Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 marca 2023 r., III SA/Kr 1868/22

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 marca 2023 r., III SA/Kr 1868/22

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko WSA Janusz Kasprzycki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 marca 2023 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 17 października 2022 r., sygn. akt SKO.NP/4115/339/2022, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala

Uzasadnienie

2 Zaskarżoną przez B. S., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia

3 17 października 2022 r., znak: SKO.NP/4114/339/2022, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000) i art. 17, art. 17b, art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, zwanej dalej ustawą

4 o świadczeniach rodzinnych), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy G. z dnia 18 sierpnia 2022 r.,

5 znak: [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matka H. W.

6 Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych

7 i prawnych:

8 Decyzją z dnia 18 lutego 2022 r., w wyniku rozpoznania wniosku skarżącej

9 z dnia 20 grudnia 2021 r., organ pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką.

10 Decyzją z dnia 11 kwietnia 2022 r., znak: SKO.NP/4115/126/2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie uchyliło ww. decyzję w całości przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

11 Decyzją z dnia 31 maja 2022 r., znak: [...], Wójt Gminy G. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności.

12 Decyzją z dnia 20 lipca 2022 r., znak: SKO.NP/4115/249/2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie ponownie uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania.

13 Decyzją z dnia 18 sierpnia 2022 r., znak: [...], Wójt Gminy G. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką w wysokości 1971 zł miesięcznie za okres od 1 października 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. oraz w wysokości 2 119 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 października 2026 r.

14 Odwołanie od powyższej decyzji wniosła skarżąca.

15 Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze

16 w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

17 W uzasadnieniu decyzji Kolegium przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania oraz powołało treść przepisów art. 17 ust 1 oraz art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

18 Kolegium wskazało, że wnioskiem z dnia 20 grudnia 2021 r. skarżąca zwróciła się o ustalenie uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego w związku

19 ze sprawowaniem opieki nad matką, która posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia 21 października 2021 r.

20 o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na okres do dnia 31 października 2026 r. ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność istnieje w jej przypadku

21 od 24 kwietnia 2021 r. Natomiast ustalony jej stopień datuje się od 1 października

22 2021 r. Skarżąca wskazała, że nie jest rolnikiem lub małżonkiem albo domownikiem rolnika oraz nie zaprzestała prowadzenia bądź pracy w gospodarstwie rolnym.

23 Z zaświadczenia wystawionego w dniu 28 grudnia 2021 r. przez KRUS Placówkę Terenową w T.1 wynika, że skarżąca w ostatnim okresie

24 przed złożeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne podlegała ubezpieczeniom społecznym rolników od 6 września 2019 r. do 30 listopada 2021 r. z mocy ustawy

25 w pełnym zakresie jako domownik sprawujący opiekę nad dzieckiem.

26 W piśmie z dnia 8 grudnia 2021 r. skarżąca wskazała, że aktualnie odprowadza składkę na ubezpieczenie zdrowotne do KRUS.

27 Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 30 grudnia

28 2021 r. ustalono, że matka skarżącej wymaga konieczności stałej, bezpośredniej opieki i pomocy drugich osób w codziennym funkcjonowaniu. Jest osobą całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji, pampersowaną, przeszła udar mózgu, jest sparaliżowana prawostronnie, jest w tzw. afazji, jest z nią utrudniony kontakt, większość czasu spędza leżąc lub na wózku inwalidzkim, prawie nie mówi. Opiekę nad nią sprawuje skarżąca, która z tego powodu zrezygnowała z pracy

29 w gospodarstwie rolnym, aktualnie nie pracuje, nie podejmuje żadnej pracy zarobkowej. Wnioskodawczyni sprawuje stałą 24-godzinną opiekę nad matką.

