Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 4 grudnia 2015 r., II SA/Łd 621/15

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 4 grudnia 2015 r., II SA/Łd 621/15

Sentencja

1 Dnia 4 grudnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Anna Stępień Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Protokolant sekretarz sądowy Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2015 roku sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w formie obiadów 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi P. S. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy Al. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. LS

Uzasadnienie

2 Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...]. nr [...]w sprawie odmowy przyznania pomocy w formie obiadów w barze A.

3 Jak wynika z akt sprawy, w dniu 11 lutego 2015r. B.M. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w B. wniosek o udzielenie pomocy m.in. w formie abonamentu obiadowego w barze A z uwagi na trudną sytuacją materialną i zdrowotną.

4 Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta B. odmówił przyznania B.M. pomocy w formie obiadów w barze A. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przypomniał, że na gruncie ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015r. poz. 163 ze zm.), dalej powoływanej jako "ustawa", pomoc doraźna lub okresowa w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić. Wskazał, iż zgodnie z uchwałą Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013r. nr 221 w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014 – 2020 (M.P. z 2013r. poz. 1024) w ramach rzeczonego Programu gminy udzielają wsparcia osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie. Pomocy udziela się m.in. w formie posiłku.

5 Organ podał następnie, że z przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, iż do dnia 26 lutego 2015r. wnioskodawca przebywał w schronisku dla bezdomnych w B., przy czym za przebywanie w placówce pod wpływem alkoholu, ubliżanie pracownikowi oraz nieprzestrzeganie zasad zbiorowego współżycia otrzymał zakaz korzystania z placówki na okres jednego miesiąca, tj. do dnia 26 marca 2015r. Z ostatniego miejsca stałego zameldowania został wymeldowany administracyjnie na wniosek byłej żony.

6 Prezydent Miasta B. podkreślił, że B.M. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą uzależnioną od alkoholu, przewlekle chorą i obecnie nie utrzymuje abstynencji. Ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Źródłem jego utrzymania jest zasiłek stały w wysokości 529zł miesięcznie.

7 Organ stwierdził, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B. nie ma możliwości udzielenia pomocy, o jaką ubiega się wnioskodawca w niniejszej sprawie z uwagi na brak stosownej umowy na wydawanie obiadów we wskazanej we wniosku placówce. Wskazał, że brak wystarczających funduszy na realizację zadań własnych w 2015r. powoduje, że Ośrodek zmuszony jest do racjonalnego gospodarowania posiadanymi środkami i nie ma możliwości zaspakajania wszystkich potrzeb zgłaszanych przez świadczeniobiorców.

8 Organ dodał, że na terenie miasta B. funkcjonuje Jadłodajnia Miejska przy ul. A, gdzie klienci Ośrodka korzystają z obiadów. Wyjaśnił jednocześnie, że B.M. korzystał z pomocy w formie obiadów w jadłodajni w okresie od stycznia 2012r. do lutego 2012r. i może zostać objęty taką formą pomocy z chwilą złożenia wniosku.

9 W terminie prawem przewidzianym odwołanie od powyższej decyzji Prezydenta Miasta B. wniósł B.M.

10 Powołaną na wstępie decyzją, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpoznaniu odwołania B.M., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ przypomniał, że uchwała Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013r. nr 221 w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014 – 2020, umożliwia gminom udzielenie wsparcia osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150% kryterium, o którym mowa w art. 8 ustawy. Pomoc w tej formie może być udzielona osobom samotnie gospodarującym, których dochód nie przekracza kwoty 813zł (tj. 542zł x 150%).

11 W przedmiotowej sprawie zdaniem organu bezspornym jest, iż skarżący spełnia kryterium dochodowe oraz inne warunki do objęcia pomocą społeczną. Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności a źródłem jego dochodu jest zasiłek stały w wysokości 529zł.

12 Kolegium wyjaśniło, że wnioskowana forma pomocy społecznej (obiady w podanym barze) nie jest jednak udzielana przez organ pomocy społecznej. Osoby zainteresowane pomocą w formie gorącego posiłku mogą otrzymać taką pomoc na terenie miasta B. w formie obiadu w Jadłodajni Miejskiej przy ul. A, działającej przy Środowiskowym Domu Samopomocy w B. Ośrodek nie ma natomiast zawartej umowy na wydawanie obiadów z placówką wybraną przez wnioskodawcę, tj. z barem "A". W zaskarżonej decyzji skarżący został poinformowany o możliwości objęcia pomocą w postaci obiadów w Jadłodajni Miejskiej po złożeniu stosownego wniosku.

