Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 września 2005 r., II SA/Lu 609/05

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 22 września 2005 r., II SA/Lu 609/05

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Asesor WSA Wiesława Achrymowicz, Asesor WSA Jerzy Drwal-sprawozdawca, Protokolant Referent-stażysta Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2005 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie pomocy pieniężnej dla rodziny zastępczej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...]r. Nr [...].

Uzasadnienie

2 Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją (Nr [...]) z dnia [...] czerwca 2005 r. wydaną na podstawie art. .138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 78 ust. 1 – 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, po rozpatrzeniu odwołania M.K.., utrzymało w mocy decyzję Starosty z dnia [...] lutego 2005 r. (Nr [...]) odmawiającą zmiany – w trybie art. 155 kpa – własnych decyzji z dnia [...]lipca 2004 r. (Nr [...]) w sprawie przyznania pomocy pieniężnej na przyjęte do rodziny zastępczej siostry S. i A.M., w wysokości 648,40 zł miesięcznie na każdą z nich, od dnia 25 czerwca 2004 r.

3 W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że M.K. pełniącej funkcję rodziny zastępczej dla sióstr A.M. (lat 14) i S.M. (lat 9) nie przysługuje dodatek, o którym mowa w art. 78 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Dodatek ten należy się tylko rodzinom zastępczym nie spokrewnionym z dzieckiem. Tymczasem G.K. mąż M. K. był spokrewniony z tymi dziećmi. Stąd też – pomimo śmierci G. K.– rodzinę zastępczą M. K. należy traktować nadal jako spokrewnioną z A. i S.

4 Kolegium podkreśliło, że w rozpoznawanej sprawie stosunek rodziny zastępczej pomiędzy skarżącą M. K. i jej mężem G. K. a A. i S. powstał na mocy postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] czerwca 2004 r. (sygn. akt [...]). Zachodzące pokrewieństwo pomiędzy G.K. a dziećmi A. i S. – córkami jego ciotecznej siostry (matka małoletnich dzieci – B.M. była córką H.S., brata H.K.- matki G.K.), wyłącza możliwość przyznania dodatku pieniężnego na podstawie art. 78 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, albowiem dodatek ten przysługuje rodzinie zastępczej nie spokrewnionej z dzieckiem. Rodzinę zastępczą stanowią oboje małżonkowie K., chociaż faktycznie funkcję rodziny zastępczej wykonuje tylko skarżąca.

5 Rodzina zastępcza traktowana jest jako jedność bez względu na to, czy rodzinę zastępczą tworzy osoba nie pozostająca w związku małżeńskim, czy też małżonkowie, co znalazło swój wyraz w uchwale pięciu sędziów NSA z dnia 15 października 2001 r. (OPK 18/01, OSNA 2002/2/63). W ocenie Kolegium oznacza to, że w przypadku gdy chociażby jeden z małżonków jest spokrewniony z dzieckiem przyjętym do rodziny zastępczej, to tym samym taka rodzina zastępcza jest spokrewniona z dzieckiem w świetle ustawy o pomocy społecznej. Stosunek pokrewieństwa nie ustaje w takim przypadku w razie śmierci małżonka spokrewnionego i podobnie jak w rodzinach biologicznych stosunek ten trwa nadal.

6 Kolegium wyjaśniło również, że nie zachodziła podstawa do zmiany przez organ I instancji – w trybie art. 155 kpa – decyzji przyznających pomoc pieniężną na częściowe pokrycie kosztów utrzymania sióstr M., bowiem żądanie M.K. nie jest oparte na interesie prawnym lecz na interesie faktycznym, nie mogącym stanowić podstawy zmiany decyzji.

7 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie M.K. zarzuciła, że wraz z ustaniem związku małżeńskiego rodzina zastępcza nie jest już spokrewniona z dziećmi.

8 W odpowiedzi na skargę Kolegium wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

9 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

10 Skarga jest uzasadniona bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie narusza prawo.

11 Specyfika prowadzonego między stronami sporu wymaga rozstrzygnięcia - na bazie przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 ze zm.) - czy w razie śmierci jednego ze współmałżonków spokrewnionego z dziećmi przyjętymi do rodziny zastępczej, rodzina taka przestaje być spokrewnioną , jeżeli jej funkcje wykonuje tylko pozostały przy życiu małżonek.

