Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 5 września 2024 r., II SA/Lu 177/24

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 5 września 2024 r., II SA/Lu 177/24

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 września 2024 r. sprawy ze skargi R. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 29 grudnia 2023 r. znak SKO.41/6584/OS/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.

Uzasadnienie

2 Zaskarżoną decyzją z 29 grudnia 2023 r., znak: SKO.41/6584/OS/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie po rozpatrzeniu odwołania R. J. (strona, skarżący) od decyzji Wójta Gminy N. D. z 8 listopada 2023 r., znak: OPS.4803.37.2023.AS dotyczącej odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

3 Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie sprawy.

4 Wnioskiem z 28 września 2023 r. strona zwróciła się do Wójta [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem P. J..

5 Organ pierwszej instancji odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem.

6 Rozpoznając odwołanie strony Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., "u.ś.r.").

7 Organ drugiej instancji nadmienił, że strona jest ojcem niepełnosprawnego P. J.. Osoba wymagająca opieki jest kawalerem. Matka strony - M. J. odwiedza syna w miejscu zamieszkania, jest osobą chodzącą, sprawną fizycznie, nie posiadającą orzeczenia o niepełnosprawności. Z ustaleń organu wynika, że P. J. wykonuje drobne prace w gospodarstwie domowym, uczęszcza na zajęcia WTZ w K. J. w godzinach 7.00-14.00. P. J. ma stały kontakt z matką M. J. mieszkającą w L.. Nie wymaga systematycznej i całodobowej opieki, a jedynie wsparcia w niektórych czynnościach dnia codziennego. Z uwagi na powyższe matka P. J. ma takie same obowiązki względem syna jak ojciec R. J. i gdy tylko to możliwe powinna pomagać synowi w czynnościach, których on z powodu niepełnosprawności nie może wykonać. Organ stwierdził brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę, a sprawowaniem opieki nad synem, wynikającym zarówno z opieki, jak i możliwości rozplanowania czynności opiekuńczych na różne godziny i dni, które nie kolidowałyby z godzinami aktywności zawodowej.

8 Kolegium podniosło, iż jego zdaniem w niniejszej sprawie nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na dyspozycję art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

9 W podsumowaniu organ drugiej instancji skonstatował, że biorąc pod uwagę brzmienie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej niż współmałżonek osobie zobowiązanej do alimentacji w sytuacji, gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

10 Nie zgadzając się z decyzją Kolegium strona złożyła skargę.

11 W uzasadnieniu skargi strona podniosła, iż Kolegium w całości powieliło stanowisko organu pierwszej instancji. Strona nadmieniła, że od 2003 r. sprawuje całodobową i wyłączną opiekę nad synem we wszystkich aspektach życiowych.

12 Matka nie partycypuje w opiece nad synem w jego aktualnym miejscu zamieszkania, nie przebywa z synem w miejscu jego zamieszkania, a jedynie sporadycznie zabiera syna do siebie na pół dnia w sobotę lub niedzielę.

13 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

14 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

15 Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

16 Sąd niniejszą sprawę rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, "p.p.s.a."). Zgodnie z powołaną regulacją, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Na gruncie kontrolowanej sprawy wniosek w powyżej opisanym zakresie złożył organ.

17 Sąd rozpoznając skargę w niniejszej sprawie kontrolował rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania stronie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe.

18 Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

19 1) matce albo ojcu,

20 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

21 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

22 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

23 - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

24 Należy zaznaczyć, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom rezygnującym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo takim, które takiego zarobkowania nie podejmują z uwagi na konieczność objęcia opieką niepełnosprawnego członka rodziny. Celem tej regulacji jest udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Świadczenie to przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów, względnie potencjonalnego dochodu (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 829/16). Stanowi zatem ekwiwalent zarobków za pracę. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi, który nie może wykonywać pracy z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i traci możliwość zarobkowania. Państwo wspiera w ten sposób tych, którzy obejmując opieką osoby niepełnosprawne, przyjmują na siebie realizację obowiązków spoczywających na państwie (por. wyroki WSA w Rzeszowie z dnia 14 września 2021 r. sygn. akt II SA/Po 3/23 i WSA w Poznaniu z dnia 10 lutego 2023 r. sygn. akt II SA/Po 3/23).

