Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 6 marca 2019 r., II SA/Lu 955/18

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 6 marca 2019 r., II SA/Lu 955/18

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk Protokolant Starszy asystent sędziego Jakub Polanowski po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 marca 2019 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego oddala skargę.

Uzasadnienie

2 Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2018r., znak: [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017r. poz. 1257), dalej jako "k.p.a." oraz art. 4 ust. 1, art. 5 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017r., poz. 1952 z późn. zm.), dalej jako "u.ś.r." - po rozpatrzeniu odwołania A. B. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy A. z dnia [...] lipca 2018r., Nr [...] o:

3 1. uchyleniu własnej decyzji z dnia [...] listopada 2013r. Nr [...] i odmowie przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres świadczeniowy 2013/2014

4 2. uchyleniu własnej decyzji z dnia [...] listopada 2014r. Nr [...] i odmowie przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres świadczeniowy 2014/2015

5 3. uchyleniu własnej decyzji z dnia [...] października 2015r. Nr [...] i odmowie przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres świadczeniowy 2015/2016

6 4. uchyleniu własnej decyzji z dnia [...] grudnia 2016r. Nr [...] i odmowie przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres świadczeniowy 2016/2017,

7 orzekło:

8 1. uchylić zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy przyznania A. B. zasiłku rodzinnego wraz dodatkami do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2015/2016 (pkt 3 decyzji) i w tej części orzec co do istoty sprawy w ten sposób, że odmówić przyznania A. B. zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami od dnia 1 listopada 2015r. do 31 grudnia 2015r. i przyznać zasiłek rodzinny wraz z dodatkami: w okresie od dnia 1 stycznia do dnia 30 czerwca 2016r. w wysokości [...] zł miesięcznie, od dnia 1 lipca 2016r. do 31 sierpnia 2016r. w wysokości [...] zł miesięcznie, na wrzesień 2016r. w wysokości [...] zł i na październik 2016r. w wysokości [...] zł.

9 2. uchylić zaskarżoną decyzję w części odmawiającej przyznania A. B. zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2016/2017 (pkt 4 decyzji) i w tej części orzec co do istoty sprawy w ten sposób, że przyznać A. B. zasiłek rodzinny wraz z dodatkami od dnia 1 listopada 2016r. do 30 czerwca 2017r. w wysokości [...] zł miesięcznie i odmówić przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami od dnia [...] lipca 2017r. do [...] października 2017r.

10 3. w pozostałej części utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy.

11 W obszernym uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że organ I instancji po ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek decyzji kasacyjnej Kolegium z dnia [...] marca 2018r. – wskazaną wyżej decyzją wydaną w wyniku wznowienia postępowania na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. - uchylił cztery własne decyzje (z dnia [...] listopada 2013r., z dnia [...] listopada 2014r., z dnia [...] października 2015r., z dnia [...] grudnia 2016r.) przyznające A. B. zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na czworo dzieci - [...], [...], J. i E. odpowiednio na okresy zasiłkowe - 2013/2014, 2014/2015, 2015/2016 i 2016/2017 i orzekł o istocie sprawy w ten sposób, że odmówił przyznania A. B. świadczeń na te okresy.

12 Jako powód wznowienia postępowania organ I instancji wskazał to, że w dniu [...] czerwca 2017r. powziął informację o tym, że A. i D. B. są od 2009r. właścicielami gruntów rolnych położonych poza gminą A. , mimo to ubiegając się o zasiłek wraz dodatkami, nie wykazywali dochodów z tych gruntów. Wprawdzie przedstawili umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego z dnia 1 marca 2012r. wraz z aneksem z dnia 24 października 2017r., jednak umowa ta nie została zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków prowadzonej przez Starostę [...] i Starostę [...], a więc nie może być uznana za zawartą stosownie do przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, co pozwalałoby na pominięcie części lub całości obszarów rolnych oddanych w dzierżawę przy obliczaniu dochodu dla potrzeb ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego (art. 5 ust. 8a pkt 1 u.ś.r.). Umowa nie została zgłoszona także do KRUS. Ponadto mąż A. B. - [...], pobierał od 1 marca 2014r. rentę rolniczą w pełnej wysokości, gdyż zgodnie z art. 28 ust. 11 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017r., poz. 2336) wypłata części uzupełniającej świadczenia nie ulega zawieszeniu, gdy rencista lub emeryt prowadzi działalność rolniczą z małżonkiem podlegającym ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z mocy ustawy.

13 Organ I instancji, mając powyższe na uwadze, ponownie przeliczył dochód rodziny za każdy ze wskazanych wyżej okresów zasiłkowych, uwzględniając dochód z całego gospodarstwa rolnego oraz zasiłek chorobowy D. B. i stwierdził, że dochód rodziny począwszy od roku bazowego 2012r. był wyższy od obowiązującego w danym okresie zasiłkowym kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 1 u.ś.r., nie mieścił się przy tym w granicach określonych w art. 5 ust. 3 u.ś.r., dlatego należało uchylić decyzje przyznające świadczenia i odmówić przyznania tych świadczeń. Dodatkowo w odniesieniu do roku zasiłkowego 2015/2016 organ dodał, że mechanizm "złotówka za złotówkę" (art. 5 ust. 3-3b u.ś.r.) wszedł w życie dopiero od 1 stycznia 2016r. w związku z czym do decyzji wydanej przed tą datą nie mógł być stosowany. Również w kolejnym roku przepis ten nie mógł być zastosowany ze względu na przekroczenie dochodu wyższe, niż kwota przysługujących rodzinie zasiłków wraz z dodatkami.

14 W toku wznowionego postępowania A. B. domagała się również ponownego ustalenia dochodu z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej.

15 Odnosząc się do tego żądania organ I instancji wyjaśnił, że nie jest uprawniony do ustalania dochodu z działalności gospodarczej opodatkowanej w formie ryczałtu ewidencjonowanego za okres do zmiany przepisów u.ś.r., która nastąpiła od dnia 1 sierpnia 2017r., na podstawie oświadczenia osoby prowadzącej taką działalność. W takim przypadku nie było możliwe odliczenie od dochodu poniesionych wydatków, a więc zbędne było ich ustalanie.

16 W obszernym odwołaniu A. B. podnosiła, że nie informowała organu o gruntach rolnych położonych poza gminą A. , w której mieszka, gdyż oddała je w dzierżawę umową z dnia 1 marca 2012r., przy czym nie była świadoma, że warunkiem pominięcia gruntów oddanych w dzierżawę jest zarejestrowanie umowy w starostwie, a poza tym aneksem z dnia 24 października 2017r. sformułowano w umowie zapis, że została ona zawarta stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wyjaśniła ponadto, że faktycznie wraz z mężem uprawiają tylko grunty położone bliżej domu, jednak nie uzyskują z nich takiego dochodu, jaki przyjął organ I instancji. Uprawiają m.in. maliny, truskawki i porzeczki, a koszty upraw niejednokrotnie przekraczają uzyskany z nich dochód.

