Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 grudnia 2023 r., III SA/Lu 555/23

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 grudnia 2023 r., III SA/Lu 555/23

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Drwal Sędziowie: Asesor WSA Agnieszka Kosowska (sprawozdawca) Sędzia WSA Anna Strzelec Protokolant: Asystent sędziego Katarzyna Sugier po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 23 sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ekologicznych (PROW 2014-2020) oddala skargę.

Uzasadnienie

2 Sygn. III SA/Lu 555/23

UZASADNIENIE

3 Przedmiotem skargi A. S. (dalej jako "skarżący" lub "strona") jest decyzja Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji

4 i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako "organ II instancji") z dnia 23 sierpnia

5 2023 r. w przedmiocie ustaleniu kwot nienależnie pobranych płatności ekologicznych (PROW 2014-2020).

6 Stan sprawy przedstawia się następująco.

7 Na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji

8 i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako "organ I instancji") z dnia 30 grudnia

9 2019 r. przyznana została skarżącemu płatność ekologiczna na rok 2019

10 - w pierwszym roku zobowiązania - w wysokości 4 860,40 zł (w tym kwota 810,07 zł przeznaczona na refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu kontroli gospodarstwa ekologicznego) w tym:

11 w wariancie 1.1 Uprawy rolnicze w okresie konwersji do powierzchni 0,79 ha,

12 w kwocie 1 119,67 zł;

13 w wariancie 10.1.2 Uprawy jagodowe po okresie konwersji do powierzchni 2,10 ha, w kwocie 3 740,73 zł.

14 Organ ustalił również obszar gruntów ornych objętych zobowiązaniem ekologicznym na powierzchni 2,89 ha.

15 W 2020 r. organ I instancji przyznał skarżącemu płatność ekologiczną

16 w wysokości 5 205,47 zł (w tym kwotę 867,58 zł przeznaczoną na refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu kontroli gospodarstwa ekologicznego) w wariancie 10.1.2 Uprawy jagodowe po okresie konwersji do powierzchni 2,89 ha.

17 W 2021 r. również została przyznana skarżącemu płatność ekologiczna

18 w wysokości 6 544.80 zł (w tym kwota 900 zł przeznaczoną na refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu kontroli gospodarstwu ekologicznego)

19 w wariancie 10.1.2 Uprawy jagodowe po okresie konwersji do powierzchni 2,88 ha. Jednocześnie w tym też roku organ I instancji umorzył postępowanie w sprawie przyznania płatności w części dotyczącej powierzchni wycofanej, czyli 0,01 ha.

20 Dnia 3 maja 2022 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności ekologicznej na rok 2022 - wniosek w czwartym roku zobowiązania. We wniosku ubiegał się o przyznanie płatność do wariantu 10.1.2 Uprawy jagodowe po okresie konwersji. W wyniku przeprowadzonego postępowania organ I instancji decyzją

21 z dnia 7 lutego 2023 r. odmówił przyznania płatności ekologicznej oraz nałożył sankcje w wysokości 5 644,80 zł, a także odmówił przyznania kwoty przeznaczonej na refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu kontroli gospodarstwa ekologicznego. Jednocześnie organ ustalił skarżącemu obszar gruntów objęty zobowiązaniem ekologicznym o powierzchni 2,89 ha.

22 W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że nie został spełniony warunek przyznania płatności ekologicznej, bowiem w trakcie prowadzonego postępowania zostało stwierdzone, na podstawie danych przekazanych przez Jednostkę Certyfikującą E. , że uprawa maliny na powierzchni deklarowanej we wniosku - 2,88 ha nie została umieszczona i potwierdzona na wykazie producentów, którzy spełnili wymagania dotyczące produkcji w rolnictwie ekologicznym w danym roku. Jednostka Certyfikująca dodatkowo wyjaśniła, że

23 w uprawie malin ujawniono zastosowanie substancji niedopuszczonych do stosowania w rolnictwie ekologicznym.

24 Skarżący odwołał się od decyzji organu I instancji, jednak decyzją z dnia

25 5 maja 2023 r. organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wobec niezaskarżenia decyzji organu II instancji do sądu administracyjnego, stała się ona prawomocna.

