Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 lipca 2010 r., III SA/Kr 1190/09

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 lipca 2010 r., III SA/Kr 1190/09

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec Sędziowie WSA Bożenna Blitek WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2010 r. sprawy ze skarg M. B. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 września 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego z dnia 7 września 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego z dnia 7 września 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego z dnia 7 września 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. uchyla zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu pierwszej instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata K. D. - Kancelaria Adwokacka, ul. [...], tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 960 zł ( dziewięćset sześćdziesiąt złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonymi decyzjami z dnia 7 września 2009 r. nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 4,

3 art. 8 ust. 1 i ust. 3, art. 11 ust. 2, art. 39, art. 41 ust. 1, art. 106 ust. 1 i ust. 4, art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64 poz. 593

4 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej), § 3, § 4, § 5 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2005 r., Nr 77, poz. 672), § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135 poz. 950), oraz art. 77 i art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) utrzymało w mocy decyzje organu I instancji.

5 Organ I instancji – Prezydent Miasta - decyzjami z dnia [...] 2009 r., znak: [...], znak: [...], znak: [...],

6 znak: [...], odmówił odpowiednio skarżącemu M. B. pomocy finansowej na dofinansowanie do zakupu opału, na dofinansowanie do zakupu leków, odmówił przyznania zasiłku stałego, odmówił pomocy finansowej na dofinansowanie do zakupu energii elektrycznej.

7 Jako podstawę rozstrzygnięcia w decyzjach tych powołano art. 104, art. 107 k.p.a. oraz art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 8, art. 14, art.17 ust. 1 pkt. 5, art. 39, art. 102, art. 104, art. 106, art. 109 ustawy o pomocy społecznej, § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950).

8 W uzasadnieniach tych decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu 16 grudnia 2008 r. do ośrodka pomocy społecznej wpłynęło pismo skarżącego (z daty 27 listopada 2008 r.), w którym skarżący zwrócił się o przyznanie mu pomocy

9 na dofinansowanie do zakupu opału, leków, przyznania zasiłku stałego, dofinansowania zakupu energii elektrycznej. Organ wskazał, że w dniu 18 grudnia 2008 r. pracownicy socjalni udali się do miejsca zamieszkania skarżącego w celu przeprowadzenia wywiadu jednak nikogo nie zastali w mieszkaniu. Wobec powyższego wysłano do skarżącego pismo zobowiązujące go do przebywania

10 w miejscu zamieszkania w dniu 9 stycznia 2009 r., jak również zobowiązując

11 go do przygotowania niezbędnych dokumentów. W dniu 9 stycznia 2009 r. pracownicy socjalni udali się do skarżącego celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jednakże ponownie nie zastali go w domu. W związku z powyższym pismem z dnia 13 stycznia 2009 r. wezwano skarżącego do stawienia się w siedzibie organu pomocy społecznej w dniu 9 lutego 2009 r. lub w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania. Termin powyższy przedłużono do dnia 16 lutego 2009 r. Skarżący nie zastosował się jednak tej dyspozycji organu. W dniu 29 stycznia 2009 r. oraz 30 stycznia 2009 r. pracownicy socjalni ponownie próbowali dokonać aktualizacji wywiadu środowiskowego udając się do miejsca zamieszkania skarżącego, jednakże ponownie nie zastali go w mieszkaniu. W związku

12 z powyższym raz jeszcze wezwano skarżącego do stawienia się w ośrodku pomocy społecznej w dniu 2 marca 2009 r. lub w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania. Termin ten przedłużono do 16 marca 2009 r. W dniu 26 lutego 2009 r. wpłynęło

13 do ośrodka pismo skarżącego informujące, że z uwagi na stan zdrowia nie jest

14 w stanie zgłosić się do pracownika socjalnego. W związku z powyższym organ zaproponował skarżącemu, aby samodzielnie ustalił termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego po zakończonym leczeniu. Organ zaznaczył, że powyższe pismo jak i wcześniejsze wezwania zawierały informację, że niezastosowanie się

15 do wymieniowej w nich dyspozycji spowoduje wydanie decyzji odmawiającej przyznanie pomocy finansowej. W dniu 18 marca 2009 r. do organu wpłynęło kolejne pismo skarżącego, w którym poinformował, że jest obłożnie chory i zgodnie

16 z zaleceniami lekarzy nie może się zgłosić do pracownika socjalnego. W związku

17 z powyższym pracownicy socjalni podjęli próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego, w dniu 19 marca 2009 r.