17 Zarzuciła, że do dochodu za 2012r. organ przyjął błędną kwotę dochodu z 1ha przeliczeniowego, niż wówczas obowiązywała, tj. 202,58 zł, zamiast 195,08 zł ("2.341 zł" rocznie), a do dochodu za 2013r. niesłusznie wliczył rentę męża, gdyż mąż otrzymał rentę dopiero od 1 marca 2014r.; ponadto ustalając różnicę między dochodem na osobę w rodzinie za 2014r. a kryterium dochodowym organ przyjął, że kryterium dochodowe wynosiło [...] zł, zamiast [...] zł, zawyżając w ten sposób dochód na osobę w rodzinie.

18 Skarżąca zarzucała również, że pracownik organu I instancji odmówił przyjęcia jej faktur potwierdzających koszty poniesione w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, gdyż nie ma możliwości złożenia korekty oświadczeń o dochodzie z działalności opodatkowanej w formie karty podatkowej. Z jej obliczeń wynika, że dochód za 2012r. zadeklarowany w wysokości [...] zł po odjęciu kosztów uzyskania przychodu ([...] zł) faktycznie wynosił [...] zł; za 2013r. - [...] zł (5.000zł - [...] zł), a za 2015 - [...] zł (10.000 zł - [...] zł).

19 Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że decyzję organu I instancji należy uchylić w części dotyczącej odmowy przyznania A. B. zasiłku rodzinnego wraz dodatkami do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2015/2016 (pkt 3 decyzji) i na okres zasiłkowy 2016/2017 (pkt 4 decyzji) i w tej części należy orzec co do istoty sprawy, natomiast w pozostałej części należy ją utrzymać w mocy.

20 Kolegium ustaliło bowiem, że małżonkowie B. byli w latach 2012 – 2014 właścicielami gospodarstwa rolnego o większej powierzchni, niż wykazywali w swoich oświadczeniach, ubiegając się o zasiłki rodzinne na kolejne okresy zasiłkowe. Kolegium w zakresie powierzchni gospodarstwa rolnego stwierdziło, że:

21 - w oświadczeniu za rok kalendarzowy 2012r. z dnia [...] października 2013r. A. B. wykazała dochód z gospodarstwa rolnego o pow. 2,1957 ha w wysokości [...] zł, czyli tylko z gospodarstwa położonego w gminie A., co wynika z dołączonej do wniosku decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy A. z dnia [...] lutego 2012 r.; w toku niniejszego postępowania ustalono natomiast, że w 2012 r. małżonkowie posiadali gospodarstwo rolne położone także w gminie K. o pow. 2,6025 ha przelicz. i w gminie K. o pow. 9,5690 ha przelicz., a łączna powierzchnia gospodarstwa na terenie trzech gmin wynosiła 14,3673 ha, a dochód z niego - [...] zł (14,3673 ha x [...] zł x 12 miesięcy);

22 - w oświadczeniu za rok kalendarzowy 2013r. z dnia [...] października 2014r. A. B. wykazała dochód z gospodarstwa rolnego o pow. 3,5922 ha w wysokości [...] zł, tj. z gospodarstwa położonego w gminie A. o pow. 2,8722 ha przelicz. i w gminie K. o pow. 0,72 ha przelicz., co wynika z dołączonej do wniosku decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy A. z dnia [...] lutego 2014r. i decyzji Wójta Gminy K. z dnia [...] lutego 2014r.; w toku niniejszego postępowania ustalono natomiast, że na terenie gminy A. małżonkowie posiadali przez siedem miesięcy gospodarstwo o pow. 2,1957 ha przelicz, a przez pięć miesięcy o pow. 2,8722 ha przelicz., z kolei w gminie K. posiadali gospodarstwo rolne o pow. 9,5690 ha przelicz., a nie jak wskazała A. B. w oświadczeniu - 0,72 ha; ponadto posiadali także gospodarstwo położone w gminie K. o pow. 3,1455 ha przelicz. Łączny dochód z gospodarstwa rolnego za 2013r. wynosił [...] zł (9,569 ha przelicz + 3,1455 ha przelicz. = 12,7145 ha przelicz. x [...] zł x 12 miesięcy = [...] zł + [...] zł (7 miesięcy x 2,1957 ha x [...] zł) + [...] zł (5 miesięcy x 2,8722 ha x [...] zł);

23 - w oświadczeniu za rok kalendarzowy 2014r. z dnia [...] października 2015r. A. B. wykazała dochód z gospodarstwa rolnego o pow. [...] zł w wysokości [...] zł, tj. z gospodarstwa położonego w gminie A. o pow. 2,8722 ha przelicz. i w gminie K. o pow. 0,72 ha przelicz., co wynika z dołączonej do wniosku decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy A. z dnia [...] lutego 2014r. i decyzji Wójta Gminy K. z dnia [...] lutego 2014r.; natomiast w toku niniejszego postępowania potwierdzono, że w na terenie gminy A. małżonkowie posiadali w 2014r. gospodarstwo o pow. 2,8722 ha przelicz., zaś w gminie K. posiadali przez dwanaście miesięcy gospodarstwo rolne o pow. 9,5690 ha przelicz., a nie jak podała A. B. w oświadczeniu - 0,72 ha; ponadto od [...] listopada 2014r. dodatkowo nabyli pow. 0,3585 ha przelicz.; posiadali także gospodarstwo położone w gminie K. o pow. 3,1455 ha przelicz., z którego dochodu nie wykazywali. Łączny dochód z gospodarstwa rolnego za 2014r. wynosił zatem [...] zł (2,8722 ha przelicz. + 9,569 ha przelicz + 3,1455 ha przelicz. = 15,5867 ha przelicz. x [...] zł x 12 miesięcy = [...] zł + [...] zł (0,3585 ha przelicz. x [...] zł) + [...] zł (0,3585 ha przelicz. x [...] zł x 13 dni);

24 - w oświadczeniu za rok kalendarzowy 2015r. z dnia [...] października 2016r. A. B. wykazała dochód z gospodarstwa rolnego o pow. [...] zł w wysokości [...] zł, tj. z gospodarstwa rolnego położonego tylko w gminie A., co wynika z dołączonej do wniosku decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy A. z dnia [...] lutego 2014r.; w toku niniejszego postępowania ustalono natomiast, że na terenie gminy A. małżonkowie posiadali w 2014r. przez 4 miesiące gospodarstwo o pow. 2,8722 ha przelicz., przez 2 miesiące o pow. 3,1065 ha przelicz. i przez 6 miesięcy o pow. 3,9135 ha przelicz.; posiadali również gospodarstwo w gminie K. o pow. 9,9275 ha przelicz, a także w gminie K. o pow. 3,1455 ha przelicz., z których dochodu nie wykazywali. Łączny dochód z gospodarstwa rolnego za 2015r. wynosił zatem [...] zł (9,9275 ha przelicz + 3,1455 ha przelicz. = 13,073 ha przelicz. x [...] zł x 12 miesięcy = [...] zł + [...] zł (4 miesiące x 2,8722 ha przelicz. x [...] zł) + [...] zł (2 miesiące x 3,1065 ha przelicz. x [...] zł) + [...] zł (6 miesięcy x 3,9135 ha przelicz. x [...] zł).