26 Z uwagi na powyższe organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności ekologicznych za lata 2019, 2020, 2021, a następnie decyzją z dnia 3 lipca 2023 r. ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności ekologicznych (PROW 2014-2020) w wysokości 14 004,00 zł. W podstawie prawnej decyzji organ I instancji przywołał przepisy art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2023 r., poz. 1199, dalej jako "ustawa o ARiMR") w związku z art. 26 ust. 2 pkt 2, art. 44 ust. 1 i 2 ustawy z dnia

27 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2023 r., poz. 2298, dalej jako "ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich") oraz w związku

28 z § 31 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca

29 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2018 r., poz. 1784, ze zm., dalej jako "rozporządzenie o pomocy w ramach rolnictwa ekologicznego"), art. 7 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)

30 nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014 r., str. 69, dalej jako "rozporządzenie nr 809/2014"), art. 3 ust. 1

31 i ust. 3 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 roku w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L 312 z dnia 23 grudnia 1995r., ze zm., dalej jako "rozporządzenie EURATOM").

32 Skarżący wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji, jednak decyzją z dnia 23 sierpnia 2023 r. organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

33 W uzasadnieniu organ II instancji wyjaśnił, że wypłacone skarżącemu za lata 2019-2021 płatności ekologiczne (PROW 2014-2020) pochodzą ze środków

34 z EFRROW (Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich) oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie, tj. z funduszy,

35 o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o ARiMR. Przy czym

36 w sprawie zastosowanie znajdują przepisy art. 29 wskazanej ustawy w brzmieniu obowiązującym na dzień 14 marca 2023 r.

37 Organ II instancji wskazał, że płatności nienależne to należności, które powstały z przyczyn leżących po stronie rolnika, również wówczas, gdy nie była to wyłączna przyczyna wypłaty dokonanej w nieprawidłowej wysokości, czyli wszystkie przypadki, w których stwierdzono jakiekolwiek nieprawidłowości w działaniu lub zaniechaniu rolnika. Ponieważ przepisy nie definiują płatności nienależnej, jej znaczenia należy poszukiwać w ustaleniu warunków do płatności należnej. Płatność nienależna jest to płatność przyznana niezgodnie z przepisami prawa i wbrew warunkom przewidzianym dla danej płatności. Ustalenie, że dokonano wypłat

38 z uchybieniem któregokolwiek z warunków, będzie oznaczało nieprawidłowe wydatkowanie kwot pomocy, których zwrotu, jako płatności nienależnej należy dochodzić.

39 Organ II instancji przywołał treść § 2 ust. 1 pkt 3 i 4 oraz § 6 ust. 1 i ust. 2,

40 a także § 7 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia o pomocy w ramach rolnictwa ekologicznego, art. 29 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz.U.UE.L.2013.347.487 z dnia 2013.12.20, dalej jako "rozporządzenie UE

41 nr 1305/2013") i wyjaśnił, że zgodnie z § 9 ust. 1 rozporządzenia o pomocy w ramach rolnictwa ekologicznego warunkiem przyznania płatności ekologicznej w ramach poszczególnych wariantów jest prowadzenie produkcji rolnej zgodnie z przepisami

42 o rolnictwie ekologicznym. Natomiast potwierdzeniem prowadzenia produkcji rolnej zgodnie z przepisami o rolnictwie ekologicznym jest zamieszczenie danych rolnika przez jednostkę certyfikującą na wykazie producentów, którzy spełnili wymagania dotyczące produkcji w rolnictwie ekologicznym w danym roku. Weryfikację czy

43 w gospodarstwie rolnym prowadzona jest produkcja rolna zgodnie z zasadami określonymi w przepisach o rolnictwie ekologicznym, przeprowadzają Jednostki Certyfikujące na podstawie przepisów ustawy o rolnictwie ekologicznym w ciągu całego sezonu wegetacyjnego. Ponadto płatność ekologiczna z tytułu realizacji zobowiązania ekologicznego jest przyznawana, jeżeli rolnik wytworzył produkty rolnictwa ekologicznego w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 11 ustawy z 23 czerwca 2022 r. o rolnictwie ekologicznym i produkcji ekologicznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 1235, dalej jako "ustawa o rolnictwie ekologicznym i produkcji ekologicznej").

44 W wyniku kontroli administracyjnej stwierdzono nieprawidłowości w realizacji zobowiązania ekologicznego na gruntach ornych. Z informacji jednostki certyfikującej za rok 2022 przekazanej do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

45 wynikało, że Jednostka Certyfikująca E. nie potwierdziła ekologicznej uprawy maliny zadeklarowanej przez skarżącego we wniosku o przyznanie płatności ekologicznej na rok 2022 na powierzchni 2,88 ha. Skutkiem tego była decyzja organu I instancji odmawiająca stronie przyznania płatności ekologicznej i nakładająca sankcję oraz następnie decyzja organu II instancji utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji.