30 Szczegółowy zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką sprowadza się do następujących czynności: przygotowywanie posiłków, karmienie, podawanie leków, wykupywanie leków, umawianie wizyt lekarskich

31 i rehabilitacyjnych - towarzyszenie podczas nich, zakładanie - przebieranie pampersów, pranie odzieży i bielizny, pościeli, robienie zakupów, ubieranie odzieży, dbanie o higienę osobistą - kąpanie, mycie całego ciała, wykonywanie zaleconych ćwiczeń od logopedy i rehabilitanta, utrzymywanie czystości

32 w pomieszczeniach, sprzątanie, palenie w piecu, przygotowywanie opału, sadzanie na wózek inwalidzki. Zakres opieki sprawowanej przez skarżącą sprowadza się

33 do zaspokojenia jej wszystkich czynności życiowych, bytowych, egzystencjalnych, higienicznych. Matka skarżącej potrzebuje nieustannej opieki, troski, pomocy

34 i obecności córki. Zdaniem pracownika socjalnego nie ma możliwości, aby skarżąca podjęła zatrudnienie chociażby w ograniczonym zakresie. Sprawowana opieka bardzo ją absorbuje i wykonywana jest całodobowo.

35 W oparciu o pismo skarżącej z dnia 13 stycznia 2022 r. Kolegium ustaliło,

36 że skarżąca zajmuje się matką od momentu uzyskania przez nią stopnia niepełnosprawności. Z uwagi na zły stan zdrowia matki była zmuszona zaprzestać pomocy w pracach w gospodarstwie rolnym w zasadzie od momentu uzyskania przez matkę stopnia niepełnosprawności. Nadto wyjaśniła, że oprócz skarżącej je matka posiada jeszcze córkę M. M. oraz syna P. W., którzy z uwagi

37 na wykonywaną pracę oraz obowiązki wynikające z ich osobistej sytuacji nie są

38 w stanie wypełniać obowiązku alimentacyjnego względem matki.

39 Kolegium ustaliło nadto, że w placówce KRUS skarżąca złożyła oświadczenie,

40 iż od dnia 1 grudnia 2021 r. zaprzestaje pracy w gospodarstwie rolnym z powodu sprawowania opieki nad matką. KRUS wskazał, iż aktualnie ww. posiada status ubezpieczeniowy jako domownik nie podlegający ubezpieczeniu rolniczemu.

41 Z kolei w piśmie z dnia 9 maja 2022 r. skarżącą wyjaśniła, że była objęta ubezpieczeniem społecznym rolników jako domownik rolnika do 30 listopada 2021 r., jednakże zaprzestała wykonywania jakichkolwiek prac w gospodarstwie z uwagi

42 na sprawowanie opieki nad matką z dniem 30 listopada 2021 r. Aktualnie gospodarstwem zajmuje się mąż skarżącej. Praca w gospodarstwie ogranicza się

43 do uprawy ziemi, a więc jest to praca sezonowa. Skarżąca zgłaszała fakt zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym w KRUS w dniu 30 listopada 2021 r. Aktualnie

44 nie podlega ona ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS.

45 Ustalono nadto, że w skład rodziny skarżącej wchodzi mąż oraz dwójka dzieci w wieku 3 oraz 6 lat. Małżonek skarżącej jest zatrudniony jako kierowca

46 oraz dodatkowo uprawia ziemię we własnym gospodarstwie. Rodzeństwo skarżącej nie pomaga w opiece nad matką. Rodzeństwo pracuje, ma własne rodziny oraz własne zobowiązania.

47 Matka skarżącej ze względu na ciężki stan zdrowia nie jest w stanie w ogóle sama funkcjonować. Jedyne co potrafi to wypić picie z podanego jej kubka i zjeść podane jej pokrojone w małe kawałki kanapki. Jest w stanie afazji, po udarze mózgu, posiada niedowład prawej strony ciała. Chora jest zależna w każdej czynności dnia codziennego od osoby opiekującej się nią. Skarżąca po przebudzeniu matki musi podnieść ją do pozycji siedzącej, przebrać pampersa, umyć ciało, ubrać, posadzić