25 Powierzchnię gospodarstwa rolnego położonego w gminie K. w poszczególnych latach ustalono na podstawie informacji sporządzonej z upoważnienia Wójta Gminy K. z dnia [...] lipca 2017r., natomiast powierzchnię gospodarstwa rolnego położonego na terenie gminy K. - na podstawie pism Wójta Gminy K. z dnia [...] czerwca 2017, z dnia [...] lipca 2017r. i z dnia [...] czerwca 2018r., a powierzchnię gospodarstwa rolnego położonego w gminie A. organ zweryfikował na podstawie pism Wójta Gminy A. z dnia [...] września 2017r. i z dnia [...] kwietnia 2018r.

26 Kolegium wyjaśniło, że dochód z gospodarstwa rolnego został obliczony ryczałtowo, zgodnie z art. 5 ust.8 u.ś.r., jako 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2017r. poz. 1892). Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że dochód z 1 ha przeliczeniowego w 2012r. wynosił 2.431 zł tj. [...] zł miesięcznie, a nie jak podnosi skarżąca w odwołaniu "2.341 zł" (obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2013 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2012r., M. P. z 2013 r. poz. 774), w 2013r. - 2.869 zł tj. 239,08 zł miesięcznie (obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2014r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2013r., M. P. z 2014 r. poz. 827), w 2014r. - 2.506 zł tj. 208,83 zł miesięcznie (obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2015 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2014r., M. P. z 2015 r. poz. 861), a w 2015r. - 1.975 zł tj. 164,58 zł miesięcznie (obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2016 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2015 r., M. P. z 2016 r. poz. 932).

27 Kolegium podkreśliło, że przy wyliczaniu dochodu uprawniającego do zasiłku rodzinnego nie ma znaczenia, czy gospodarstwo rolne jest użytkowane i jakie rzeczywiste dochody przynosi. Ustawodawca przyjął fikcję prawną, że z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód niezależnie od tego, czy się w tym gospodarstwie pracuje, czy też zostało ono oddane w posiadanie zależne innej osobie, chyba że zostało oddane w dzierżawę na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników (art. 5 ust. 8a u.ś.r.).

28 Kolegium stwierdziło ponadto, że w sprawie nie zachodzi sytuacja, o której mowa w art. 5 ust. 8a u.ś.r., zgodnie z którym ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem, m.in. powierzchni oddanej w dzierżawę na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r. poz. 2336 z późn. zm.), części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego. Umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego o pow. 17,24ha położonego w gminie K. i w Gminie K. z dnia [...] marca 2012r. przez D. B., nie została natomiast zawarta stosownie do tych przepisów. W tej dacie D. B. nie był emerytem, ani rencistą, gdyż prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy nabył dopiero od 7 listopada 2013r. (na czas określony tj. do [...] maja 2019r.), co wynika z zaświadczenia KRUS z dnia 1 sierpnia 2018r., a ponadto umowa nie została zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków prowadzonej przez Starostę [...] (co do gruntów oddanych w dzierżawę położonych w gminie K. w miejscowościach [...], J. i J.) i Starostę [...] (co do gruntów oddanych w dzierżawę położonych w gminie K. w [...]).

29 Wprawdzie w dacie zawarcia aneksu do powyższej umowy dzierżawy tj. w dniu 24 października 2017r., w którym dzierżawca zrzekł się dzierżawy czterech działek rolnych w zamian za "użytkowanie" innej działki, D. B. był już rencistą, jednak ani aneks, ani zmieniona umowa nadal nie mogą być uznane za zawarte stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, pomimo że w aneksie zawarty został warunek, że "umowa jest zawarta stosownie do przepisów o ubezpieczaniu społecznym rolników w celu podjęcia wypłaty świadczenia rentowego w pełnej wysokości", bo z punktu widzenia ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników - art. 28 ust. 4 i ust. 11 - D. B. nadal jest traktowany jako osoba prowadząca działalność rolniczą z małżonkiem podlegającym temu ubezpieczeniu z mocy ustawy. W zaświadczeniu z dnia 1 sierpnia 2018r. KRUS poinformował bowiem, że D. B. przysługuje renta w pełnej wysokości, gdyż zgodnie z art. 28 ust. 11 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w przypadku, gdy rencista lub emeryt uprawniony do emerytury z art. 19 ust. 1 prowadzi działalność rolniczą z małżonkiem podlegającym ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z mocy ustawy, wypłata nie ulega zawieszeniu. W zaświadczeniu z dnia 20 kwietnia 2018r. KRUS poinformował, że A. B. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy nieprzerwanie od [...] stycznia 1999r., a powierzchnia posiadanych i zgłoszonych gruntów rolnych do podlegania ubezpieczeniu na dzień [...] kwietnia 2018r. wynosi 20,51 ha, w tym 14,35 ha przeliczeniowych oraz wskazał, że nie posiada żadnych dokumentów stwierdzających zmiany w powierzchni gruntów rolnych. Ponadto – zdaniem Kolegium - aneks i zmieniona umowa nadal nie mogą być uznane za zawarte stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, gdyż aneks nie został zgłoszony do ewidencji gruntów i budynków prowadzonej przez Starostę [...] i Starostę [...].

30 W powyższym zakresie Kolegium podzieliło zatem ustalenia i stanowisko organu I instancji, w związku z czym, co do okresów zasiłkowych 2013/2014 i 2014/2015 utrzymało w mocy decyzję tego organu. Co do tych okresów Kolegium stwierdziło, że nie było podstaw do przyznania zasiłku wraz z dodatkami na podstawie art. 5 ust. 3 u.ś.r.

31 Natomiast w odniesieniu do okresów zasiłkowych 2015/2016 i 2016/2017 Kolegium stwierdziło, że w sprawie miał zastosowanie art. 5 ust. 3 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015r., w przypadku, gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje. Kolegium wyjaśniło, że od dnia 1 stycznia 2016r. przepis ten został zmieniony przez art. 1 ustawy z dnia 15 maja 2015r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015r., poz. 995), wprowadzając możliwość przyznania świadczeń na zasadzie "złotówka za złotówkę". Zgodnie ze znowelizowanym przepisem, w przypadku gdy dochód rodziny przekracza kwotę, o której mowa w ust. 1 lub 2, pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą, niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje w kwocie ustalonej zgodnie z ust. 3a. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 3a ustawy w przypadku przekroczenia kwoty uprawniającej daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o której mowa w ust. 3, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3 a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny. Łączną kwotę zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, stanowi suma przysługujących danej rodzinie w danym okresie zasiłkowym: 1) zasiłków rodzinnych podzielonych przez liczbę miesięcy, na które danej rodzinie jest ustalane prawo do tych zasiłków; 2) dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa w art. 10, art. 11 a, art. 12a i art. 13, podzielonych przez liczbę miesięcy, na które danej rodzinie jest ustalane prawo do tych dodatków; 3) dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa w art. 9, art. 14 i art. 15, podzielonych przez 12.