46 Organ II instancji zwrócił uwagę, że w aktach sprawy znajduje się Zaświadczenie o przystąpieniu do certyfikacji produkcji ekologicznej i nadaniu numeru zlecenia z dnia 13 stycznia 2023 r. wydane przez firmę T. Sp. z. o.o. oraz oświadczenie strony wraz z Certyfikatem ekologicznym nr [...] wystawionym dnia 10 czerwca 2022 r. przez E. Sp. z o.o. Jednak w ocenie organu II instancji dokumenty te nie zmieniają ustaleń dokonanych przez jednostkę certyfikującą E. , że skarżący nie wytworzył produktu ekologicznego (zastosowanie substancji niedopuszczonych do stosowania w rolnictwie ekologicznym). Tym samym organ był zobligowany przyjąć za udowodnione to, co stwierdzono w treści dokumentu urzędowego, jakim jest wykaz producentów. Dodatkowo organ II instancji wskazał, że to jednostka certyfikująca, nie zaś Wojewódzki Inspektor Ochrony Roślin i Nasiennictwa, była uprawniona do potwierdzenia wytworzenia produktu ekologicznego w przypadku ubiegania się o płatności ekologiczne.

47 Organ II instancji zaakceptował również w całości ustalenia organu I instancji dotyczące wysokości kwot nienależnie pobranych za rok 2019, 2020, 2021.

48 Ponadto organ II instancji przeanalizował kwestię odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności i uznał, że w rozpatrywanej sprawie, na kwotę tę składają się kwoty płatności ekologicznej w wysokości: 4 036,32 zł przyznanej za rok 2019, 4 322,88 zł przyznanej za rok 2020, oraz 5 644,80 zł przyznanej za rok 2021. Powyższe kwoty przekraczają kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote. Tym samym w odniesieniu do wskazanych płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności na podstawie art. 54 ust. 3 rozporządzenia

49 nr 1306/2013 w zw. z art. 44 ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich. W ocenie organu II instancji nie zachodzą również podstawy wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności określone w art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014. Bowiem obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. Zdaniem organu II instancji w przedmiotowej sprawie nie można mówić, iż nastąpił błąd dotyczący elementów stanu faktycznego, ponieważ nienależne płatności powstały z przyczyn leżących po stronie skarżącego, albowiem stwierdzono niedotrzymanie podjętego zobowiązania ekologicznego, a skarżący miał świadomość warunków i procedur otrzymania pomocy.

50 Organ II instancji uznał również, że w przedmiotowej sprawie nie ma możliwości zastosowania art. 3 ust. 1 rozporządzenia EURATOM, bowiem od daty dopuszczenia się nieprawidłowości, a jako datę dopuszczenia się nieprawidłowości należy uznać datę przekazania wykazu przez Jednostkę Certyfikującą, który nie potwierdził prowadzenia produkcji rolnej zgodnie z przepisami o rolnictwie ekologicznym tj. dzień 14 października 2022 r. - do daty doręczenia decyzji

51 o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności ekologicznych (7 lipca 2023 r.) nie upłynęły 4 lata.

52 Podsumowując – organ II instancji uznał, że decyzja organu I instancji wydana została zgodnie z przepisami.

53 A. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wskazując że dostarczył dowody potwierdzające, że produkcja ekologiczna była prowadzona przez cały okres trwania podjętego zobowiązania. Świadczą o tym na przykład wyniki kontroli Wojewódzkiej Inspekcji Ochrony Roślin

54 i Nasiennictwa, których organy nie uwzględniły.

55 Podkreślił, że jednostka certyfikująca E. poświadczyła nieprawdę w tzw. "dokumentach urzędowych". Skarżący zaprzeczył stosowaniu w jego uprawach malin herbicydów niedozwolonych w rolnictwie ekologicznym i wyjaśnił, że wskazywał jednostce certyfikującej możliwe przyczyny wykrycia tego typu środków

56 w próbkach gleby. Podał, że zwrócił się do Wojewódzkiej Inspekcji Ochrony Roślin

57 i Nasiennictwa z wnioskiem o przeprowadzanie kontroli w zakresie wykrytych na jego działkach niedozwolonych substancji. Po pobraniu próbek malin i wykonaniu badań przez Wojewódzką Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa okazało się, że

58 w owocach nie wykryto substancji niedozwolonych w ekologicznej uprawie malin. Pomimo tego jednostka certyfikująca nie przywróciła mu certyfikatu.

