Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 stycznia 2024 r., III SA/Kr 1329/23

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 stycznia 2024 r., III SA/Kr 1329/23

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Czeluśniak Asesor WSA Marta Kisielowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi Ł. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 2 czerwca 2023 r., SKO.Al/4112/114/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.

Uzasadnienie

2 Decyzją z 28 listopada 2022 r., Wójt Gminy Z. odmówił skarżącemu (Ł. L.) przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletnich dzieci: L. C. i E. C. w okresie od 1 października 2022 r. do 30 września 2023 r.

3 W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następuje na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego (art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1993 z późn. zm.). Organ dodał, że zgodnie z art. 98 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) - to rodzice są przedstawicielami dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Skarżący nie był ani rodzicem obu ww. dziewczynek, ani też uprawnionym do ich reprezentowania jako ich opiekun prawny.

4 Organ odwołał się przy tym do ustaleń faktycznych. W niniejszej sprawie, postanowieniem z 13 czerwca 2021 r., [...], Sąd Rejonowy [...], III Wydział Rodzinny i Nieletnich, na czas trwania postępowania dotyczącego ograniczenia/zawieszenia władzy rodzicielskiej wobec małoletnich oraz umieszczenia ich w rodzinie zastępczej, powierzył skarżącemu wykonywanie pieczy na ww. małoletnimi. Sąd nie pozbawił jednak władzy rodzicielskiej matki małoletnich, ani władzy tej nie zawiesił. W związku z tym to matka małoletnich była przedstawicielem ustawowym małoletnich uprawnionym do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Uzasadniając prawidłowość przyjętej interpretacji ww. przepisów, organ powołał się przy tym na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 13 grudnia 2007 r., III SA/Gd 369/07.

5 W odwołaniu skarżący zarzucił, że ograniczenie dostępności świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla osoby sprawującej, na mocy orzeczenia sądu, bieżącą pieczę nad dzieckiem jest sprzeczne z Konstytucją i Konwencja o prawach dziecka przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 z późn. zm.). Podał, że matka małoletnich od dłuższego czasu nie interesuje się nimi i w żaden sposób nie przyczynia się do zaspokojenia ich potrzeb. To on ponosi cały koszt utrzymania dzieci. Gdyby matka wystąpiła o wypłatę świadczenia z funduszu alimentacyjnego to "ani złotówka z przyznanych świadczeń nie zostałaby przeznaczona na potrzeby małoletnich". Celem wykazania legitymacji do wystąpienia z wnioskiem o świadczenie skarżący powołał się na wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych: z 27 września 2016 r., II SA/Łd 465/16; z 26 czerwca 2018 r., III SA/Kr 373/18.

6 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, decyzją z 2 czerwca 2023 r., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

7 Kolegium podało, że Sąd Rejonowy [...] w K., III Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z 7 grudnia 2022 r., [...] orzekł o przysposobieniu pełnym małoletnich E. C. i L. C. przez skarżącego, z tym że matka małoletnich wniosła apelację i obecnie toczyło się postępowanie przed Sądem Okręgowym w K. (sprawie nadano sygnaturę akt [...]). Jednocześnie, wyrokiem zaocznym Sąd Rejonowy [...] w K. Wydział II Rodzinny i Nieletnich z 7 stycznia 2014 r., [...] zasądził od ojca dzieci alimenty w kwocie po 500 zł, płatne do rąk matki.

8 Zdaniem Kolegium to matka małoletnich była ich przedstawicielem ustawowym, uprawnionym do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ponieważ sąd opiekuńczy ani nie pozbawił, ani nie zawiesił jej władzy rodzicielskiej. Kolegium również podzielało stanowisko organu I instancji, przyjęte za ww. wyrokiem III SA/Gd 369/07.

9 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący wniósł o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

10 Skarżący zarzucił decyzji Kolegium naruszenie:

11 1. prawa materialnego, a to art. 15 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, przez jego błędną wykładnię, a to przyjęcie, że osoba, której Sąd opiekuńczy powierzył bieżącą pieczę nad dzieckiem, nie jest uprawniona do złożenia imieniem tegoż dziecka wniosku o wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego, choć zawężająca wykładnia przywołanego przepisu nie daje się pogodzić z przepisami Konstytucji i Konwencji o Prawach Dziecka,

12 2. przepisów postępowania, a to art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który miał wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia, przez m.in. nieustosunkowanie się do argumentacji podnoszonej przez skarżącego w odwołaniu oraz niepoczynienie niezbędnych ustaleń odnośnie niewykonywania przez matkę uprawnionych do świadczeń praw i obowiązków rodzicielskich.

13 W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że matka dziewczynek nie interesuje się córkami. Materiał dowodowy dotyczący ograniczenia władzy rodzicielskiej matki oraz informacje o rodzinie są bardzo dobrze znane pracownikom opieki społecznej i dobitnie pokazują, że gdyby przedstawicielka ustawowa dziewczynek wystąpiła z wnioskiem o wypłatę świadczeń to ani złotówka nie zostałaby przeznaczona na potrzeby małoletnich. Na okoliczność prawidłowej interpretacji zakresu swoich uprawnień do żądania świadczenia – skarżący obszernie zacytował wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 26 czerwca 2018 r., III SA/Kr 373/18.