32 Mając na uwadze powyższy przepis, Kolegium dokonało następujących ustaleń faktycznych w odniesieniu do poszczególnych okresów zasiłkowych, a więc zarówno co do okresów 2013/2014 i 2014/2015 (co do których Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, stwierdzając, że przepis art. 5 ust. 3 u.ś.r. nie ma zastosowania), jak i w odniesieniu do okresów 2015/2016 i 2016/2017, co do których Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję ze względu na zastosowanie art. 5 ust. 3 u.ś.r.:

33 Gdy chodzi o okres zasiłkowy 2013/2014 to dochód rodziny za rok kalendarzowy 2012r. wynosił [...] zł (dochód z gospodarstwa rolnego [...] zł + dochód z działalności gospodarczej [...] zł + stypendium szkolne [...] zł + zasiłek chorobowy z KRUS [...] zł), tj. [...] zł miesięcznie, a w przeliczeniu na sześć osób w rodzinie [...] zł. Dochód na osobę w rodzinie przekraczał kryterium dochodowe obowiązujące w okresie zasiłkowym 2013/2014, określone w art. 5 ust. 1 ustawy na kwotę 539 zł (§ 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych, Dz. U. z 2012r. poz. 959) o [...] zł, a więc o kwotę wyższą, niż najniższy zasiłek rodzinny przysługujący w okresie, na który jest ustalany, tj. 77zł (§ 2 pkt 1 lit. a rozporządzenia), co oznacza że zasiłek rodzinny nie przysługiwał również na zasadzie wyjątku, o którym mowa w art. 5 ust. 3 u.ś.r. w brzmieniu wówczas obowiązującym;

34 Gdy chodzi o okres zasiłkowy 2014/2015 - dochód rodziny za rok kalendarzowy 2013r. wynosił [...] zł (dochód z gospodarstwa rolnego [...] zł + dochód z działalności gospodarczej [...] zł + stypendium szkolne [...] zł + zasiłek chorobowy z KRUS [...] zł), tj. [...] zł tj. [...] zł na osobę w rodzinie. Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących tego okresu zasiłkowego Kolegium wyjaśniło, że miesięczny dochód rodziny został powiększony o rentę D. B. za kwiecień 2014r. stosownie do art. 5 ust. 4b ustawy - gdyż uznał, że dochód został uzyskany od dnia 1 marca 2014r. (art. 3 pkt 24 lit. d u.ś.r.), a więc po roku bazowym. Z zaświadczenia KRUS z dnia 1 sierpnia 2018r. wynika jednocześnie, że D. B. pobiera rentę rolniczą od [...] listopada 2013r., co oznacza, że dochód został uzyskany w roku bazowym, a w takiej sytuacji zastosowanie ma art. 5 ust. 4a u.ś.r., zgodnie z którym osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód był uzyskiwany i sumuje z przeciętnym miesięcznym dochodem członka rodziny z roku 2013r. Z dodatkowych ustaleń Kolegium wynika, że w 2013r. KRUS nie wypłacił D. B. żadnej kwoty, gdyż renta została przyznana decyzją z dnia [...] marca 2014r., a wypłacona z wyrównaniem w dniu [...] marca 2014r. W związku z powyższym ustalony miesięczny dochód rodziny nie zostaje powiększony o "dochód uzyskany" w związku z nabyciem prawa do renty. Niezależnie od tego, okoliczność ta nie ma wpływu na rozstrzygnięcie, gdyż dochód na osobę w rodzinie w wysokości [...] zł, czyli bez renty, przekraczał kryterium dochodowe obowiązujące w okresie zasiłkowym 2014/2015, określone w art. 5 ust. 1 ustawy na kwotę 574 zł (§ 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych, Dz. U. z 2012r. poz. 959). Kryterium było przekroczone o [...] zł ([...] zł – [...] zł), a więc o kwotę wyższą, niż najniższy zasiłek rodzinny przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, tj. 77 zł (§ 2 pkt 1 lit. a rozporządzenia), co oznacza że zasiłek rodzinny nie przysługiwał także na podstawie art. 5 ust. 3 u.ś.r. w brzmieniu wówczas obowiązującym. Uzyskanie dochodu z tytułu renty od dnia 7 listopada 2013r. nie miało także wpływu na prawo do świadczeń rodzinnych we wcześniejszym okresie zasiłkowym 2013/2014, gdyż dochód za 2012r. w wysokości [...] zł na osobę w rodzinie i tak już przekraczał obowiązujące wówczas kryterium dochodowe w wysokości 539 zł. Zgodnie z art. 5 ust. 4b ustawy, w przypadku uzyskania dochodu po roku bazowym dotychczasowy miesięczny dochód rodziny w wysokości [...] zł należałoby powiększyć o dochód za grudzień 2013r., który według dodatkowych ustaleń Kolegium wynosił [...] zł, co dałoby kwotę [...]zł i [...] zł w przeliczeniu na osobę w rodzinie.

35 Gdy chodzi okres zasiłkowy 2015/2016 - dochód rodziny za rok kalendarzowy 2014r. wynosił [...] zł (dochód z gospodarstwa rolnego [...] zł + dochód z działalności gospodarczej [...] zł + renta rolnicza [...] zł + stypendium szkolne [...] zł + zasiłek chorobowy z KRUS [...] zł), tj. [...] zł miesięcznie, a w przeliczeniu na sześć osób w rodzinie [...] zł. Dochód na osobę w rodzinie przekraczał kryterium dochodowe obowiązujące w okresie zasiłkowym 2015/2016, określone w art. 5 ust. 1 ustawy na kwotę 674 zł (§ 2 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. poz. 1238) o [...] zł, a więc o kwotę wyższą, niż najniższy zasiłek rodzinny przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, tj. 89 zł (§ 2 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia), co oznacza że zasiłek rodzinny przysługiwał również na zasadzie wyjątku, o którym mowa w art. 5 ust. 3 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji przyznającej zasiłek rodzinny wraz z dodatkami tj. decyzji z dnia [...] października 2015r.

36 Badając prawo skarżącej do zasiłku rodzinnego na ten okres zasiłkowy (2015/2016) Kolegium stwierdziło, że organ I instancji nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, jaka nastąpiła od dnia 1 stycznia 2016r. uznając, że znowelizowany art. 5 ust. 3 u.ś.r. nie ma zastosowana do decyzji wydanych przed tą datą. Tymczasem wydając decyzję we wznowionym postępowaniu, rozpatrzenie sprawy następuje "na nowo" tj. wg stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania nowej decyzji. Należało zatem ocenić, czy skarżąca spełnia warunki przyznania świadczeń na zasadzie "złotówka za złotówkę", z tym że nie od 1 listopada 2015r., ale dopiero od 1 stycznia 2016r., tj. od dnia wejścia w życie nowelizacji art. 5 ust. 3 ustawy (art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 15 maja 2015r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych, Dz. U. z 2015r. poz. 995). Niedokonanie ustaleń w zakresie zastosowania tego przepisu miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż dochód miesięczny rodziny A. B. w 2014r. w wysokości [...] zł przekraczał kwotę, o której mowa w art. 5 ust. 1 u.ś.r. pomnożoną przez liczbę członków rodziny, czyli kwotę [...]zł ([...] zł x 6 osób) o [...] zł. W związku z tym Kolegium stwierdziło, że skoro kwota ta nie była wyższa, niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami potencjalnie przysługujących rodzinie w okresie zasiłkowym 2015/2016, na który ustalane jest prawo do tych świadczeń, to skarżącej przysługiwał zasiłek wraz z dodatkami na podstawie art. 5 ust. 3 u.ś.r. jednak w różnych wysokościach, w zależności od tego, jaka była łączna wysokość w poszczególnych miesiącach tego okresu zasiłkowego zasiłków rodzinnych wraz dodatkami, przysługujących skarżącej. Kolegium dokonało następujących ustaleń:

