nieuwzględnienie podczas orzekania dowodu znajdującego się w aktach sprawy - dołączonego do skargi. Dotyczy to pisemnego oświadczenia J. Z., będącej siostrą dowódcy skarżącego J. Z. z którego wynika, że stopień zaangażowania J.H. w działalność konspiracyjną nosił znamiona służby w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach.

18 Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 stycznia 2009 r. (sygn. akt II OSK 1158/08) uwzględniając skargę kasacyjną na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok WSA w Lublinie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez ten Sąd.

19 W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a, Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy (...). Oznacza to, że Sąd orzeka według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonego aktu, który wynika zarówno z akt administracyjnych jak i sądowych. Dlatego też, do Sądu należy ocena, czy zebrany w postępowaniu materiał dowodowy jest pełny i wystarczający do ustalenia stanu faktycznego, a także czy został oceniony prawidłowo. Z kolei, uzupełniające postępowanie dowodowe w postępowaniu sądowym w świetle art. 106 § 3 p.p.s.a. ograniczone zostało do możliwości przeprowadzenia dowodu z dokumentu (urzędowego i prywatnego), przy pozostawieniu sądowi orzekającemu ocenę, czy przeprowadzenie wnioskowanego dowodu jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Oznacza to, że celem tego postępowania nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego, a jedynie ocena, czy właściwie organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami postępowania określonymi w kpa.

20 Dlatego też, podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny, jeżeli nastąpiło zgłoszenie przez stronę przed zamknięciem rozprawy wniosku dowodowego, obowiązkiem sądu jest jego ocena prawna, zaś w uzasadnieniu wyroku Sąd powinien odnieść się do zgłoszonych, a nieuwzględnionych wniosków dowodowych.

21 Po drugie, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że nastąpiło także naruszenie prawa materialnego , gdyż art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach nie wprowadził kryterium wieku, od którego zależałoby pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach. Oznacza to, że odwoływanie się do instrukcji gen. K. S. wydanej w grudniu 1939 roku oraz podanego tam kryterium wiekowego nie może być uznane za jedyną wystarczającą przesłankę do odmowy uznania uprawnień kombatanckich z uwagi na młody wiek uczestnika konspiracji. Wynikającemu z instrukcji kryterium wiekowemu przeczą także liczne przykłady działalności kombatanckiej nawet 12 - letnich dzieci i dotyczy to nie tylko uczestników Powstania Warszawskiego. Dlatego też, w każdym przypadku wiek osoby ubiegającej się o status kombatanta powinien być indywidualnie rozważany, w oparciu o wszechstronną ocenę rodzaju miejsca i czasu danej działalności konspiracyjnej, świadczących łącznie o dojrzałości tej osoby, do możliwości pełnienia służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach. Dotyczy to także składanej przysięgi, jako jednego z elementów świadczących o pełnieniu służby, zaś mała precyzja zgromadzonych na tą okoliczność dowodów nie może powodować odmowy uznania danej działalności za kombatancką. Dlatego też, zarzut naruszenia prawa materialnego, w zakresie odmowy przyznania statusu kombatanta z powodu braku spełnienia kryterium wiekowego wynikającego z instrukcji gen. K.S., jest usprawiedliwiony.

22 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

23 Zgodnie z dyspozycją art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.), wykładnia prawa dokonana w wyroku NSA z dnia 23 stycznia 2009 r. sygn. akt II OSK 1158/08 wiąże w tej sprawie WSA w Lublinie.

24 Rozpatrując zarzuty ze skargi WSA w Lublinie orzekł, że zaskarżona decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych naruszyła przepisy prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, jak i przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

25 W pierwszym przypadku naruszenie przepisów postępowania polegało na tym, ze Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych naruszył dyspozycję art. 77 § 1 i 80 k.p.a. w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego w oparciu o zebrany w sprawie cały materiał dowodowy, co nie pozwoliło właściwie ustalić, czy dana okoliczność tj. służba w BCh została udowodniona. W tym zakresie organ administracji ponownie rozpatrując sprawę powinien jeszcze raz przeprowadzić postępowanie dowodowe uwzględniające także nowe dowody dotyczące kluczowych ustaleń faktycznych w tej sprawie, a dotyczących ewentualnej służby J. H. w BCh. Dlatego też, konieczne będzie ponowne rozpatrzenie całego materiału dowodowego uwzględniające także przesłuchanie świadka por. J. Z. w zakresie złożonego przez nią oświadczenia odnośnie ustalenia okoliczności faktycznych działalności skarżącego w BCh, w tym także okoliczności złożenia przez niego przysięgi, a następnie ponowne ewentualne przesłuchanie skarżącego.

26 Po drugie, jest to także o tyle istotne, że zasadny jest zarzut ze skargi dotyczący naruszenia art. 1 ust. 2 pkt 3 cyt. ustawy o kombatantach, gdyż nie wprowadza on kryterium wiekowego, który wykluczałby pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach. Natomiast instrukcja gen. K.S. wydana w grudniu 1939 roku oraz podane w niej kryterium wiekowe nie może być automatycznie uznane za wystarczającą przesłankę odmowy uznania ze względu na młody wiek, danej działalności za kombatancką. Świadczy o tym działalność kombatancka nawet 12 - letnich dzieci i to nie tylko uczestników Powstania Warszawskiego. Z tych względów, w każdej sprawie wiek osoby ubiegającej się o status kombatanta powinien być indywidualnie oceniany, w świetle wszechstronnej oceny rodzaju miejsca, jak i czasu działalności pod kątem dojrzałości tej osoby do pełnienia służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach. Dotyczy to także składanej przysięgi, jako jednego z elementów, który świadczy o pełnieniu służby, zaś brak jednoznacznych ustaleń faktycznych nie może skutkować o odmowie uznania danej działalności za kombatancką, w świetle naruszenia dyspozycji art. 7 w związku z art. 77 §1 oraz art. 80 k.p.a.

27 Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a/ i c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U., nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji.

28 O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 powołanej wyżej ustawy.