13 Podsumowując organ II instancji stwierdził, że odmowa przyznania pomocy w formie obiadów w barze "A" znajduje uzasadnienie, a zatem zaskarżona decyzja nie narusza zasad uznania administracyjnego, w ramach którego została podjęta.

14 Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. wywiódł B.M. podnosząc, iż organ II instancji nie odniósł się do złożonego odwołania. Znając sytuację zdrowotną, życiową, finansową i społeczną – w ocenie skarżącego – organ winien mu przyznać pomoc z urzędu. B.M. stwierdził, że nie został przeprowadzony żaden wywiad środowiskowy, a poza tym nie miało miejsce wskazane w decyzji ubliżanie pracownikowi Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Zdaniem skarżącego nieprawdziwe są twierdzenia organu o nadużywaniu przez niego alkoholu i korzystaniu z jadłodajni. Skarżący stwierdził, że nie posiada żadnego dochodu. Poza tym podniósł, że z akt sprawy usuwane są dokumenty. Wskazał, że ma chore nogi oraz że do Jadłodajni jest znacznie dalej niż do baru A. Podkreślił, że jeśliby Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej zawarł umowę z barem A, to miałby zapewniony ciepły posiłek.

15 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

16 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

17 Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014r. poz. 1647) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

18 Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania pomocy w formie obiadów w barze "A".

19 Na wstępie należy wyjaśnić, że stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy). Zadaniem pomocy społecznej jest podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 ustawy). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy).

20 Następnie trzeba wskazać, że stosownie do art. 48 ust. 1 i 4 ustawy osoba lub rodzina ma prawo do schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona. Pomoc doraźna albo okresowa w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić. Jednocześnie we wskazanej już wyżej uchwale Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013r. nr 221 w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014 – 2020 określono, że w ramach wskazanego programu gminy udzielają wsparcia osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie o pomocy społecznej oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150% kryterium, o którym mowa w art. 8 ustawy. Ze środków przekazywanych gminom z programu udziela się wsparcia w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych.

21 Dalej podkreślić trzeba, że koniecznym warunkiem przyznania świadczenia z pomocy społecznej jest spełnienie kryterium dochodowego określonego w art. 8 ustawy, wystąpienie trudnej sytuacji życiowej, w szczególności z powodów wymienionych w art. 7 ustawy oraz niemożność samodzielnego jej przezwyciężenia. W stanie faktycznym sprawy skarżący niewątpliwe spełnia w/w przesłanki niezbędne do przyznania zasiłku celowego. Jak wynika z akt sprawy, uzyskuje comiesięczny dochód w postaci zasiłku stałego w wysokości 529zł, który nie przekracza kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wskazanego w art. 8 ustawy wynoszącego w dniu wydawania decyzji 542zł. (§ 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. poz. 823)). Jednocześnie należy zauważyć, że jako osoba posiadająca umiarkowany stopień niepełnosprawności, bezrobotna i dotknięta problemem alkoholizmu skarżący bezspornie znajduje się w trudnej sytuacji życiowej.

22 W tym miejscu przypomnieć trzeba, że art. 3 ust. 3 i 4 ustawy wskazuje, iż rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pamiętać bowiem należy, że organy przyznające świadczenia z zakresu pomocy społecznej realizują zadania w oparciu o środki finansowe, który wielkość jest ściśle określona. Ze względu na stale rosnącą liczbę osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej organy administracji muszą racjonalnie gospodarować posiadanymi środkami.