59 Skarżący wyjaśnił, że w dniu 25 maja 2022 r. jednostka certyfikująca E. przeprowadziła kontrolę obligatoryjną w jego gospodarstwie, w wyniku której dnia 9 czerwca 2022 r. wydała certyfikat umożliwiający sprzedaż produkcji jako ekologicznej z terminem ważności do 31 października 2023 r. Następnie w dniu

60 29 czerwca 2022 r. odbyła się kolejna kontrola, w wyniku której pobrano 4 próbki gleby z działek do sprawdzenia na pozostałości środków ochrony roślin. Jednostka certyfikująca ustaliła, że próbki gleby pobrane z działek wykazały zastosowanie środków chwastobójczych w uprawie malin. Cofnięto wówczas skarżącemu certyfikat i ustalono, że z dniem 19 lipca 2022 r. rozpoczął się dla niego nowy okres konwersji. Skarżący nie zgodził się z cofnięciem mu certyfikatu i podtrzymał twierdzenia, że nie stosował w uprawie malin wykrytych w próbkach gleby substancji niedozwolonych.

61 Skarżący podkreślił, że to on sam powiadomił Wojewódzką Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa o sytuacji, w wyniku czego dnia 24 sierpnia 2022 r. inspektorzy z WIORiN przeprowadzili kontrolę gospodarstwa. Zważywszy na fakt, że był to okres zbiorów - pobrali próbki owoców do badań na pozostałości środków ochrony roślin. Po wykonaniu badań WOIRiN poinformował, że w próbce owoców nie wykryto pozostałości środków ochrony roślin. W związku z tym skarżący kolejny raz zażądał od jednostki certyfikującej przywrócenia cofniętego certyfikatu, jednak w odpowiedzi jednostka certyfikująca podtrzymała dotychczasowe stanowisko. Wobec tego skarżący złożył skargą na jednostkę certyfikującą do Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych. Jednak i w tym przypadku nie przyniosło to efektu.

62 Skarżący podkreślił z całą stanowczością, że samo wykrycie substancji niedozwolonych w rolnictwie ekologicznym na jego działkach nie świadczy o ich celowym użyciu, lecz co najwyżej o tym, że mogły się one tam znajdować. Nikt tego nie weryfikował ponownie, aby jednocześnie potwierdzić lub wykluczyć ich obecność. Jedynie dodatkowe badania przeprowadzone przez WIORiN wykluczyły w owocach występowanie tego typu substancji. Skarżący stwierdził, że WIORiN przeprowadził również kontrole u sąsiadów i potwierdził stosowanie przez kilka wcześniejszych lat na działkach obok - wykrytych u niego substancji. Skarżący podkreślił, że wyniki badań gleby i owoców wzajemnie się wykluczały. W jego ocenie skoro środki ochrony roślin zalegają w glebie po kilka lat, a z wyników badań wynika, że w jego wypadku stężenie było wysokie, to nawet późniejszy okres pobierania kolejnych próbek mógłby potwierdzić lub wykluczyć celowe zastosowanie danej substancji. Gdyby np. część próbek pobrana była z międzyrzędzi, a część z rzędów malin wówczas przy celowym zastosowaniu substancje niedozwolone byłyby tylko

63 w jednym rodzaju próbek. Skarżący zaznaczył, że w 2022 r. w jego gospodarstwie były trzy kontrole w różnych okresach wegetacyjnych. Żadna z kontroli nie zauważyła stosowania herbicydów, bo ich po prostu nie było. Trzeba zauważyć, że chwasty występujące w uprawie są jednocześnie roślinami wskaźnikowymi. Mogą one profesjonaliście dużo powiedzieć o glebie, na której rosną oraz o użyciu herbicydów, ich rodzaju i stężeniu, dlatego kontrola jest niezbędna.

64 Skarżący podał, że skierował pozew przeciwko jednostce certyfikującej E. do Sądu Okręgowego w Lublinie. Jego zdaniem z dokumentów wytworzonych przez jednostkę certyfikującą wynika, że takim producentem przez cały czas był do 19 lipca 2022 r. z certyfikatem, a po tej dacie w pierwszym roku konwersji (czyli też producent ekologiczny). Skarżący dodatkowo zauważył, że ze względu na rozproszenie gospodarstw ekologicznych w przestrzeni zdominowanej przez rolnictwo tradycyjne, stosujące chemiczne pestycydy, ich przenikania do produktów ekologicznych nie można wykluczyć. W jego ocenie jednostka certyfikująca E. mimo ciążącego na niej obowiązku nie przeprowadziła właściwego postępowania wyjaśniającego.