37 - w okresie od 1 stycznia do 30 czerwca 2016r. łączna kwota potencjalnie przysługujących zasiłków wynosiła 727,32 zł (zasiłek rodzinny w wysokości 118 zł x 4 osoby + dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości 8,33 zł (100 zł : 12 miesięcy) x 4 osoby + dodatek na dojazdy do szkoły w wysokości 63 zł x 8 miesięcy: 12 miesięcy + dodatek z tytułu wychowywania w rodzinie wielodzietnej w wysokości 90 zł x 2 osoby), w związku z tym zasiłki rodzinne wraz z dodatkami przysługują w tym okresie w wysokości 62,87 zł miesięcznie, czyli w wysokości stanowiącej różnicę między łączną kwotą potencjalnie przysługujących zasiłków - [...],32 zł a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny - [...] zł;

38 - w okresie od 1 lipca do 31 sierpnia 2016r. łączna kwota potencjalnie przysługujących zasiłków wynosiła [...] zł (zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł x 4 osoby + dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości [...] zł (100 zł : 12 miesięcy) x 4 osoby + dodatek z tytułu wychowywania w rodzinie wielodzietnej w wysokości [...] zł x 2 osoby), a więc zasiłki rodzinne wraz z dodatkami przysługują w tym okresie wysokości [...] zł miesięcznie, czyli w wysokości stanowiącej różnicę między łączną kwotą potencjalnie przysługujących zasiłków - [...] zł a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny - [...] zł;

39 - we wrześniu 2016r. łączna kwota potencjalnie przysługujących zasiłków wynosiła [...] zł (zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł x 4 osoby + dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości [...] zł (100 zł : 12 miesięcy) x 4 osoby + dodatek na dojazdy do szkoły w wysokości [...] zł x 2 miesiące: 12 miesięcy + dodatek z tytułu wychowywania w rodzinie wielodzietnej w wysokości [...] zł x 2 osoby), a więc zasiłki rodzinne wraz z dodatkami przysługują w tym miesiącu w wysokości [...] zł, czyli w wysokości stanowiącej różnicę między łączną kwotą potencjalnie przysługujących zasiłków - [...] zł a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny - [...] zł;

40 - w październiku 2016r. łączna kwota potencjalnie przysługujących zasiłków wynosiła [...] zł (zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł + [...] zł x 3 osoby + dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości [...] zł (100 zł : 12 miesięcy) x 4 osoby + dodatek na dojazdy do szkoły w wysokości [...] zł x 8 miesięcy: 12 miesięcy + [...] zł x 2 miesiące: 12 miesięcy + dodatek z tytułu wychowywania w rodzinie wielodzietnej w wysokości [...] zł x 2 osoby), a więc zasiłki rodzinne wraz z dodatkami przysługują w tym miesiącu wysokości [...] zł, czyli w wysokości stanowiącej różnicę między łączną kwotą potencjalnie przysługujących zasiłków - [...] zł a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny - [...] zł.

41 Gdy chodzi o okres zasiłkowy [...] Kolegium stwierdziło, że dochód rodziny za rok kalendarzowy 2015r. wynosił natomiast [...] zł (dochód z gospodarstwa rolnego [...] zł + dochód z działalności gospodarczej [...] zł + renta rolnicza [...] zł + stypendium szkolne [...] zł + zasiłek chorobowy z KRUS [...] zł + kwota otrzymana na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w wysokości 1.042,20, tj. [...] zł, a [...] zł w przeliczeniu na sześć osób w rodzinie. Dochód miesięczny rodziny A. B. w 2015r. w wysokości [...] zł przekroczył więc kwotę, o której mowa w art. 5 ust. 1 u.ś.r. pomnożoną przez liczbę członków rodziny, czyli kwotę [...]zł (674 zł x 6 osób), o [...] zł. Z uwagi na to, że kwota ta nie jest wyższa, niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami potencjalnie przysługujących rodzinie w okresie, na który ustalane jest prawo do tych świadczeń tj. [...] zł w okresie od [...] listopada 2016r. do [...] czerwca 2017r. (zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł x 3 osoby + [...] zł + dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości [...] zł (100 zł : 12 miesięcy) x 3 osoby + dodatek na dojazdy do szkoły w wysokości [...] zł x 8 miesięcy: 12 miesięcy + 69 x 10 miesięcy : 12 miesięcy + dodatek z tytułu wychowywania w rodzinie wielodzietnej w wysokości [...] zł x 2 osoby), zasiłki rodzinne wraz z dodatkami przysługują w tym okresie wysokości [...] zł miesięcznie, czyli w wysokości stanowiącej różnicę między łączną kwotą potencjalnie przysługujących zasiłków - [...] zł a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny - [...] zł.

42 Kwota, o którą został przekroczony dochód na osobę w rodzinie ([...] zł) jest natomiast mniejsza, niż łączna kwota potencjalnie przysługujących zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących w okresie od 1 lipca do 31 sierpnia 2017r. i od 1 września do 31 października 2017r., w związku z czym zasiłek rodzinny wraz z dodatkami nie przysługują na zasadzie "złotówka za złotówkę". W lipcu i sierpniu 2017r. łączna kwota zasiłków wraz z dodatkami wynosi bowiem [...] zł miesięcznie (zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł x 3 osoby + [...] zł + dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości [...] zł (100 zł : 12 miesięcy) x 3 osoby + dodatek z tytułu wychowywania w rodzinie wielodzietnej w wysokości [...] zł x 2 osoby) a we wrześniu i październiku [...] zł miesięcznie (zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł x 3 osoby + dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości [...] zł (100 zł : 12 miesięcy) x 3 osoby + dodatek na dojazdy do szkoły w wysokości 69 x 10 miesięcy : 12 miesięcy + dodatek z tytułu wychowywania w rodzinie wielodzietnej w wysokości [...] zł x 2 osoby).

43 Odnosząc się do zarzutów A. B. dotyczących dochodu z działalności gospodarczej opodatkowanych w formie karty podatkowej, Kolegium przytoczyło treść art. 24 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. z 2017r. poz. 2157) oraz wyjaśniło, że przed nowelizacją ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadzoną z dniem 1 sierpnia 2017r. przez art. 6 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017r. poz. 1428), osoby rozliczające się na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym składały niepodlegające weryfikacji oświadczenie, w którym deklarowały wysokość swojego dochodu z działalności pomniejszonego o składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne i zryczałtowany podatek dochodowy.

