Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 lutego 2019 r., I SA/Kr 653/18

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 lutego 2019 r., I SA/Kr 653/18

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas (spr.) Sędzia: WSA Wiesław Kuśnierz Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski Protokolant: st. sekr. sąd. Renata Furgalska-Pazdan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2019 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2018 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia uchyla zaskarżoną decyzję

Uzasadnienie

2 Zaskarżoną decyzją z dnia 2 maja 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych

3 utrzymał w mocy decyzję z dnia 15 lutego 2018 r., którą odmówiono E. K. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej, będącej

4 równocześnie płatnikiem tych składek, w łącznej kwocie [...]zł.

5 W uzasadnieniu organ zaznaczył, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie

6 sprawy zobowiązany podał, że z chwilą przejścia na emeryturę zaprzestał

7 prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo

8 domowe z żoną (która otrzymuje dochód w kwocie [...]zł), wymagającą ze względu

9 na stan zdrowia sprawowania nad nią opieki. Koszty utrzymania opieki lekarskiej

10 przekraczają dochód żony. Skarżący wskazał, że on również wymaga opieki.

11 Opłacanie składek pozbawiłoby zobowiązanego oraz jego żonę zaspokojenia

12 niezbędnych potrzeb życiowych. Podał, że nie posiada zasobów pieniężnych,

13 majątku, który mógłby sprzedać i wywiązać się z zobowiązań wobec ZUS.

14 Zakład opisał następnie sposób powstania zaległości, naliczenia odsetek,

15 sytuację rodzinną, majątkową i zarobkową wnioskodawcy. Zacytował przepisy

16 dotyczące umarzania należności z tytułu składek uregulowane w ustawie z dnia 13

17 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017 r., poz.

18 1778 ze zm.), dalej "u.s.u.s.". ZUS wskazał, że w sprawie nie ma zastosowania art.

19 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s.

20 również nie zachodzą, gdyż nie prowadzono postępowania upadłościowego ani

21 likwidacyjnego działalności prowadzonej przez stronę. Organ podał również, że nie

22 można stwierdzić, aby zaistniały okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3,

23 5 lub 6 u.s.u.s. Z dokonanych ustaleń wynika bowiem, że skarżący nie jest

24 pozbawiony źródła dochodu, gdyż pobiera emeryturę. Zadłużenie będące

25 przedmiotem postępowania dotychczas nie było objęte żadną formą egzekucji i tym

26 samym żaden organ egzekucyjny nie miał możliwości wypowiedzenia się co do

27 ściągalności lub braku ściągalności zadłużenia. Ustalenia organu wskazują, że

28 zobowiązany posiada składnik majątkowy w postaci emerytury, z którego może być

29 przeprowadzona egzekucja celem zaspokojenia należności. Również na posiadanej

30 przez stronę nieruchomości ZUS jako wierzyciel może dokonać zabezpieczenia

31 spłaty należności składkowych. Organ podał, że w stosunku do strony nie ma

32 również zastosowania przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. W konsekwencji

33 organ stwierdził, że wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki pozwalające na

34 stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to

35 pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

36 Następnie ZUS zwrócił uwagę, że wobec braku całkowitej nieściągalności ZUS

37 może umorzyć należności jeśli stwierdzi, że z powodu sytuacji rodzinnej i stanu

38 majątkowego dłużnik nie może opłacić należności ponieważ pociągnęłoby to zbyt

39 ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Umorzeniem z tego powodu można objąć

40 należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami

41 składek. Możliwość ta wynika z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń

42 społecznych i wydanego na jej podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy

43 i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad

44 umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141,

45 poz. 1365). Organ przedstawił te szczególne przypadki umorzenia określone w §3

46 ust. 1 ww. rozporządzenia. Wskazał następnie, że na podstawie posiadanych

47 informacji rozważył możliwość umorzenia należności z tytułu składek z uwagi na

48 trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia

49 pozbawiałaby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych i

50 uznał, że sytuacja taka w stosunku do skarżącego nie zachodzi. Zakład zaznaczył,

51 że nie kwestionuje, że jednorazowa wpłata na poczet należności nie jest możliwa,

52 natomiast nic nie stoi na przeszkodzie, aby przystąpić do dobrowolnego i

53 sukcesywnego regulowania zaległych składek w ramach umowy o rozłożeniu

54 zadłużenia na raty, dostosowanych do możliwości płatniczych skarżącego. Organ

55 podał, że w stosunku do skarżącego nie ma również zastosowania przesłanka

56 wskazana w §3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia - nie zostały przedstawione żadne

57 dokumenty na potwierdzenie zaistnienia takich zdarzeń. Zakład zaznaczył także, że

58 wobec charakteru źródła dochodu nie będzie miał w stosunku do skarżącego

59 zastosowania §3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Przesłanka określona w tym przepisie

60 ma zastosowanie jedynie do sytuacji, gdy choroba dłużnika lub któregoś z członków

61 jego rodziny całkowicie uniemożliwia uzyskiwanie dochodu. Ostatecznie Zakład

62 stwierdził, że poprzednio wydana decyzja jest prawidłowa - rozstrzygnięcie organu

63 odwoławczego pokrywa się więc z rozstrzygnięciem zawartym w pierwszej decyzji.

64 W skardze na powyższą decyzję, zobowiązany wniósł o uchylenie decyzji

65 i umorzenie naliczonych przez ZUS należności składkowych oraz uznanie, że pismo

66 z 18 sierpnia 2010 r. stanowi skuteczne wyrejestrowanie działalności gospodarczej z

67 datą jego złożenia.