65 W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.

66 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje.

67 Skarga jest niezasadna.

68 Na wstępie należy podkreślić, że podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo

69 o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), zgodnie

70 z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone

71 w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia

72 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."). Do zakresu kognicji sądów administracyjnych należą sprawy określone w art. 3 § 2 - § 3 oraz art. 4 p.p.s.a.

73 Sądy administracyjne nie prowadzą postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie stanu faktycznego, a jedynie weryfikują legalność wydanych przez organy administracji aktów.

74 W pierwszej kolejności należy przyznać rację organowi II instancji, że

75 w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajdzie art. 29 ustawy o ARiMR

76 w brzmieniu obowiązującym do dnia 14 marca 2023 r. Zgodnie bowiem z art. 158 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz.U. z 2023 r., po. 412) w sprawach dotyczących ustalenia nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, w których płatność lub pomoc finansowa zostały przyznane na podstawie przepisów o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, stosuje się przepisy ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w brzmieniu dotychczasowym.

77 Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR środki publiczne:

78 1) pochodzące z funduszy Unii Europejskiej,

79 2) krajowe, przeznaczone na:

80 a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

81 b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

82 - podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały przyznane nienależnie lub zostały pobrane w nadmiernej wysokości w wyniku naruszenia prawa lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków.

83 Zgodnie natomiast z § 31 ust. 4 rozporządzenia o pomocy w ramach rolnictwa ekologicznego płatność ekologiczna podlega zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

84 Ustalenie kwoty przyznanych nienależnie lub pobranych w nadmiernej wysokości środków publicznych, o których mowa w ust. 1, następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 29 ust. 1c ustawy o ARiMR), a właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust. 2 ustawy

85 o ARiMR).

86 W orzecznictwie podkreśla się, że decyzja wydana na podstawie powołanego powyżej przepisu ma rozstrzygać nie tylko o tym, czy płatność została dokonana nienależnie, ale także o tym czy obowiązek zwrotu płatności przez rolnika ma zastosowanie w danych okolicznościach. Przyjmuje się także, że postępowanie

87 w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym prowadzonym w trybie art. 29 ust. 1 ustawy

88 o ARiMR, na podstawie którego organ ustala - w drodze decyzji administracyjnej - kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych. Zatem przedmiotem badania w tym postępowaniu jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia

89 28 czerwca 2019 r. sygn. I GSK 192/18). Należy również zwrócić uwagę, że m.in.

90 w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1518/11 stwierdzono, że brak jest podstaw, aby zasadnie wywodzić, że warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków jest uprzednie wzruszenie, w trybie przepisów o wznowieniu postępowania, ostatecznych decyzji przyznających płatności. Pogląd ten powtórzony został m.in.

91 w wyroku NSA z 17 czerwca 2020 r., I GSK 9/20 czy wyroku NSA z dnia 5 lipca

92 2022 r., sygn. I GSK 632/22, w którym wyraźnie stwierdzono, że żądanie zwrotu nienależnie pobranej pomocy nie jest uzależnione od uprzedniego wyeliminowania

93 z obrotu decyzji o przyznaniu płatności.

94 Decyzja wydana na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR jest decyzją pokontrolną, stwierdzającą pewien obowiązek, na skutek niewłaściwego skorzystania z przyznanego stronie uprawnienia. Decyzja o zwrocie nienależnie pobranych płatności obejmuje więc swoim zakresem pobranie środków publicznych przekazanych na rachunek bankowy wnioskodawcy, uznanych następnie za pobrane nienależnie z powodu niedotrzymania warunków zobowiązania ekologicznego.

95 W tym kontekście należy zwrócić uwagę, że decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Kraśniku z dnia 7 lutego 2023 r. odmówiono przyznania skarżącemu płatności ekologicznej na 2022 r. Decyzja ta została następne utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Lubelskiego Oddziału ARiMR z dnia 5 maja 2023 r. Podstawą odmowy przyznania płatności ekologicznej było ustalenie, że skarżący nie spełnił wymagań dotyczących produkcji w rolnictwie ekologicznym, wobec zastosowania w uprawie substancji niedopuszczonych do stosowania

96 w rolnictwie ekologicznym. Decyzja organu II instancji jest prawomocna. Przesądza ona, że w 2022 r. skarżący nie prowadził produkcji ekologicznej zgodnie z przepisami dotyczącymi rolnictwa ekologicznego.

