Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 stycznia 2014 r., III SA/Lu 500/13

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 stycznia 2014 r., III SA/Lu 500/13

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca), Sędziowie WSA Jadwiga Pastusiak,, WSA Grzegorz Wałejko, Protokolant Asystent sędziego Radosław Kot, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 14 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. przyznaje radcy prawnemu Ł. Z. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy ), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy) podatku VAT.

Uzasadnienie

2 J.W. pismem z dnia [...] stycznia 2013 r. złożył wniosek o umorzenie "zadłużenia", nie wskazując jaki jest rodzaj zadłużenia.

3 Decyzją z dnia [...] marca 2013 r. wydaną z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, odmówiono wnioskodawcy umorzenia składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od stycznia 2008 r. do maja 2008 r. w kwocie [...] zł, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres od lipca 2003 r. do listopada 2008 r. w kwocie [...] zł oraz Fundusz Pracy za okres od stycznia 2008 r. do maja 2008 r. w kwocie [...] zł. Powyższe skutkowało odmową umorzenia odsetek za zwłokę liczonych na dzień 14 stycznia 2013 r. w kwocie [...] zł.

4 Po rozpatrzeniu wniosku J.W. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] (dalej" organ lub Zakład) utrzymał w mocy wskazaną powyżej decyzję.

5 Z uzasadnienia decyzji wynika, że organ nie dopatrzył się aby zachodziła całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm. – zwaną dalej u.s.u.s.), bowiem wnioskodawca pobiera świadczenie emerytalne, z którego można skutecznie prowadzić postępowanie egzekucyjne.

6 Organ stwierdził, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z otrzymywanego przez J.W. świadczenia emerytalnego do stycznia 2013 r. dokonywane były potrącenia w kwocie [...] zł, w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Stałe miesięczne wydatki z tytułu opłat wskazane przez dłużnika w oświadczeniu o możliwościach płatniczych wynoszą ok. [...] zł. Wnioskodawca udokumentował wydatki związane z zakupem leków na kwotę [...] zł.

7 Organ podniósł, że zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) zwanego dalej rozporządzeniem, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

8 Odnosząc się do podanych wyżej przesłanek organ zauważył, że skarżący nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej udzielanych osobom znajdującym się w trudnej sytuacji finansowej, co dowodzi, że wnioskodawca nie znajduje się w sytuacji zagrażającej zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych.

9 Oceniając przesłankę wyszczególnioną w pkt 3 organ stwierdził, że wprawdzie dokumentacja medyczna niewątpliwie świadczy o problemach zdrowotnych dłużnika, jednak fakt uzyskiwania świadczenia emerytalnego, z którego można prowadzić skutecznie postępowanie egzekucyjne, przesądza o braku spełnienia przesłanek umożliwiających umorzenie należności.

10 Organ zaznaczył, że stosowanie instytucji umorzenia należności z tytułu składek oraz odsetek za zwłokę wobec powszechności tego rodzaju wniosków, mogłoby spowodować zagrożenie dla stabilności finansowania systemu ubezpieczeń społecznych w kraju, stale borykającego się z niedoborem środków na ten cel. Decyzje w sprawach tego rodzaju mają charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet zaistnienie w sprawie normatywnych przesłanek, nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności.

11 Skargę sądową na powyższą decyzję wniósł J.W., wnosząc o stwierdzenie jej nieważności oraz o stwierdzenie nieważności poprzedzającej ją decyzji z dnia 4 marca 2013 r., ewentualnie o uchylenie powyższych rozstrzygnięć. Skarżący zarzucił organowi wydanie decyzji z rażącym naruszeniem art. 2 Konstytucji RP oraz art. 6, art. 7 i art. 9 k.p.a. W obszernym uzasadnieniu skargi szczegółowo przedstawił okoliczności, które doprowadziły do powstania zadłużenia. W jego ocenie, organ celowo zaniechał wcześniejszego zawiadomienia o powstałych zaległościach, co spowodowało powiększenie się zadłużenia, a w konsekwencji miało wpływ na pogorszenie się stanu zdrowia skarżącego i rozpad jego rodziny.

12 W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

13 Sąd zważył, co następuje:

14 Skarga zasługuje na uwzględnienie.

15 Prawidłowe rozstrzygnięcie indywidualnej sprawy administracyjnej, wiążące się z właściwym zastosowaniem odpowiednich norm prawa materialnego, uzależnione jest od uprzedniego wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania odpowiednich dowodów i ich oceny w myśl reguł przewidzianych w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Zmaterializowanie owych reguł powinno przejawić się w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym po myśli art. 107 § 3 k.p.a.

16 Analiza zaskarżonej decyzji oraz akt administracyjnych przekonuje, że została ona wydana z naruszeniem wyżej wskazanych przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkuje jej uchyleniem.

17 Postępowanie wywołane wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek, unormowane w art. 28 u.s.u.s. oraz w przepisach rozporządzenia może toczyć się tylko w sytuacji, gdy istnieją należności, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Tymczasem na gruncie badanej sprawy nie jest wiadome, czy oraz jaka jest faktyczna wysokość zadłużenia skarżącego z poszczególnych tytułów.

18 We wniosku z dnia [...] stycznia 2013 r. skarżący wnosił o umorzenie zadłużenia, nie wskazując w jakiej wysokości i z jakiego tytułu. Z akt administracyjnych nie wynika, czy została wydana decyzja określająca wysokość zadłużenia skarżącego z tytułu składek, albo też na podstawie jakich danych przyjęto istnienie konkretnych zobowiązań J.W., na określoną datę.

19 Dopiero w decyzji z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] Zakład podał, że odmawia umorzenia nieuiszczonych składek, w określonej wysokości. Dopóki zatem nie zostanie ustalone ponad wszelką wątpliwość, że skarżący jest dłużnikiem Zakładu i w jakim zakresie – nie jest możliwe prowadzenie postępowania w przedmiocie umorzenia zaległych należności. Nie można bowiem prawidłowo rozstrzygnąć sprawy o umorzenie należności składkowych, bez ustalenia ich wysokości (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 grudnia 2010 r., sygn. akt VIII SA/Wa 931/10 – LEX nr 760461).

20 W przedmiotowej sprawie istnieją jeszcze dodatkowe wątpliwości, które nie pozwalają na merytoryczną ocenę zaskarżonej decyzji, w kontekście prawidłowego zastosowania art. 28 u.s.u.s. oraz przepisów rozporządzenia.

21 Z akt administracyjnych wynika, że Zakład wydał w stosunku do skarżącego decyzję nr [...] z dnia [...] marca 2013 r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (w aktach administracyjnych brak jest tej decyzji). Nie wiadomo zatem nawet, czy należności objęte tą decyzją są inne, czy też tożsame z należnościami, o umorzenie których J.W. wystąpił w przedmiotowej sprawie.

22 Ponownie rozpatrując sprawę, Zakład wyjaśni powyższe wątpliwości i w zależności od dokonanych ustaleń wyda stosowne rozstrzygnięcie.

23 Z tych względów należało orzec jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu sąd orzekł w pkt II, na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490).