44 Takie oświadczenia złożyła A. B. (pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań) wskazując, że jej "dochód" za 2012r., po odliczeniu składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i zryczałtowany podatek dochodowy wynosił [...] zł (oświadczenie z dnia 21 października 2013r.), za 2013r. - [...] zł (oświadczenie z dnia 7 października 2014r.), za 2014r. - [...] zł, a za 2015r. - [...] zł (oświadczenie z dnia 19 października 2016r.).

45 Wprawdzie zasady ustalania dochodu z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne zostały zmienione od dnia 1 sierpnia 2017r., to jednak nie ma to znaczenia przy ustalaniu wysokości dochód skarżącej z działalności gospodarczej za wcześniejsze lata.

46 W związku z powyższym Kolegium uchyliło pkt 3 decyzji organu I instancji i odmówiło przyznania A. B. zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami od dnia 1 listopada 2015r. do 31 grudnia 2015r. oraz przyznało zasiłek rodzinny wraz z dodatkami: w okresie od dnia 1 stycznia do dnia 30 czerwca 2016r. w wysokości [...] zł miesięcznie, od dnia 1 lipca 2016r. do 31 sierpnia 2016r. w wysokości [...] zł miesięcznie, na wrzesień 2016r. w wysokości [...] zł i na październik 2016r. w wysokości [...] zł. Kolegium uchyliło także pkt 4 decyzji organu I instancji i przyznało A. B. zasiłek rodzinny wraz z dodatkami od dnia 1 listopada 2016r. do 30 czerwca 2017r. w wysokości [...] zł miesięcznie i odmówiło przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami od dnia 1 lipca 2017r. do 31 października 2017r.

47 Dodatkowo Kolegium wyjaśniło, że decyzje z zakresu świadczeń rodzinnych należą do kategorii tzw. decyzji "związanych" a więc takich, przy których wydawaniu organ orzekający jest ściśle związany przepisami prawa i na ocenę uprawnień do tych świadczeń nie mają wpływu żadne inne okoliczności niż te, z którymi ustawa wiąże skutek prawny, a do takich nie należą sytuacja ekonomicznej rodziny, trudności życiowe, czy inne ważne potrzeby osobiste.

48 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie A. B. domagała się uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zarzucając jej wydanie z naruszeniem przepisów postępowania mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie.

49 W obszernym uzasadnieniu skarżąca podniosła, podobnie, jak w odwołaniu, że organ wbrew jej żądaniom, nie skorygował jej oświadczeń o odchodach, gdyż nie uwzględnił kosztów uzyskania przychodu, a także przy ustalaniu dochodu uwzględniał jednocześnie dochód pracy w gospodarstwie i zwolnienie lekarskie.

50 Organ nie wziął również pod uwagę, że rodzina skarżącej jest uboga, żyje w skromnych warunkach, a więc pozbawienie jej zasiłków rodzinnych jest dla niej bardzo krzywdzące.

51 Podkreśliła, że była przekonana, że skoro wydzierżawiła na podstawie umowy część gruntów rolnych, a więc ich nie użytkowała, to nie musiała tych gruntów wskazywać organowi pomocy społecznej. Wydzierżawienie gruntów rolnych było związane z tym, że jej mąż w 2012 r. pobierał rentę chorobową w połowie wysokości, a warunkiem uzyskania renty w pełnej kwocie było wydzierżawienie gospodarstwa. Dodała, że przy składaniu wniosku o zasiłek rodzinny, nie została pouczona przez organ o tym, że umowa dzierżawy powinna być zgłoszona Staroście i wpisana do ewidencji. Wyjaśniła też, że gospodarstw położonych w gminie K. i K. nie uprawia, ze względu na ich położenie, a także ze względu na skomplikowane stosunki rodzinne; przynoszą one niskie dochody, albo nawet straty, gdyż ich uprawa jest bardzo kosztowna. Dla skarżącej niezrozumiałe jest to, że organ dolicza do dochodu jednocześnie rentę jej męża, zasiłek chorobowy, jak i dochód z gospodarstwa rolnego, skoro w okresie choroby nie jest możliwa uprawa gruntów rolnych.

52 Ponadto skarżąca zarzuciła, że organ nie skorygował jej dochodu z działalności gospodarczej uwzględniając koszty jego uzyskania. Podniosła, że w 2016 r. jej dochód wyniósł [...] zł i został wyliczony na podstawie zaświadczeń z urzędu skarbowego o rodzaju działalności, liczbie zatrudnionych osób i wysokości zapłaconego podatku, a na takich samych zasadach skarżąca prowadziła działalność we wcześniejszym okresie. Działalność ta polegała na świadczeniu w miesiącu lipcu usług dla rolnictwa, w pozostałym okresie skarżąca zawiesza działalność; wyjaśniła, że często nie otrzymuje należności; w ciągu tak krótkiego okresu świadczenia usług nie jest możliwe uzyskania [...] zł dochodu, a jej oświadczenie o takim dochodzie było zawyżone, gdyż pomyliła pojęcie dochodu z pojęciem przychodu.

53 Dodatkowo wskazała, że ma dwoje chorych dzieci i męża po wypadku, a także bardzo trudne warunki mieszkaniowe.

54 W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

55 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

56 W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym, jak wynika z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Wojewódzki sąd administracyjny ocenia więc zaskarżoną decyzję administracyjną wyłącznie z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Sąd nie rozstrzyga samodzielnie spraw administracyjnych, a więc nie załatwia wniosków skarżących.

57 Rozpatrując skargę A. B. w takim zakresie, stwierdzić należy, że nie może być ona uwzględniona.

58 Zaskarżona decyzja została wydana w postępowaniu wznowieniowym w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.

59 Prawidłowo organy stwierdziły, że taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.

60 Decyzjami z dnia [...] listopada 2013r., z dnia [...] listopada 2014r., z dnia [...] października 2015r. oraz z dnia [...] grudnia 2016r. (k. 52, 84, 117, 143), skarżącej przyznano zasiłek rodzinny wraz z (różnymi) dodatkami na okresy zasiłkowe odpowiednio 2013/2014, 2014/2015, 2015/2016 i 2016/2017 na rzecz dzieci skarżącej – [...], [...], J. i E..

61 Podstawą prawną przyznania tych świadczeń był przepis art. 5 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 (rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; opiekunowi faktycznemu dziecka; osobie uczącej się), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza (obecnie) kwoty 674 zł.

62 Organ ustalił, że skarżąca spełniała przesłanki wymienione w tym przepisie, a w szczególności obowiązujące w datach wydawania decyzji kryteria dochodowe, dlatego wskazanymi wyżej decyzjami przyznał jej określone świadczenia. Organ uwzględniał przy tym m.in. dochód z gospodarstwa rolnego skarżącej położonego w Gminie A..

63 Następnie w dniu 7 czerwca 2017 r. organ powziął wiadomość, że ubiegając się o te świadczenia, skarżąca nie ujawniła, że posiada także gospodarstwa rolne w innych miejscowościach, tj. w gminie K. i w gminie K..

64 W związku z tym, organ zasadnie wznowił postępowanie, uznając, że ujawniły się nowe okoliczności, istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję, które mogły mieć wpływ na prawo skarżącej do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami.