97 To natomiast wskazuje, że skarżący w czwartym roku podjętego zobowiązania pięcioletniego naruszył wynikające z zobowiązania ekologicznego zasady.

98 Zauważyć należy, że specyfika płatności ekologicznej, której kluczowym elementem jest zobowiązanie wieloletnie, sprawia, że zwrot płatności ma charakter wsteczny. Dlatego wywiązanie się z obowiązków przyjętych w ramach danego pakietu i wariantu musi być oceniane w kontekście całego 5-letniego okresu zobowiązania. Uzasadnione jest to celem i kompleksowym charakterem programu ekologicznego. Ma on bowiem charakter wieloletni i beneficjent jest zobowiązany do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Stwierdzenie nieprawidłowości w realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu ekologicznego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie lub pomniejszenie płatności za ten rok, lecz skutkuje także obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych, obejmujących okres zobowiązania wieloletniego (por. wyrok NSA

99 z dnia 10 września 2013 r., o sygn. akt II GSK 714/12).

100 W niniejszej sprawie kluczowe znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu pomiędzy skarżącym, a organem mają przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.

101 Zgodnie z § 31 ust. 1 wskazanego rozporządzenia płatność ekologiczna podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania ekologicznego lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności ekologicznej określonych

102 w rozporządzeniu.

103 Zgodnie natomiast z § 2 ust. 1 rozporządzenia płatność ekologiczną przyznaje się rolnikowi, o którym mowa w art. 29 ust. 1 rozporządzenia nr 1305/2013, jeżeli m.in. realizuje 5-letnie zobowiązanie ekologiczne, o którym mowa w art. 29 ust. 2 rozporządzenia nr 1305/2013, w ramach określonego pakietu albo jego wariantu, oraz spełnia warunki przyznania płatności ekologicznej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

104 Stosownie natomiast do treści § 9 ust. 1 rozporządzenia o pomocy w ramach rolnictwa ekologicznego płatność ekologiczna jest przyznawana, jeżeli rolnik prowadzi produkcję rolną zgodnie z przepisami dotyczącymi rolnictwa ekologicznego w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 14 ustawy z dnia 23 czerwca 2022 r. o rolnictwie ekologicznym i produkcji ekologicznej. Natomiast przepisy dotyczące rolnictwa ekologicznego to przepisy rozporządzenia 2018/848, przepisy rozporządzenia 2017/625 w obszarze, o którym mowa w art. 1 ust. 2 lit. i tego rozporządzenia, przepisy wydane na podstawie tych rozporządzeń oraz przepisy ustawy i przepisy wydane na jej podstawie.

105 Przy czym § 9 ust. 1 rozporządzenia do dnia 14 marca 2023 r. miał brzmienie: "Płatność ekologiczna jest przyznawana, jeżeli rolnik prowadzi produkcję rolną zgodnie z przepisami o rolnictwie ekologicznym, przepisami rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej

106 i znakowania produktów ekologicznych i uchylającego rozporządzenie (EWG)

107 nr 2092/91, zwanego dalej "rozporządzeniem nr 834/2007", oraz przepisami wydanymi w trybie przepisów tego rozporządzenia". Natomiast rozporządzenie nr 834/2007 zostało zastąpione przez Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego

108 i Rady (UE) 2018/848 z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie produkcji ekologicznej

109 i znakowania produktów ekologicznych i uchylające rozporządzenie Rady (WE)

110 nr 834/2007 (Dz.U.UE.L. z 2018 r. poz. 150, nr 1).

111 Zgodnie z art. 3 pkt 1 rozporządzenia 2018/848 produkcja ekologiczna to stosowanie, w tym w okresie konwersji, o którym mowa w art. 10, metod produkcji zgodnych z niniejszym rozporządzeniem na wszystkich etapach produkcji, przygotowania i dystrybucji. Analogiczną definicję zawierało rozporządzenie

112 nr 834/2007 w art. 2 pkt a.

113 Innymi słowy płatność ekologiczna przysługuje rolnikowi, jeżeli realizuje on proces (ciąg technologiczny) produkcji rolnej z zastosowaniem na wszystkich jej etapach metod ekologicznych.