25 Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana podjęciem się sprawowania opieki. Organ jest zobowiązany do ustalenia, czy osoba występująca o świadczenie pielęgnacyjne jest zdolna do pracy, zaś opieka nad osobą niepełnosprawną musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Musi to być stała w sensie trwałości, względnie długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Po 806/22).

26 W odniesieniu do niniejszej sprawy przyczyną odmowy przyznania żądanego świadczenia było m.in. ustalenie przez organ, że nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy sprawowaniem przez skarżącego opieki nad niepełnosprawnym synem, a niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia.

27 W ocenie Sądu, analiza uzasadnienia rozstrzygnięcia Kolegium nie pozwala jednakże na uznanie, że organ dokonał prawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzącej do konkluzji, że nie ma związku pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem, a niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego.

28 Sąd zwraca uwagę, iż w zaskarżonej decyzji (str. 4 i 5 zaskarżonej decyzji SKO z 29 grudnia 2023 r.) znajdują się nieścisłości łącznie z powoływaniem się organu na przepisy oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, które nie mają zastosowania w niniejszej sprawie.

29 Po pierwsze na stronie 4 uzasadnienia Kolegium znajdują się wywody dotyczące stosowania przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 1a u.ś.r., które to regulacje nie mają w sprawie zastosowania albowiem w sprawie wniosek nie został złożony przez jedną z osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., lecz przez ojca opiekującego się swoim synem.

30 Po drugie, z tych samych względów za wadliwe należy uznać także wywody Kolegium zawarte na stronie 5 uzasadnienia zaskarżonej decyzji albowiem przywoływany przez organ odwoławczy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. dotyczy sytuacji, w której osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, czego w sprawie nie wykazano.

31 Powyższe sprawia, że nie jest jasnym jakimi motywami kierowało się Samorządowe Kolegium Odwoławcze, nie uwzględniając wniesionego odwołania.

32 Ponadto należy zwrócić uwagę, że skarżący na mocy decyzji z 19 czerwca 2015 r. miał już wcześniej przyznaną pomoc w postaci świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem - bezterminowo - poczynając od 1 lipca 2013 r.

33 Okoliczność ta została całkowicie pomięta organ przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, pomimo, że skarżący ze świadczenia takiego korzystał jeszcze w 2023 r.

34 W związku z informacją pochodzącą od matki niepełnosprawnego M. J., iż syn od 5 lipca 2023 r. zamieszkuje wraz z nią, organ po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego i ustaleniu, że podopieczny P. J. nie zamieszkuje ze skarżącym w dniu 11 września 2023 r. uchylił wcześniejszą decyzję z 19 czerwca 2015 r. przyznającą stronie świadczenie pielęgnacyjne.

35 Z akt sprawy wynika, że syn skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane na stałe, a niepełnosprawność istnieje od urodzenia. Syn skarżącego jest całkowicie ubezwłasnowolniony, a na mocy postanowienia Sądu Rejonowego Wydział Rodzinny i Nieletnich z 12 kwietnia 2010 r. skarżący został ustanowiony opiekunem prawnym dla niepełnosprawnego syna.

36 W ocenie Sądu, organ nie zbadał całościowo zebranego w sprawie materiału dowodowego ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że brak jest podstaw do uznania, że niepełnosprawność syna skarżącego i konieczność sprawowania nad nim opieki nie miała bezpośredniego związku z rezygnacją przez skarżącego z działalności zarobkowej.