65 Rozpatrując sprawę ponownie, po przeprowadzeniu obszernego postępowania wyjaśniającego, zgodnie z art.7, 77 k.p.a., organy stwierdziły, że wobec uzyskania dochodu z gospodarstw rolnych położonych w Gminie K. i K., rodzina skarżącej przekroczyła kryterium dochodowe, określone w art. 5 ust. 1 u.ś.r., dlatego należało uchylić wskazane wyżej cztery decyzje przyznające świadczenia za kolejne okresy zasiłkowe i orzec na nowo o prawie skarżącej do tych świadczeń.

66 Stanowiska organów obu instancji w tym zakresie są co do zasady zgodne i prawidłowe.

67 Przede wszystkim stwierdzić należy, że skarżąca nie zakwestionowała, że posiada gospodarstwa rolne w Gminie K. i K., których nie ujawniła ubiegając się o zasiłek rodzinny w poprzednich latach. Z niekwestionowanych również przez nią ustaleń organów, rozpatrując ponownie sprawę w niniejszym postępowaniu wynika, że łącznie gospodarstwo rolne rodziny skarżącej było znacznie większe, niż wykazane przez nią we wnioskach o przyznanie świadczeń – w 2012 r. (branym pod uwagę przy ustalaniu prawa do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2013/2014) powierzchnia gruntów rolnych skarżącej wynosiła [...] ha przeliczeniowych, w 2013 r. (w odniesieniu do okresu zasiłkowego 2014/2015) – [...] ha, w 2014 r. (w odniesieniu do okresu zasiłkowego 2015/2016) – [...] ha, zaś w 2015 r. (w odniesieniu do okresu zasiłkowego 2016/2017) – [...] ha.

68 Skarżąca zakwestionowała natomiast wysokość wyliczonych z tych gospodarstw dochodów (odpowiednio za kolejne lata) i sposób tych wyliczeń, podnosząc, że część gruntów nie była przez nią i jej męża uprawiana i została wydzierżawiona, w związku ze złym stanem zdrowia męża i skomplikowanymi stosunkami rodzinnymi.

69 Odnosząc się do zarzutów skarżącej stwierdzić należy, że nie są one uzasadnione.

70 Dochód z gospodarstwa rolnego wylicza się w sposób ryczałtowy a obowiązujące przepisy nie pozwalają na wyliczenie i uwzględnienie rzeczywistego dochodu z gospodarstwa rolnego. Zgodnie z art. 5 ust. 8 u.ś.r. - w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2017 r. poz. 1892 oraz z 2018 r. poz. 1588 i 1669). Z kolei przepis art. 5 ust. 8a stanowi, że ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem:

71 1) oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego;

72 2) gospodarstwa rolnego wniesionego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną;

73 3) gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich.

74 Trafnie organ odwoławczy wskazał, że przepis art. 5 ust. 8 u.ś.r. nie mówi o dochodzie rzeczywistym, faktycznie osiągniętym z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego, lecz zawiera założenie, że określona kwota jest dochodem miesięcznym przyjętym do ustalenia prawa do świadczenia, podlegającym - w razie zaistnienia do tego podstaw - zsumowaniu z innymi dochodami pozarolniczymi (art. 5 ust. 9u.ś.r.). Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie podziela utrwalony już pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowym, zgodnie z którym ustawodawca na potrzeby stosowania przepisów ustawy przyjął domniemanie, że z gospodarstwa rolnego jego właściciel uzyskuje ściśle określony dochód (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2007 r., sygn. akt I OSK 321/07, z dnia 4 lutego 2015 r., sygn. akt I OSK 1906/13, z dnia 12 października 2017 r., sygn. akt I OSK 3262/15 wszystkie publik. w Internecie w: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Taką fikcję prawną ustawodawca przyjął nie tylko w przypadku ustalenia dochodu z gospodarstwa rolnego, ale również z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów (art. 5 ust. 7a u.ś.r.). Przepis art. 5 ust. 8 ustawy należy zatem wykładać w ten sposób, że określony w nim szacunkowy dochód z gospodarstwa rolnego uwzględnia się niezależnie od tego, czy gospodarstwo to jest faktycznie użytkowane. Samo bowiem posiadanie gospodarstwa rolnego powoduje, że organ wydający decyzję w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego winien, obliczając dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, uwzględnić fakt posiadania gospodarstwa rolnego stosując wyliczenie przewidziane w art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

75 Jedynie przedłożenie przez wnioskodawcę umowy dzierżawy spełniającej warunki z art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (pisemna umowa zawarta na okres 10 lat zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków zawarta przez emeryta lub rencistę z osobami niewymienionymi w tym przepisie) uprawnia do korzystania przez wydzierżawiającego z domniemania, że nie prowadzi on już działalności rolniczej na wydzierżawionych gruntach (por. wyroki NSA z dnia 8 listopada 2006 r. I OSK 603/06 27 października 2006 r., I OSK 601/06, 14 grudnia 2007 r., I OSK 321/07 opublik. w CBOSA).

76 Stanowisko powyższe zostało obszernie wyjaśnione przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

77 W związku z tym, przy orzekaniu o prawie skarżącej do zasiłku rodzinnego, organ nie mógł brać pod uwagę tego, jaki faktycznie osiągnęła skarżąca dochód z gospodarstw w Gminie K. i K..

78 Obszernie zostało również skarżącej wyjaśnione to, że do dochodu rodziny nie wlicza się tylko dochodów z gruntów rolnych objętych umową dzierżawy, ale zawartą zgodnie z art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wbrew stanowisku skarżącej, nie chodzi o jakąkolwiek umowę dzierżawy, ale tylko taką, która spełnia warunki (wyżej wymienione) w tym przepisie.

79 Z akt sprawy wynika natomiast, że umowa dzierżawy z dnia 1 marca 2012 r. i aneks do niej z dnia 24 października 2017 r., obejmująca grunty rolne skarżącej położone w Gminie K. i K., nie spełnia tych warunków. Umowa ta wywołuje skutki prawne w zakresie uprawnień i obowiązków osób, które ją zawarły, natomiast nie może być uznana za umowę, o której mowa w art. 5 ust. 8a u.ś.r., pozwalającą na pominięcie gruntów rolnych nią objętych przy ustalaniu dochodu skarżącej.

80 W związku z tym okoliczność, że skarżąca nie użytkowała tych gruntów i nie osiągnęła z nich dochodu, bowiem oddała je w dzierżawę, nie mogło być przez organy uwzględnione. Obowiązek uwzględnienia wyliczonego w powyższy, ryczałtowy sposób dochodu z gospodarstwa rolnego istniał zatem pomimo tego, że mąż skarżącej ze względu na zły stan zdrowia nie mógł gospodarstwa uprawiać i pobierał rentę, na co wskazuje skarżąca.

81 Sąd administracyjny oceniając legalność, a więc zgodność z prawem sposobu ustalania dochodu przez organy w niniejszej sprawie, uznał, że organy nie naruszyły w tym zakresie obowiązujących przepisów.