48 na wózek inwalidzki, podać tabletki (3 x dziennie) przygotować śniadanie-nakarmić, skontrolować ciśnienie. Musi cały czas czuwać nad chorą, zaprowadzać do toalety, rozebrać, ubrać, wykonać wszystkie czynności higieniczne. Ww. wymaga pomocy podczas mycia oraz podczas kąpieli, gdyż samodzielnie może tylko siedzieć na krześle pod prysznicem. Również nie potrafi zawołać, nie pokazuje że chce pić, czy coś potrzebuje, trzeba jej podstawiać i pilnować aby wypiła odpowiednią ilość płynów, aby nie odwodniła się. Jest objęta pomocą psychologa - logopedy i rehabilitantów. Zgodnie z zaleceniami specjalistów wymaga pomocy w ćwiczeniach, które zostały przepracowane podczas rehabilitacji (np. częste przeprowadzenia chorej aby unikać przykurczy, ćwiczenia logopedyczne).Trzeba przygotować ją do snu, przebrać, założyć pampersa, obracać na bok, ponieważ sama nie potrafi tego zrobić. Wymaga pomocy osób drugich przez 24 godziny na dobę. Jest osobą całkowicie niesamodzielną,

49 nie potrafi sama funkcjonować w codziennym życiu.

50 Powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w Karcie Informacyjnej leczenia szpitalnego wymagającej opieki w okresie od 24 maja 2021 r. do 10 września 2021 r. z treści której wynika, że ww. cierpi. na niedowład połowiczy prawostronny dużego stopnia, afazję ruchową oraz stan po przebytym w dniu 24 kwietnia 2021 r. udarze lewej półkuli mózgu. W Epikryzie stwierdzono, że wymaga pomocy we wszystkich czynnościach samoobsługowych oraz przy zmianie pozycji ułożeniowej i pionizacji, czynności fizjologiczne kontroluje nie w pełni.

51 Kolegium podniosło, że organ pierwszej instancji dokonując odmiennej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych po raz kolejny wydał rozstrzygnięcie w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną i z naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zatem, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w takim stanie prawnym organ pierwszej instancji miał obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

52 Kolegium wskazało, że z zebranego materiału wynika, że matka skarżącej wymaga stałej opieki i pielęgnacji, którą sprawuje skarżąca. Jednakże

53 zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo skutkowy między koniecznością sprawowania opieki nad matką,

54 a zaprzestaniem wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym przez skarżącą.

55 Podkreśliło, że przepis art. 17 ust. 1 ww. ustawy należy stosować wyłącznie

56 do stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. System świadczeń rodzinnych został bowiem tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację

57 lub niepodejmowanie zatrudnienia. Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stała opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo skutkowy.

58 W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Kolegium, taki bezpośredni związek przyczynowy nie zachodzi. Jak bowiem ustalono, skarżąca przed sprawowaniem osobistej opieki nad matką zajmowała się prowadzeniem gospodarstwa rolnego

59 - wynajmowała ludzi oraz sprzęt do uprawy ziemi oraz zajmowała się sprawami urzędowymi, związanymi z prowadzeniem tegoż gospodarstwa. Gospodarstwo jest bowiem nastawione na produkcję roślinną. Co prawda, jak podniosła skarżąca, aktualnie nie może dalej prowadzić gospodarstwa i obowiązki z jego prowadzenia przeszły na męża, jednak w świetle zasad doświadczenia życiowego i logiki trudno takie wyjaśnienie zaaprobować, biorąc pod uwagę zakres prac w gospodarstwie rolnym, polegający w zasadzie na zarządzaniu nim w zastępstwie matki. Ponadto wnioskodawczyni wychowuje także dzieci w wieku 6 lat i 3 lat, co zapewne również wymaga sporego nakładu czasowego.

60 Kolegium podniosło, że gospodarstwo rolne matki skarżącej nastawione jest

61 na produkcję roślinną, zatem trudno uznać za wiarygodne twierdzenia skarżącej,

62 że począwszy od 1 grudnia 2021 r. nie jest w stanie pogodzić opieki nad matką (wychowując przy tym także dwójkę małych dzieci) z pracą w gospodarstwie rolnym (polegającym na zarządzaniu nim), skoro w okresie największego nasilenia prac polowych w gospodarstwie nastawionym na produkcję roślinną była w stanie temu sprostać.