114 W ocenie Sądu należy podkreślić, że płatność ekologiczna nie jest przyznawana do samego gotowego produktu rolnego, ale do zorganizowanego

115 i rozciągniętego w czasie procesu prowadzenia produkcji rolnej. W produkcji ekologicznej nie chodzi tylko i wyłącznie o "wyprodukowanie" gotowego produktu, który spełnia najwyższe wymogi jakościowe, ale także o przyczynianie się do ochrony środowiska i klimatu, utrzymywanie długotrwałej żyzności gleby, przyczynianie się do wysokiego poziomu różnorodności biologicznej, i utrzymania nietoksycznego środowiska, czy wspieranie rozwoju ekologicznej hodowli roślin, aby przyczyniać się do sprzyjających perspektyw gospodarczych dla sektora ekologicznego (zob. art. 4 rozporządzenia 2018/848). Przy czym w przypadku produkcji roślinnej przepisy rozporządzenia 848/2018 przewidują w zakresie ochrony przed szkodnikami i chwastami - w przypadku gdy odpowiednia ochrona roślin przed szkodnikami nie jest możliwa z wykorzystaniem np. metod mechanicznych

116 i fizycznych lub np. procesów termicznych - w przypadku stwierdzonego zagrożenia dla uprawy, można stosować jedynie produkty i substancje dopuszczone do stosowania w produkcji ekologicznej (zob. załącznik II do rozporządzenia).

117 W przedmiotowej sprawie, w próbkach gleby pobranych pod koniec czerwca 2022 r. na gruntach skarżącego ujawnione zostały substancje chemiczne niedozwolone w produkcji ekologicznej. Fakt ten w zasadzie nie jest sporny. Skarżący natomiast konsekwentnie stoi na stanowisku, że on w prowadzonej uprawie nie używał środków ochrony roślin niedopuszczonych do używania w rolnictwie ekologicznym, wskazując jednocześnie, że do zanieczyszczenia gleby mogło dojść

118 w wyniku zanieczyszczenia wód w rowie melioracyjnym, z którego podlewane były sadzonki. Skarżący podnosił również, że na sąsiednich działkach prowadzona jest uprawa konwencjonalna, w której stosuje się chemiczne środki ochrony roślin.

119 W toku postępowania skarżący również kwestionował sposób pobrania próbek. Ponadto przeprowadzone badania pobranej pod koniec sierpnia 2022 r. próbki owoców maliny wykazały, że nie wykryto pozostałości środków ochrony roślin

120 o wartościach przewyższających granicę oznaczalności.

121 Jednak w ocenie Sądu twierdzenia skarżącego o niestosowaniu środków chwastobójczych na terenie objętym uprawą malin są niewiarygodne w świetle zgromadzonego materiału dowodowego. Przede wszystkich w dniu 29 czerwca 2022 r. pobrane zostały cztery próbki z różnych działek ewidencyjnych. Co znamienne

122 w każdej pobranej próbce wykryto Napropamid i Pendimetalinę. Nie jest to więc sytuacja zanieczyszczenia tylko jednej próbki, którą można byłoby podważać, jako wadliwie pobraną czy wadliwie przebadaną. W niniejszej sprawie wszystkie

123 z pobranych próbek gleby były zanieczyszczone wskazanymi substancjami.

124 Jednostka certyfikująca od początku twierdziła, że biorąc pod uwagę miejsce pobrania próbek nie jest możliwe zniesienie środków chemicznych z sąsiednich działek. Także na rozprawie w dniu 12 grudnia 2023 r. skarżący wykluczył zniesienie substancji chemicznych z wiatrem z działek sąsiednich. Również doświadczenie życiowe wskazuje, że stosowanie środków chwastobójczych za pomocą oprysków odbywa się tuż przy ziemi, więc ich przeniesienie z wiatrem jest mało prawdopodobne.

125 Również zarzuty dotyczące niewłaściwego pobrania próbek i możliwego

126 w związku z tym ich zanieczyszczenia przez pobierającego, w ocenie Sądu, nie znajdują uzasadnienia. Skarżący nie podnosił tych argumentów w korespondencji

127 z jednostką certyfikującą, a dopiero w skardze do Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych. Przy czym jak wynika z pisma Zastępcy GIJHARS z dnia 12 stycznia 2023 r. – po analizie protokołów z poprania próbek gleby – skarżący nie wnosił zastrzeżeń do sposobu pobierania próbek oraz był obecny przy każdej czynności pobrania próbki.