82 Sąd nie stwierdził również naruszenia przez organy obu instancji przepisów postępowania poprzez nieuwzględnienie żądania skarżącej dotyczącego skorygowania dochodu z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej za lata 2012 - 2015. Skarżąca w tym okresie dokonywała rozliczeń podatkowych na podstawie art. 24 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. z 2017r. poz. 2157), który przewiduje, że podatnicy prowadzący działalność opodatkowaną w formie karty podatkowej są zwolnieni od obowiązku prowadzenia ksiąg, składania zeznań podatkowych oraz wpłacania zaliczek na podatek dochodowy. Osoby rozliczające się na podstawie przepisów tej ustawy składały niepolegające weryfikacji oświadczenia, w którym deklarowały wysokość swojego dochodu z działalności pomniejszonego o składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne i zryczałtowany podatek dochodowy. Takie właśnie oświadczenia (za kolejne lata) złożyła skarżąca A. B.. W związku z tym organ pomocy społecznej, przy wydaniu wyżej wymienionych decyzji przyznających skarżącej zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na poszczególne okresy zasiłkowe, uwzględnił dochody wykazane w tych oświadczeniach. Oświadczenie zostało bowiem złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, a więc było wiarygodne. Zawarte w nim informacje były wiążące dla urzędu skarbowego, a więc i organ pomocy społecznej zobowiązany był dane te przyjmować. Natomiast uwzględnienie innej, niż wskazana w tym oświadczeniu wysokości dochodu byłaby możliwa tylko po dokonaniu korekty w urzędzie skarbowym, co nie miało miejsca. W tej sytuacji organ pomocy społecznej, a następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze zasadnie odmówiło, przy ustalaniu dochodu skarżącej, uwzględnienia dochodów z działalności gospodarczej w wysokości innej (w odniesieniu do poszczególnych lat), niż wykazana przez nią w oświadczeniach składanych do urzędu skarbowego.

83 Wprawdzie z dniem 1 sierpnia 2017 r. został dodany art. 5 ust. 7a u.ś.r. ( art. 6 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017r. poz. 1428), który określa sposób ustalania dochodu z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, jednak zgodnie z zasadą niedziałania prawa wstecz, nie może on mieć zastosowania do ustalania dochodów z takiej działalności za lata poprzednie. Przepis ten stanowi, że w przypadku ustalania dochodu przyjmuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie, w drodze obwieszczenia, przez ministra właściwego do spraw rodziny w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" w terminie do dnia 1 sierpnia każdego roku. W związku z tym, ze przepis ten nie ma zastosowania do dochodów za poprzednie lata, przed jego wejściem w życie, organ pomocy społecznej rozpatrując niniejszą sprawę miał uzasadnione podstawy do przyjęcia wysokości dochodów wskazanych przez skarżącą w złożonych do urzędu skarbowego oświadczeniach.

84 Prawidłowo również Samorządowe Kolegium Odwoławcze zauważyło, że z dniem 1 stycznia 2016 r. został zmieniony art. 5 ust. 3 u.ś.r. (zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych, Dz.U. z 2015 r., poz.995). Poprzednio przepis ten stanowił, że "W przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje". Obecnie, tj. od 1 stycznia 2016 r., stanowi on natomiast, że "W przypadku gdy dochód rodziny przekracza kwotę, o której mowa w ust. 1 lub 2, pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje w kwocie ustalonej zgodnie z ust. 3a." Zgodnie zaś z art. 5 ust. 3a – " W przypadku przekroczenia kwoty uprawniającej daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o której mowa w ust. 3, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny".

85 Samorządowe Kolegium Odwoławcze zasadnie uwzględniło zmieniony przepis art. 5 ust. 3 u.ś.r. i po dokonaniu wyliczeń zgodnie z tym przepisem, które szczegółowo przedstawiło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, stwierdziło, że za okres zasiłkowy 2015/2016 i 2016/2017 skarżącej przysługuje zasiłek stały z dodatkami, w odpowiednich wysokościach tj. za okres od 1 stycznia 2016 r. do 30 czerwca 2016 r. – [...] zł miesięcznie, za okres od 1 lipca 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r. – [...] zł miesięcznie, za wrzesień 2016 r. – [...] zł, za październik 2016 r. – [...] zł, za okres od [...] listopada 2016 r. do [...] czerwca 2017 r. – [...] zł miesięcznie.

86 Prawidłowość dokonanych wyliczeń nie budzi wątpliwości, a jednocześnie nie została ona zakwestionowana przez skarżącą.

87 Kolegium słusznie wskazało, że zastosowanie zmienionego przepisu było możliwe dopiero od wejścia w życie zmiany tj. od 1 stycznia 2016 r., a więc w zakresie dotyczącym okresu zasiłkowego 2015/2016 i 2016/2017, co uwzględniło przyznając skarżącej świadczenia od tej daty. Natomiast z uwagi na to, że przed dniem 1 stycznia 2016 r. (okresy zasiłkowe 2013/2014 i 2014/2015) przepis miał inne brzmienie, a jak ustalił organ I instancji, dochód skarżącej z 2012 r. i 2013 r., a więc z lat kalendarzowych, poprzedzających te okresy zasiłkowe, przekraczał również kryteria dochodowe ustalane na zasadzie wyjątku, określone w art. 5 ust. 3 u.ś.r. w poprzednim brzmieniu, nie było podstaw do przyznania skarżącej zasiłku rodzinnego na te okresy.

88 W związku z tym zasadnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o uchyleniu decyzji z dnia [...] listopada 2013 r. i z dnia [...] listopada 2014 r. i odmowie przyznania świadczeń za wskazane w tych decyzjach okresy zasiłkowe, a jednocześnie słusznie Kolegium uchyliło pkt 3 i 4 decyzji organu I instancji, orzekając o przyznaniu skarżącej świadczeń w okresach zasiłkowych 2015/2016 i 2016/2017. Rozstrzygnięcie Kolegium jest prawidłowe, a organ ten przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie naruszył obowiązujących przepisów. Wyczerpująco przeprowadził postępowanie dowodowe i sporządził obszerne, szczegółowe uzasadnienie przedstawiając w nim dokładne wyliczenia dochodu skarżącej i jasne wyjaśnienie przepisów prawa.

89 Zarzuty skargi nie są usprawiedliwione z powodów wyżej wskazanych. Jakkolwiek Sąd rozumie trudną sytuację rodzinną i majątkową skarżącej, to jednak - jak wyjaśniono – rozpatrując skargę, ocenia wyłącznie zgodność wydanej przez organ administracji publicznej decyzji, a więc nie może samodzielnie rozstrzygać spraw. Mające natomiast zastosowanie w niniejszej sprawie przepisy nie pozwalały organowi na dowolność rozstrzygnięcia na zasadzie uznania administracyjnego.

90 Dodać należy ubocznie, że argumenty dotyczące trudnej sytuacji życiowej, skarżąca będzie mogła ewentualnie podnosić w kolejnych, odrębnych postępowaniach o zwrot świadczenia, a także ewentualnie w razie ubiegania się o umorzenie należności, czy rozłożenie jej na raty.

91 Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.).