63 Nadto skarżąca posiada jeszcze siostrę oraz brata. Zatem rodzeństwo może wspólnie realizować obowiązek alimentacyjny. Okoliczności wskazywane przez skarżącą dotyczące sytuacji rodzinnej, zawodowej i zdrowotnej rodzeństwa nie zwalniają ich bowiem z tego obowiązku. Okoliczność, że pozostałe dzieci niepełnosprawnej mają własne życie rodzinne i zawodowe, opiekując się członkami własnych rodzin, nie stanowi obiektywnej przesłanki (przeszkody) uniemożliwiającej im sprawowanie opieki nad matką. Przesłanki obiektywne bowiem to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu. Takimi okolicznościami może być np. przebywanie w zakładzie karnym, przebywanie w zamkniętym zakładzie leczniczym, innym zakładzie administracyjnym, w którym władztwo zakładowe ogranicza sposobność określonego postępowania, a także wiek połączony ze stopniem zniedołężnienia, który obiektywnie nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną. Przyznanie więc w sytuacji, jaka występuje w tej sprawie (3 osoby objęte obowiązkiem alimentacyjnym względem matki) świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej – stawiałoby ją i jej rodzinę w uprzywilejowanej pozycji wobec tych, którzy również mając własne życie rodzinne i zawodowe, a wypełniają mimo to swoje zobowiązania wobec niepełnosprawnych rodziców.

64 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca zarzuciła organowi naruszenie przepisów:

65 - art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ,

66 że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą,

67 a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje,

68 - art. 17 ust. 1 ww. ustawy poprzez przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji

69 na jej rzecz uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednemu

70 z nich pomimo spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek.

71 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

72 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

73 Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

74 (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone

75 w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi

76 oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a.

77 Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji

78 z przepisami prawa.

79 Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym wobec wniosku pełnomocnika skarżącej, zawartego w skardze i postanowień art. 119 § 2 P.p.s.a.

80 Skarga nie zasługiwała jednak na uwzględnienie.

81 Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

82 (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych),

83 w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji.

84 Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia:

85 1) matce albo ojcu,

86 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

87 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

88 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

89 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.

90 - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

91 o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują

92 z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności

93 albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału

94 na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

95 Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

96 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

97 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

98 Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – córka (skarżąca), a opieka sprawowana jest nad matką, legitymującą się orzeczeniem

99 o znacznym stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia 21 października 2021 r., wydanym na okres do dnia 31 października 2026 r. ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność istnieje

100 w jej przypadku od 24 kwietnia 2021 r. Natomiast ustalony jej stopień datuje się

101 od 1 października 2021 r..

102 Zauważyć należy, że wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku

103 do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu

104 do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

105 W ocenie Sądu, zgodzić się więc należało ze stanowiskiem Kolegium,

106 że ten błąd organu pierwszej instancji, który także na tej podstawie odmówił przyznania żądanego przez skarżącą świadczenia, nie mógł przekreślić trafności i zasadności podjętego przez ten organ rozstrzygnięcia.

107 Zdaniem Sądu, wbrew zarzutom skargi, Samorządowe Kolegium Odwoławcze

108 w Tarnowie podjęło, pomimo powyższego uchybienia w wykładni art.. 17 ust. 1b ustawy organu pierwszej instancji, prawidłowe jednak rozstrzygnięcie o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. Zasadnie bowiem uznało, podobnie jak i organ pierwszej instancji, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż brak jest związku przyczynowo - skutkowego między rezygnacją z pracy lub innego rodzaju zatrudnienia,

109 przez skarżącą, a koniecznością sprawowanej opieki nad niepełnosprawną matką.

110 Po pierwsze, prawidłowe jest stanowisko, że skoro matka skarżącej ma oprócz niej jeszcze dwoje dzieci – syna i córkę - którzy mają własne życie rodzinne

111 i zawodowe, opiekują się członkami własnych rodzin, to nie stanowi to obiektywnej przesłanki (przeszkody) uniemożliwiającej im sprawowanie opieki nad matką. Wskazać należy, że okoliczność pozostawania w zatrudnieniu

112 nie oznacza, iż pozostałe rodzeństwo jest zwolnione z obowiązku alimentacyjnego wobec matki, o którym mowa w art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359, zwanej dalej w skrócie k.r.o.).