23 Należy podkreślić, że ustawodawca przyjął, iż system pomocy społecznej opiera się na zasadzie pomocniczości. Zasada ta odwołuje się do samodzielności obywateli i wspólnot w realizowaniu zadań publicznych. Państwo jest obowiązane udzielać pomocy wówczas, gdy zadania przekraczają możliwości jednostki czy małej wspólnoty. Przedmiotowa pomoc winna mieć charakter przejściowy, prowadząc do wykształcenia odpowiednich postaw u osób z niej korzystających. Państwo nie powinno więc przejmować zadań, które jednostki, rodziny czy grupy są w stanie samodzielnie wykonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Osoby ubiegające się o pomoc społeczną winny więc wykazać, że ze swej strony podjęły starania, które przy uwzględnieniu ich możliwości, zasobów i uprawnień nie pozwoliły na przezwyciężenie trudności życiowych we własnym zakresie (vide: I. Sierpowska, Komentarz do art. 2 ustawy o pomocy społecznej. Lex Omega).

24 W okolicznościach niniejszej sprawy B.M. wnioskował o przyznanie o abonamentu obiadowego do baru A. Organy orzekające wskazały, że ta forma pomocy społecznej w tym konkretnym miejscu nie jest udzielana, natomiast jest możliwość jej przyznania w Jadłodajni Miejskiej przy ul. A działającej przy Środowiskowym Domu Samopomocy w B. W treści decyzji wyjaśniono, że klienci Ośrodka Pomocy Społecznej korzystają z obiadów w tej ostatniej placówce, a Ośrodek nie ma zawartej umowy na wydawanie obiadów z placówką wybraną przez wnioskodawcę. W tej sytuacji stwierdzić należy, że skarżący ma możliwość uzyskania świadczenia z pomocy społecznej w formie ciepłych obiadów, a jednocześnie nie sposób oczekiwać, by na skutek jednostkowego wniosku skarżącego Ośrodek Pomocy Społecznej zawierał umowę w przedmiocie wydawania posiłków z inną placówką. Choroba nóg, na która powołuje się skarżący w uzasadnieniu potrzeby korzystania z baru "A" nie wydaje się być dostatecznym usprawiedliwieniem dla traktowania skarżącego odmiennie niż pozostałe osoby ubiegające się o przyznanie tej formy pomocy. W tym stanie rzeczy zasadnie organ odmówił przyznania skarżącemu pomocy w formie obiadów w barze "A", uwzględniając własne ograniczone możliwości finansowe, konieczność rozdysponowania posiadanych środków na zabezpieczenie najpilniejszych potrzeb pomiędzy jak największą ilość osób i rodzin potrzebujących.

25 Jeśli chodzi o podnoszony w skardze zarzut fałszowania i usuwania dokumentów z akt sprawy, to wyjaśnić należy, że sąd administracyjny nie jest uprawniony do badania tych kwestii. W tych sprawach skarżący może zwrócić się o podjęcie odpowiednich działań do organów ścigania.

26 Końcowo odnosząc się do zarzutu nieprzyznania wnioskowanego świadczenia z urzędu wskazać należy, że postępowanie w sprawie przyznania świadczenia z pomocy społecznej co do zasady jest postępowaniem wnioskowym (art. 102 ust. 1 ustawy). Możliwość wszczęcia postępowania z urzędu ogranicza się właściwie do przypadków, gdy przedmiotem postępowania jest ustalenie obowiązku administracyjnego, bądź pozbawienie uprawnienia, ewentualnie do sytuacji gdy osoba ubiegająca się o jedno świadczenie nie spełnia wymogów formalnych do jego otrzymania, a spełnia wymogi do uzyskania innego świadczenia (vide I. Sierpowska, Komentarz do art. 102 ustawy o pomocy społecznej. Lex Omega, wyroki WSA: w Gdańsku z dnia 19 maja 2010r. w sprawie II SA/Gd 135/10, w Opolu z dnia 13 maja 2014r. w sprawie II SA/Op 136/14, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

27 W realiach niniejszej sprawy zaznaczyć trzeba, że skarżący nie był zainteresowany korzystaniem z obiadów w miejscu wskazanym przez organ pomocy społecznej, co jednoznacznie wynika zarówno z treści wniosku, odwołania od decyzji organu I instancji, jak i skargi do sądu administracyjnego. W tej sytuacji uznać wypada, że organ nie był uprawniony do przyznania świadczenia w postaci obiadów wbrew wyraźnej woli B.M., a więc w innej placówce niż wskazana przez wnioskodawcę. Ponadto takie rozstrzygnięcie mogłoby prowadzić do zmarnotrawienia przyznanych środków publicznych.

28 Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.

29 O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 P.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013r., poz. 461 ze zm.).

30 IB