Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 kwietnia 2014 r., I SA/Kr 238/14

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 kwietnia 2014 r., I SA/Kr 238/14

Sentencja

1 Sygn. akt I SA/Kr 238/14 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 kwietnia 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Paweł Dąbek, Sędzia: WSA Grażyna Firek (spr.), Sędzia: WSA Ewa Michna, Protokolant: st. referent Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2014 r., sprawy ze skargi E. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 grudnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej koszty postępowania w kwocie 257 zł (dwieście pięćdziesiąt siedem złotych), III. zarządza zwrot kwoty 200 zł (dwieście złotych) na rzecz skarżącej tytułem uiszczonego nienależnie wpisu od skargi.

Uzasadnienie

2 Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 23 września 2013r., nr [...] odmówił umorzenia E. C. należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie społeczne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres kwiecień i maj 2005, sierpień 2005 – czerwiec 2006 oraz odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres styczeń 2006 – czerwiec 2006; umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia odsetek od składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, a nadto – w związku z brakiem przedmiotu postępowania umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonych za miesiąc marzec 2005, odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres listopad 2005 – grudzień 2005 oraz kosztów upomnienia.

3 Organ wskazał, że wniosek o umorzenie był motywowany spełnieniem przez E. C. warunków, przemawiających za umorzeniem: nie dysponuje ona żadnym majątkiem, którym mogłaby pokryć zaległości, a pieniądze na pokrycie samych składek zebrała wśród najbliższej rodziny.

4 Zakład opisał następnie sposób powstania zaległości, naliczenia odsetek, sytuację rodzinną, majątkową i zarobkową wnioskodawczyni oraz inne jej zaległości publicznoprawne. Wskazał następnie, że w stosunku do E. C. nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności. Podkreślił nadto, że zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych umorzenie należności z tytułu składek objęte jest uznaniem administracyjnym. Zakład zwrócił uwagę, że prowadzone jest dotyczące E C. postępowanie egzekucyjne, obejmujące należności na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, fundusz pracy i FGŚP.

5 Ponadto organ zwrócił uwagę, że art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ma zastosowanie tylko do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek, natomiast nie odnosi się do należności za pracowników, chociaż są one opłacane ze środków własnych płatnika.

6 E. C. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzuciła naruszenie art. 28 ust. 2, ust. 3 i art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 6, art. 7, art. 8 i art. 11 k.p.a. w zw. z art. 83 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wniosła o uchylenie decyzji w części, dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych i rozstrzygnięcie wniosku co do istoty sprawy, albo uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

7 Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu 5 grudnia 2013r. decyzję nr [...], utrzymującą w mocy poprzednie rozstrzygnięcie.

8 Organ wskazał ponownie, że umorzenie na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ma charakter uznaniowy. Zwrócił znowu uwagę na prowadzone wobec E. C. postępowanie egzekucyjne. Dokonał również rozważenia przesłanek interesu społecznego oraz słusznego interesu strony.

9 E. C. nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem, wnosząc w terminie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Domagała się uchylenia rozstrzygnięć, wydanych w obu instancjach przez Zakład, zarzucając naruszenie art. 28 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez nieprawidłowe zastosowanie, a także art. 6 i art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 107 § 3, art. 8 oraz art. 11 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Skarżąca wniosła też o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

10 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

11 Skarga podlegała uwzględnieniu jako zasadna.

12 Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity : Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. – dalej p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady, skutkujące koniecznością uchylenia aktu administracyjnego, stwierdzeniem jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a.

13 Przede wszystkim zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania. Organy administracji publicznej obowiązane są do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sposób odpowiadający wymogom, sformułowanym przepisami k.p.a. Stosownie do art. 7 k.p.a - w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis formułuje naczelną zasadę postępowania jaką jest zasada prawdy obiektywnej, której realizacja ma ścisły związek z zasadą praworządności oraz wywiera zasadniczy wpływ na ukształtowanie całego postępowania administracyjnego, obligując organ administracji publicznej do wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą, na podstawie wszelkich dostępnych dowodów. Z zasady tej wynika między innymi rozwijany w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek organu administracji publicznej określenia w każdej sprawie z urzędu jakie dowody są konieczne do wyjaśnienie stanu faktycznego, ich poszukiwania oraz realizacji. Konsekwencją obowiązywania zasad praworządności i prawdy obiektywnej jest także regulacja zawarta w art. 107 § 1 k.p.a., ustanawiającym obok innych wymogów decyzji obowiązek organu zawarcia w niej podstawy prawnej i uzasadnienia faktycznego, które w myśl § 3 tego artykułu powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne -wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady swobodnej oceny dowodów z art. 80 k.p.a. , rozumianej jako ocenę tego materiału na podstawie całokształtu zgromadzonych dowodów, następująca zgodnie z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego.

14 W niniejszej sprawie okolicznością istotną, którą Zakład Ubezpieczeń Społecznych winien ustalić, czy zachodzi przesłanka całkowitej niewypłacalności, o której mowa w art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

15 Organ w uzasadnieniu swoich decyzji wskazywał na prowadzone przeciw E.C. postępowanie egzekucyjne, uznając to za potwierdzenie, iż nie ma mowy o całkowitej niewypłacalności. Tymczasem skarżąca już na etapie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przedłożyła postanowienie organu egzekucyjnego, umarzający koszty egzekucyjne. Zakład zupełnie jednak nie zwrócił uwagi na tę okoliczność, chociaż mogła ona wskazywać na niewypłacalność skarżącej i czyniła wątpliwym tok rozumowania, przedstawiony w decyzji z dnia 23 września 2013r. Wskutek zaniechania wyjaśnienia tej kwestii Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ustalił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 3 grudnia 2013r., Nr [...] umorzył postępowanie egzekucyjne, prowadzone przeciwko E.C.. Ocenić więc należy, że nie wszystkie okoliczności sprawy zostały wyczerpująco wyjaśnione, zatem Zakład naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

16 Sąd dopatrzył się również naruszenia przepisów prawa materialnego. Jak wskazuje się słusznie w orzecznictwie, zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pojęcie "należności z tytułu składek" obejmuje następujące należności: 1) składki, 2) odsetki za zwłokę, 3) koszty egzekucyjne, 4) koszty upomnienia oraz 5) dodatkową opłatę (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2006 r., sygn. akt I UK 240/05, OSNP 2007/7-8/111). Art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. A contrario, na podstawie tej przesłanki (tzn. braku całkowitej nieściągalności oraz spełnienia kryteriów, wynikających z rozporządzenia, wydanego na podstawie delegacji art. 28 ust. 3b) nie ma możliwości umarzania składek na ubezpieczenie społeczne za pracowników. Ograniczenie to odnosi się jednak tylko do samych składek, a nie pozostałych należności z nimi związanych. Orzecznictwo zaznacza, że sytuacja finansowa płatnika (pracodawcy) w żadnym razie nie może uzasadnić umorzenia jedynie zaległych składek, których nie odprowadził za pracownika. Takiej przeszkody nie ma natomiast przy umarzaniu pozostałych elementów należności z tytułu składek od zatrudnionego pracownika, w tym również samych odsetek od składek. Nie ma jednocześnie nie ma przeszkód, aby wnioskiem o umorzenie w całości objąć same odsetki z tytułu spóźnionego opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne pracownika (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 września 2008 r., sygn. akt II GSK 322/08, Lex Omega nr 470078). Organ administracji publicznej naruszył zatem w niniejszej sprawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dokonując jego błędnej wykładni i przyjmując, że nie może on mieć zastosowania do odsetek od składek.

17 Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji wyroku, za podstawę biorąc art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.