128 Również ewentualność zanieczyszczenia wody w rowie melioracyjnym, którą skarżący – jak twierdzi – podlewał sadzonki, zdaniem Sądu jest nieprzekonująca. Jeżeli w istocie, to woda była czynnikiem zanieczyszczenia gleby, to po pierwsze obowiązkiem producenta rolnego podejmującego zobowiązanie ekologiczne jest podjęcie odpowiednich środków ostrożności na każdym etapie produkcji, przygotowania i dystrybucji, aby zapobiec zanieczyszczeniu uprawy substancjami, które nie są dopuszczone do stosowania w produkcji ekologicznej. Po drugie nie ma żadnych wiarygodnych dowodów, które nawet w minimalnym stopniu wskazywałyby, że to właśnie woda do podlewania malin zanieczyszczona była przywołanymi już substancjami. Skarżący nie przedłożył żadnych wyników analiz wody. Zwrócił się wprawdzie do Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Roślin i Nasiennictwa, ale dopiero 19 sierpnia 2022 r., a więc po upływie ponad półtora miesiąca od dnia kontroli przez jednostkę certyfikującą. Przy czym inspektorzy w dniu 24 sierpnia

129 2022 r. pobrali jedynie próbki owoców. Nie weryfikowano więc wcale, czy źródłem zanieczyszczenia gleby w czerwcu 2022 r. mogła być woda.

130 Wskazane wyżej okoliczności, zdaniem Sądu, potwierdzają, że skarżący nie realizował w czwartym roku podjętego zobowiązania ekologicznego. Tym samym trafnie organy uznały, że skarżący nie zrealizował podjętego zobowiązania ekologicznego i zasadnie zobowiązano go do zwrotu nienależnie pobranych płatności.

131 Zaakceptować należy również wyliczenie wysokości kwoty płatności ekologicznej podlegającej zwrotowi w niniejszej sprawie.

132 Także pozostałe ustalenia organu II instancji są prawidłowe, a zarzuty podniesione w skardze należy uznać za chybione.

133 Organy w szczególności nie naruszyły przepisów postępowania. Należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

134 W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.

135 Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej zawartej w art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności,

136 z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jednocześnie organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), natomiast czy dana okoliczność została udowodniona ocenia się na podstawie całego zebranego materiału dowodowego

137 (art. 80 k.p.a.). Wskazane przepisy składają się na swoiste ramy postępowania dowodowego prowadzonego przez organy administracji.

138 W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy w sprawie oraz prawidłowo dokonały jego oceny.

139 Na koniec zaakceptować należy stanowisko organów, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Należy zauważyć, iż zgodnie z art. 44 ust. 3 ustawy z dnia

140 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wielskich na lata 2014-2020 w przypadku, o którym mowa w art. 54 ust. 3 lit. a pkt i rozporządzenia nr 1306/2013, organ odstępuje od ustalenia nienależnych kwot pomocy.

141 Art. 54 ust. 3 rozporządzenia (UE) Nr 1306/2013 stanowi, że w należycie uzasadnionych przypadkach państwa członkowskie mogą zadecydować

142 o zaprzestaniu odzyskiwania. Taka decyzja może zostać podjęta jedynie

143 w następujących przypadkach:

144 a) w przypadku gdy łączna kwota już dokonanych oraz przewidywanych kosztów odzyskiwania przewyższa kwotę do odzyskania; warunek ten uznaje się za spełniony

145 (i) jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie przekracza

146 100 EUR, nie licząc odsetek; lub

147 (ii) jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia wynosi między

148 100 a 150 EUR, nie licząc odsetek, a dane państwo członkowskie stosuje próg równy lub wyższy niż kwota, która ma zostać odzyskana zgodnie z jego prawem krajowym w odniesieniu do niedochodzenia należności krajowych;

149 b) w przypadku gdy odzyskanie okazuje się niemożliwe z uwagi na niewypłacalność dłużnika lub osób odpowiedzialnych prawnie za nieprawidłowości, stwierdzoną i uznaną zgodnie z prawem krajowym.

150 Odstępuje się od ustalania kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, gdy kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote.

151 Bezspornie kwoty nienależnie pobranych płatności ustalone zaskarżona decyzja przekraczają równowartość 100 euro.

152 Także ustalenia w zakresie braku przedawnienia poczynione przez organy są prawidłowe. Skarżący jednocześnie nie podnosił zarzutów dotyczących przedawnienia. Również, w ocenie Sądu, zaakceptować należy argumentację, że

153 w przedmiotowej sprawie płatności za rok 2019, 2020 i 2021 nie wynikały z pomyłki ARiMR, bowiem to strona nie dochowała zaciągniętego przez siebie zobowiązania oraz nie spełniła wymogów określonych w rozporządzeniu o pomocy w ramach rolnictwa ekologicznego. W tym zakresie skarżący również nie podnosi w skardze zarzutów.

154 Mając na uwadze powyższe skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.