14 W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

15 Na rozprawie w dniu 30 stycznia 2024 r. skarżący wyjaśniał, że znajdujący się w aktach sprawy wyrok z 7 stycznia 2014 r. o sygnaturze [...] zasądzał alimenty na rzecz dziewczynek od ich biologicznego ojca, a nie od skarżącego. Skarżący nie wnosił o zmianę tego wyroku, ponieważ do dnia rozprawy nie uzyskał skutecznego orzeczenia o przysposobieniu dzieci. Pełnomocniczka skarżącego wyjaśniła, że jedna z córek, po uzyskaniu pełnoletności, uzyskuje świadczenia na mocy art. 15 ust. 1 ustawy o pomocy uprawnionym do alimentów. Pełnomocniczka skarżącego podkreśliła również, że w 2021 r. skarżący dysponował postanowieniem o przyznaniu opieki nad dziećmi. Jednakże, kiedy skarżący składał wniosek o powierzenie opieki to nie wystąpił o zmianę wyroku zaocznego z 7 stycznia 2014 r. zasądzającego alimenty od biologicznego ojca do rąk matki.

16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

17 Skarga nie mogła zostać uwzględniona ponieważ skarżący nie był formalnie uprawniony do żądania alimentów na rzecz małoletnich (w dacie niniejszego wyroku – tylko jednej małoletniej) od ich biologicznego ojca.

18 W ocenie Sądu, kluczowym dla sprawy było, że zasadniczo ustawę o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stosuje się zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 i 2 tejże ustawy do alimentów, których dochodzenie jest bezskuteczne. Powołany przepis mówi o tym, że ustawa określa: zasady pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, w przypadku bezskuteczności egzekucji (pkt 1) oraz warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, zwanych dalej "świadczeniami z funduszu alimentacyjnego" (pkt 2). Istotne jest więc istnienie tytułu wykonawczego (a więc wyroku zasądzającego alimenty) i bezskuteczność egzekucji takiego wyroku.

19 Powyższe rozumienie zastosowania ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów potwierdza preambuła wspomnianego aktu prawnego, w której ustawodawca wskazał, że: "Uważając, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym członków ich rodziny, konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji, wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania (podkreślenie Sądu) alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji, stanowi się co następuje":

20 W praktyce więc, aby skutecznie domagać się przyznania z funduszu alimentacyjnego świadczenia – niewystarczającym jest wskazanie, że jest się do tego uprawnionym w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ale koniecznym jest wykazanie, że dysponuje się tytułem wykonawczym w przedmiocie należnych alimentów i egzekucja tych alimentów jest bezskuteczna.

21 W rozpatrywanej sprawie, bezspornie, jedynym tytułem wykonawczym zasądzającym alimenty na rzecz uprawnionych małoletnich od ich biologicznego ojca (a więc – nie skarżącego) był wyrok Sądu Rejonowego [...] w K. Wydział III Rodzinny i Nieletnich z 7 stycznia 2014 r., [...] (k.48 akt administracyjnych). Wyrok ten zasądzał alimenty na rzecz małoletnich córek – płatne do rąk matki dzieci tj. A. L. (pkt I wyroku).

22 W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego podjętą w składzie 7 sędziów z dnia 16 kwietnia 1977 r., III CZP 14/77 jako zasadą prawną: "Jeżeli w wyroku została wymieniona osoba uprawniona do odbioru alimentów zasądzonych na rzecz małoletniego, wypłata świadczeń alimentacyjnych następuje do rąk tej osoby. Zmianę osoby uprawnionej do odbioru alimentów w imieniu małoletniego ustala się na podstawie odpowiedniego orzeczenia sądu opiekuńczego. W razie wątpliwości co do reprezentacji małoletniego organ egzekucyjny lub organ zobowiązany do wypłaty świadczeń zwraca się o wyjaśnienie do sądu opiekuńczego".

23 Z akt postępowania oraz wyjaśnień pełnomocniczki skarżącego udzielonych na rozprawie 30 stycznia 2024 r. wynikało, że ww. wyrok nigdy nie został zmieniony – ani w całości, ani w części dotyczącej wpisania jako uprawnionej do odbioru zasądzonych alimentów – matki dziewczynek.

24 Mając powyższe na uwadze, zdaniem Sądu, organy prawidłowo uznały, że skarżący, pomimo iż faktycznie opiekuje się córkami (przysposobionymi na podstawie nieprawomocnego orzeczenia) – nie ma tytułu prawnego do żądania przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

25 Powoływane przez skarżącego wyroki sądów administracyjnych dotyczą świadczeń wychowawczych, a nie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ma to o tyle znaczenie, że w przypadku świadczeń wychowawczych źródłem nabycia prawa do świadczenia jest sprawowanie opieki nad dzieckiem (czy to jako rodzic, czy też jego opiekun prawny lub wymieniony podmiot w kolejnych jednostkach redakcyjnych art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 810 z późn. zm.). Natomiast w przypadku świadczeń z funduszu alimentacyjnego – podstawową przesłanką jest posiadanie tytułu wykonawczego uprawniającego do egzekucji alimentów i fakt ich bezskutecznej egzekucji od osoby zobowiązanej do ich zapłaty.

26 W konsekwencji Sąd uznał, że niezasadne były zarzuty naruszenia art. 15 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 7, 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 k.p.a. Stan faktyczny został bowiem ustalony prawidłowo i na dobrą sprawę, istotny dla rozstrzygnięcia element stanu faktycznego (brak wykazania przez skarżącego, że jest uprawniony do odbioru alimentów zasądzonych od biologicznego ojca córek) nie był kwestionowany w sprawie.

27 Mając powyższe na uwadze Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.).