113 Stosownie do stanowiska wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie np. w wyrokach z dnia 26 kwietnia 2021 r., sygn. III SA/Kr 1065/20, z dnia 28 stycznia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1386/21 i III SA/Kr 1418/21, z dnia 25 lutego

114 2022 r., sygn. III SA/Kr 1480/21, z dnia 29 marca 2022 r., sygn. III SA/Kr 1601/21,

115 z dnia 3 czerwca 2022 r., sygn. III SA/Kr 372/22, z dnia 23 czerwca 2022 r.,

116 sygn. III SA/Kr 39/22 z dnia 13 września 2022 r., sygn. III SA/Kr 409/22, z dnia

117 14 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 731/22, z dnia 28 października 2022 r.,

118 sygn. III SA/Kr 935/22 czy z dnia 7 grudnia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1025/22,

119 opubl. w CBOSA, w których Sąd wskazał, że jeżeli osoba wymagająca opieki

120 ma oprócz osoby skarżącej jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje

121 w nieznacznej odległości od tej osoby, to realizując obowiązek alimentacyjny,

122 w zakresie je obciążającym, mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece

123 nad wymagającym opieki. Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, również realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób, tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Zgodnie bowiem z art. 128 k.r.o, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych

124 w linii prostej oraz rodzeństwo. Stosownie do treści art. 129 § 2 k.r.o, krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża, co należy podkreślić, w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym

125 i majątkowym. Zgodnie z art. 135 § 1 k.r.o., zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Z kolei stosownie do § 2 tego przepisu, wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec osoby niepełnosprawnej, może, ale nie musi, polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych, polega

126 na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania uprawnionego. Zgodnie

127 zaś z art. 140 § 1 k.r.o., osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania, będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych

128 od osoby zobowiązanej w tej samej kolejności, byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby,

129 która powinna była te świadczenia spełnić.

130 W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu, skarżąca nie wykazała,

131 by pozostałe rodzeństwo z obiektywnych przyczyn, a więc niezależnych od ich woli, nie byli w stanie realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec matki

132 poprzez sprawowanie opieki choćby poprzez finansowanie części pomocy w opiece nad nią. Brak jest w aktach takich dokumentów, z których wynikałyby okoliczności wskazujące na niemożność udzielenia przez brata i siostrę skarżącej pomocy finansowej bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny,

133 ani że skarżąca nie jest w stanie od niego takich środków finansowych uzyskać pomimo podjętych stosownych działań. Same twierdzenia, że nie mogą tej opieki sprawować ze względu na wykonywaną pracę i obowiązki wynikające z osobistej sytuacji rodzinnej, nie wystarczą. Praca co do zasady nie jest obiektywną przeszkodą w sprawowaniu opieki, gdyż pomoc pozostałych osób zobowiązanych do alimentacji może przybrać formę współfinansowania koniecznej opieki.

134 Zwrócić bowiem należy uwagę, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki, zwłaszcza nad niepełnosprawnym

135 jej członkiem.

136 Sąd zdaje sobie sprawę z trudności związanych ze stanem zdrowia matki skarżącej, zwłaszcza że jak wynika z akt jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, pampersowaną, przeszła udar mózgu, jest sparaliżowana prawostronnie, jest w tzw. afazji, jest z nią utrudniony kontakt, większość czasu spędza leżąc lub na wózku inwalidzkim, prawie nie mówi.

137 Niemniej jednak zasadne jest stanowisko Kolegium, że w przypadku kilku osób zobowiązanych do alimentacji, a tak jest, jak już wskazano w tej sprawie, możliwe jest takie podzielenie się obowiązkami, żeby każda z osób zobowiązanych do alimentacji wobec niepełnosprawnej matki mogła po pierwsze, odpowiednio do sytuacji podjąć,

138 czy też utrzymać swoje zatrudnienie. Co do zasady praca zawodowa brata i siostry skarżącej nie mogły być więc uznane za obiektywną przeszkodę w wywiązaniu się

139 z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego wobec matki, gdyż jak już podkreślono, jego realizacja nie musi polegać na osobistych staraniach. Może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla ojca, stosownie do indywidualnych możliwości. Stosownie bowiem do treści art. 129 § 2 Kodeksu rodzinnego

140 i opiekuńczego, jak słusznie podniosło Kolegium, krewnych w tym samym stopniu,

141 w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.