37 Kolegium stwierdziło, że syn skarżącego wykonuje wskazane przez ojca proste czynności domowe (porządki domowe), jeździ ze stroną na zakupy, korzysta w godz. od 7:00 do 14:00 z zajęć terapii zajęciowej, wykonuje czynności higieniczne, porozumiewanie z nim nie nastręcza opiekunowi trudności. W związku z tym Kolegium uznało, że nie ma przeszkód aby skarżący podejmował zajęcia zarobkowe choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy lub prace dorywcze. Wobec tego przyjęło, że nie ma bezpośredniego związku między brakiem aktywności zawodowej skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad synem.

38 Rolą organu odwoławczego było zebranie tudzież ewentualne uzupełnienie materiału dowodowego, jego ocena i ustalenie stanu faktycznego, który dałby odpowiedź na pytanie, czy wykonywane przez skarżącego czynności związane z opieką nad synem wykluczają możliwość podjęcia przez niego pracy. Organ powinien ocenić, czy skarżący jest zdolny do pracy i pozostawał w gotowości do jej podjęcia, jednak z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym synem, nie był w stanie tego zrobić. Dopiero w sytuacji ustalenia przez organ, że powód niepodejmowania zatrudnienia byłby inny niż konieczność sprawowania opieki nad synem, rzeczywiście brak byłoby jednej z przesłanek do uzyskania świadczenia.

39 Zadaniem Sądu w sprawie bezspornym jest, że stan syna skarżącego jest ciężki, czy też na tyle poważny, że posiada wydane na stałe orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wskazać należy, że stan zdrowia syna skarżącego oraz zakres sprawowanej nad nim opieki wynika także z przeprowadzonego przez organ w dniu 26 października 2023 r. wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w miejscu zamieszkania skarżącego i syna. Wynika z niego, że niepełnosprawny ponownie zamieszkuje z wnioskodawcą od końca sierpnia 2023 r.

40 Wyjaśnienie zatem okoliczności pozwalających na rozstrzygnięcie kwestii, czy skarżący jest obecnie zdolny do podjęcia pracy uwzględniając rodzaj choroby, stan zdrowia oraz zakres czynności związanych z opieką nad synem należał do organu. W niniejszej sprawie organ tego rodzaju ustaleń nie zrobił. Organ nie wziął pod uwagę, że w latach ubiegłych było przyznane świadczenie pielęgnacyjne, czy wobec tego okoliczności warunkujące jego przyznanie uległy takim zmianom, że aktualnie tego świadczenia odmówiono.

41 Sąd ponadto ponownie zaznacza, że w zaskarżonej decyzji pojawiły się argumenty i stwierdzenia nie odnoszące się do stanu zaistniałego w niniejszej sprawie, zatem mylnie przytoczone przez Kolegium w wydanym rozstrzygnięciu.

42 Mając na uwadze stan faktyczny niniejszej sprawy Sąd doszedł do przekonania, że organ nie dokonał właściwej oceny materiału dowodowego, naruszając tym samym podstawowe zasady postępowania określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co stanowi o konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji. Organ nie zbadał całościowo zebranego materiału dowodowego ograniczając się do stwierdzeń, że nie wykazano istnienia przesłanki związku pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad synem. W wydanej decyzji organ nie odniósł się do indywidualnej sytuacji skarżącego pominięto specyfikę i rodzaj choroby stwierdzonej u syna skarżącego.

43 Ponownie rozpoznając sprawę, organ weźmie pod uwagę wskazania zawarte przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim organ oceni, czy skarżący jest zdolny do podjęcia pracy uwzględniając rodzaj choroby, stan zdrowia syna oraz zakres czynności związanych z opieką nad synem. Natomiast, przy ocenie związku przyczynowo-skutkowego organ uwzględni całość akt sprawy i zebrany w sprawie materiał dowodowy, jak również fakt, że skarżący już wcześniej występował z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i wniosek ten został rozpatrzony pozytywnie.

44 Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. należało uchylić zaskarżoną decyzję.