12 W myśl art. 74 ust. 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy, ustawodawca dzieli rodziny zastępcze na spokrewnione i nie spokrewnione z dzieckiem, przyznając tym ostatnim rodzinom dodatkową pomoc pieniężną na każde umieszczone w niej dziecko z tytułu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem i jego wychowania (art.78 ust. 7 ustawy).

13 Pokrewieństwo pomiędzy jednym z małżonków tworzących rodzinę zastępczą a dziećmi umieszczonymi w takiej rodzinie jest określonym stanem faktycznym, stanowiącym kryterium rozróżniania przez ustawodawcę na gruncie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej , rodzin zastępczych spokrewnionych i nie spokrewnionych z dzieckiem.

14 W razie śmierci małżonka spokrewnionego z dziećmi umieszczonymi w rodzinie zastępczej na mocy orzeczenia sądu powierzającego obojgu małżonkom pełnienie funkcji rodziny zstępczej, rodziny takiej nie można traktować już jako spokrewnionej z tymi dziećmi. Faktyczną pieczę nad dziećmi w rodzinie zastępczej wykonuje bowiem małżonek, którego nie łączyły i nie łączą żadne więzy krwi. Te więzy decydują o istnieniu pokrewieństwa pomiędzy określonymi osobami.

15 Przenosząc na grunt przepisów ustawy o pomocy społecznej zasadę, że pokrewieństwo między określonymi osobami nie ustaje nawet w przypadku śmierci jednej z tych osób, Kolegium potraktowało rodzinę zastępczą skarżącej jako spokrewnioną z dziećmi dokonując tym samym zbyt szerokiej wykładni art. 74 ust.1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy.

16 Podział na rodziny zastępcze spokrewnione i nie spokrewnione z dzieckiem – jak słusznie Kolegium zauważa – przewidywała także poprzednio obowiązująca ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej w art. 33e ust. 1 pkt 1 i 2. Jednakże Kolegium niesłusznie wywodzi, że rodzinę zastępczą należy traktować jako jedność zawsze. Uchwałę pięciu sędziów NSA z dnia 15 października 2001 r. podjęto na bazie zupełnie innego stanu faktycznego sprawy. W rezultacie stanowisko Kolegium pomija dobro tych dzieci w aspekcie możliwych do przyznania skarżącej świadczeń określonych w ustawie. W postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej należy kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej (art. 100 ust. 1 ustawy).

17 Ponadto nie bierze ono pod uwagę, że małżeństwo skarżącej ustało wobec śmierci G.K. i skarżąca osobiście wykonuje pieczę nad dziećmi. Osobiste sprawowanie pieczy jest jedną z ustawowych przesłanek do przyznania dodatkowej pomocy pieniężnej, o której mowa w art. 78 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej.

18 Wobec tego ustały faktyczne, a w konsekwencji i prawne przyczyny uzasadniające uznawanie rodziny zastępczej za spokrewnioną z dziećmi.

19 Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy należy mieć ponadto na uwadze, że umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu (art. 72 ust. 6 ustawy). Dlatego niezbędne są dodatkowe ustalenia na temat postępowania przed sądem powszechnym, w przedmiocie pieczy zastępczej wobec A. i S. Zagadnienie to nie zostało do końca wyjaśnione, a powinno, zgodnie z wymogami art. 7 i 77 § 1 kpa, nakładającymi na organ administracji publicznej obowiązek dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego w trakcie prowadzonego postępowania. W świetle art. 14 ustawy o pomocy społecznej, w sprawach z zakresu pomocy społecznej stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Wypada zaznaczyć, że akta sprawy nie zawierały wyników wywiadu środowiskowego, którego przeprowadzenie było obligatoryjne, skoro decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej).

20 Do akt sprawy dołączono jedynie postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] czerwca 2004 r. (sygn .akt [...]) zarządzające o czasowym umieszczeniu A. i S. w rodzinie M.K. i G.K. i powierzeniu im pełnienia opieki faktycznej nad tymi dziećmi.

21 W świetle powyższych rozważań decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ja decyzję Starosty należało uchylić jako rozstrzygnięcia wadliwe, wydane z naruszeniem przepisów zarówno Kodeksu postępowania administracyjnego regulujących postępowanie dowodowe oraz przepisów określających tryb i zasady przyznawania świadczeń z zakresu pomocy społecznej (art. 74 ust. 1 pkt 2 , art. 78 ust. 7, art. 100 ust. 1 i art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej).

22 Z tych też względów, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i " c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).