142 Nie sposób również pominąć w tej ocenie istnienia związku przyczynowo

143 – skutkowego okoliczności rezygnacji skarżącej z pracy w gospodarstwie rolnym

144 w związku z koniecznością opieki nad matką.

145 Zwrócić należy uwagę na uchwałę 7 sędziów NSA z dnia 11 grudnia 2012 r. (sygn. akt I OPS 5/12), w której wskazano, że rolnik przy właściwej organizacji pracy, może prowadzić gospodarstwo rolne – zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy.

146 Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.

147 Trafnie podniosło Kolegium, że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stała opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo skutkowy.

148 Skoro skarżąca, jak ustalono, przed sprawowaniem osobistej opieki nad matką zajmowała się prowadzeniem gospodarstwa rolnego - wynajmowała ludzi oraz sprzęt do uprawy ziemi oraz zajmowała się sprawami urzędowymi, związanymi

149 z prowadzeniem tegoż gospodarstwa, które jest nastawione na produkcję roślinną,

150 to przekonywująca jest argumentacja i trafna ocena Kolegium, że w świetle zasad doświadczenia życiowego i logiki trudno zaaprobować wyjaśnienia skarżącej, biorąc pod uwagę zakres prac w gospodarstwie rolnym, polegający w zasadzie

151 na zarządzaniu nim w zastępstwie matki, iż tego obecnie czynić nie może z uwagi

152 na konieczność sprawowania opieki nad nią, tym bardziej, że skarżąca, wychowuje także dzieci w wieku 6 lat i 3 lat, co jak trafnie podniosło Kolegium zapewne również wymaga sporego nakładu czasowego.

153 Rację ma Kolegium, że w takim stanie rzeczy trudno uznać za wiarygodne twierdzenia skarżącej, że począwszy od 1 grudnia 2021 r. nie jest w stanie pogodzić opieki nad matką (wychowując przy tym jak wskazano dwójkę małych dzieci) z pracą w gospodarstwie rolnym (polegającym na zarządzaniu nim), skoro w okresie największego nasilenia prac polowych w gospodarstwie nastawionym na produkcję roślinną uprzednio była w stanie temu sprostać przy zaistniałym już wtedy poważnym stanie zdrowia matki skarżącej, co odzwierciadlają karty leczenia szpitalnego z okresu 24 kwietnia 2021 r. do 19 maja 2021 r. i od 24 maja 2021 r, do dnia 10 września 2021 r., przedłożone przy piśmie pełnomocnika skarżącej z dnia 9 maja 2022 r..

154 W konsekwencji powyższych rozważań, prawidłowe jest stanowisko Kolegium, że okoliczności stanu faktycznego sprawy uzasadniały odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Podkreślić należy, że pomimo niekwestionowanego złego stanu zdrowia matki skarżącej i konieczności pomocy przez córkę (do czego jest zobowiązana zgodnie

155 z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym), samo sprawowanie opieki, jak wyżej podkreślono, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ww. ustawy, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

156 Biorąc pod uwagę powyższe nie można zatem postawić skutecznie organom orzekającym zarzutu także i naruszenia art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy

157 o świadczeniach rodzinnych.

158 Wobec tego za prawidłową należało uznać ocenę Kolegium w kontekście istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą

159 z zatrudnienia czy też niepodejmowania przez nią dalszego zatrudnienia choćby

160 w niepełnym wymiarze czasu pracy, a koniecznością sprawowania opieki

161 nad niepełnosprawnym ojcem.

162 Mając powyższe na uwadze Kolegium władne było więc, w ocenie Sądu,

163 do skorzystania z przyznanych mu art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775), kompetencji

164 i utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji, który podjął prawidłowe rozstrzygnięcie.

165 Skarga nie mogła zatem wywrzeć zamierzonego skutku.

166 W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie,

167 na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych

168 oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.