68 W uzasadnieniu skarżący podał, że prowadził działalności handlową od 1 lipca

69 1992 r. do 31 lipca 2010 r. przechodząc na emeryturę od dnia 1 sierpnia 2010 r.

70 Ponieważ skarżącemu pozostały do upłynnienia pozostałości towaru handlowego,

71 wyposażenia i środka trwałego, pismem z dnia 18 sierpnia 2010 r. poinformował ZUS

72 Oddział M., że nie będzie prowadził czynnej działalności gospodarczej. Na to

73 pismo skarżący nie otrzymał żadnej odpowiedzi i wskazówek. W związku z ustawą z

74 dnia 9 listopada 2012 r. o umorzenie należności powstałych z tytułu nieopłaconych

75 składek przez osoby prowadzące działalność gospodarczą skarżący zwrócił się z

76 wnioskiem z dnia 12 stycznia 2012 r. z prośbą o umorzenie należności za okres

77 trwania abolicji, tj. od 1 stycznia 1999 r. do 28 lutego 2009 r. Wniosek ten został

78 rozpatrzony decyzją o warunkach umorzenia z dnia 2 czenwca 2015 r., które nie

79 zostały dopełnione z uwagi na problemy zdrowotne. Następnie w dniu 17 marca

80 2015 r. skarżący złożył drugi wniosek i oświadczenie z dnia 21 lutego 2015 r. do ZUS

81 w K., odnosząc się również do pisma z dnia 18 sierpnia 2010 r. W piśmie z

82 dnia 21 lutego 2015 r. skarżący złożył także wniosek o zakończenie postępowania i

83 umorzenie pozostałości należności nieobjętych ustawą o abolicji to jest za cały okres

84 od 1 marca 2010 r. Na te pisma strona nie otrzymała odpowiedzi. W związku z tym

85 skarżący uznał, że zostały one pozytywnie rozpatrzone.

86 Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

87 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

88 Zaskarżona decyzja podlega uchyleniu. Narusza ona bowiem podstawowe

89 zasady postępowania administracyjnego wyrażone w art. 7, art. 8 i art. 77§1 k.p.a.

90 (zasadę prawdy obiektywnej, zaufania do władzy publicznej, obowiązek

91 wszechstronnego i dokładnego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych,

92 mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy). Uchybienia te miały istotny

93 wpływ na wydane rozstrzygnięcie.

94 Sąd zauważa, że w toku postępowania przed organem skarżący kilkukrotnie

95 podnosił, że występował z wnioskiem o umorzenie należności na podstawie

96 przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z

97 tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność

98 (Dz.U. z 2012 r. poz. 155 - dalej ustawa abolicyjna), jednak jego wniosek z dnia 17

99 marca 2015 r. pozostał bez odpowiedzi. Organ w żaden sposób nie ustosunkował się

100 do tych twierdzeń, w aktach administracyjnych nie znajdują się także żadne dowody

101 potwierdzające fakt prowadzenia postępowania w oparciu o przepisy ustawy

102 abolicyjnej. Niewątpliwie wyjaśnienie tej kwestii jest istotne dla określenia zaległości,

103 które ewentualnie mogą zostać umorzone w obecnie trwającym postępowaniu. Sąd

104 zauważa również, że analiza zebranego przez organ materiału dowodowego

105 wskazuje, że organ zaniechał przeprowadzenia postępowania dowodowego

106 zmierzającego do ustalenia okoliczności istotnych z punktu widzenia przedawnienia

107 należności składkowych. Z zaskarżonej decyzji wynika, że składki te są należne za

108 wskazane miesiące w okresie od listopada 2008 r. do listopada 2015 r. W obecnym

109 brzmieniu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek ulegają

110 przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z

111 zastrzeżeniem ust. 5-6. Przepisy dotyczące przedawnienia należności składkowych

112 były parokrotnie nowelizowane. Sąd zauważa, że przedawnienie jako instytucja

113 prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie

114 respektowana w toku postępowania przez organ, przed którym toczy się

115 postępowanie. Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek

116 unormowane w art. 28 u.s.u.s. dotyczyć może tylko i wyłącznie należności

117 istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest

118 natomiast objęcie postępowaniem należności, które wygasły na skutek

119 przedawnienia (wyrok WSA w Lublinie z dnia 27 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Lu

120 91/12, LEX nr 1139317). W związku z powyższym ponownie rozpoznając sprawę

121 Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustali, czy składki objęte postępowaniem uległy

122 przedawnieniu, czy też nie. W tym celu przeprowadzi analizę mających zastosowanie

123 regulacji prawnych i stwierdzi, które z nich mają zastosowanie w rozpoznawanej

124 sprawie. Następnie, jeśli będzie zamierzał powołać się na instytucje przerwania lub

125 zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych dołączy do akt

126 sprawy dokumenty, które będą obrazować wszystkie istotne w tej mierze okoliczności

127 faktyczne. Jak to już zostało wcześniej wskazane, organ wyjaśni także kwestie

128 związane z prowadzeniem wobec skarżącego postępowania w przedmiocie

129 umorzenia należności składkowych na podstawie ustawy abolicyjnej. Po wyjaśnieniu

130 powyższych kwestii i uzupełnieniu materiału dowodowego w powyższym zakresie, co

131 znajdzie wyraz w uzasadnieniu wydanej decyzji, organ dokona oceny przesłanek

132 umorzenia należnych składek.

133 Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w

134 sentencji na zasadzie art.145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

135 o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.).