18 oraz w dniu 20 marca 2009 r., jednakże bezskutecznie. Organ zaznaczył, że pomimo odgłosów dochodzących z mieszkania świadczących o tym, że ktoś przebywa wewnątrz pracownikom socjalnym nie udało się wejść do mieszkania

19 oraz przeprowadzić wywiadu środowiskowego. Następnie organ, powołując się

20 na regulacje art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej wskazał, że decyzję

21 o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz zebraniu dokumentów potwierdzających sytuację dochodową osoby lub rodziny. Wywiad taki przeprowadza się w terminie 14 dni od dnia powzięcia wiadomości o potrzebie przyznania świadczenia z pomocy społecznej, w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny. Pracownik socjalny przeprowadzając wywiad bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą rodzinną, dochodową i majątkową osoby samotnie gospodarującej lub osób

22 w rodzinie mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej pomocy.

23 W rozpatrywanej sprawie organ nie miał możliwości ustalenia faktycznej sytuacji życiowej skarżącego, gdyż do dnia wydania decyzji skarżący uniemożliwiał pracownikowi socjalnemu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, mimo wielokrotnych prób skontaktowania się z nim. Ponadto organ zwrócił uwagę,

24 że skarżący ze swojej strony nie podjął żadnych konkretnych czynności w celu polepszenia swojej trudnej sytuacji. Pomimo uzyskanych z ośrodka pomocy społecznej informacji o możliwościach zrewidowania obowiązku alimentacyjnego

25 (do którego był zobowiązany) w związku z faktem, że osoba uprawniona

26 do alimentów jest osobą dorosłą i samodzielną, albo też wystąpienia do ZUS

27 z wnioskiem o umorzenie zaległości alimentacyjnych, skarżący nie podjął stosownych kroków. Ponadto organ zaznaczył, że od sierpnia 2007 r. skarżący nie pobiera dodatku mieszkaniowego w związku z faktem, że nie stawił się na wezwanie organu, który w takiej sytuacji pozostawił wniosek bez rozpatrzenia. Organ zaznaczył także, że ze zgromadzonych materiałów wynika, że skarżący nie współpracuje

28 z ośrodkiem pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej nie tylko w bieżącym postępowaniu, ale także biorąc pod uwagę poprzednio przeprowadzone postępowania administracyjne. Fakt nie stawienia się na wezwanie pracownika socjalnego, brak kontaktu z ośrodkiem oraz nie wskazanie terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dogodnej dla skarżącego dacie potraktowano jako brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji. społecznej postanowiono jak w sentencji.

29 Odwołania od tych decyzji złożył M. B. podnosząc, że w aktach sprawy zgromadzone zostały wszelkie dokumenty niezbędne do rozpoznania sprawy. Wskazał, że do wniosku o udzielenie pomocy dołączone zostały dokumenty o wysokości osiąganego dochodu, a także wykaz lekarstw wraz z ich cenami. Podniósł, że nikt nie zawiadomił go o terminie wywiadu środowiskowego w grudniu 2008 r., a pismo z taką informacją, otrzymał dopiero w styczniu 2009 r., Skarżący podniósł, że nie jest możliwe przebywanie całymi dniami w nieogrzewanym mieszkaniu w okresie zimowym, gdyż mogłoby go to narazić na utratę zdrowia. Wskazał, że organ jest zobowiązany wyznaczać takie daty przeprowadzania wywiadu środowiskowego, by nie były one dla strony uciążliwe i aby była ona o nich poinformowana z odpowiednim wyprzedzeniem. Skarżący podkreślił, że informował

30 o fakcie braku możliwości osobistego stawiennictwa w MOPS z przyczyn zdrowotnych, jak również to, iż po ustaniu takowych przyczyn uzgodnił z organem

31 I instancji w drodze pisemnej datę przeprowadzenia takiego wywiadu. Skarżący wskazał na fakt niemożliwości nawiązania normalnej współpracy z MOPS, który wydał przedwcześnie decyzje nie czekając na uzgodnienie terminu wywiadu środowiskowego. Zaprzeczył, że przeprowadzane były z nim jakieś konsultacje w sprawie obowiązku alimentacyjnego. Wskazał, że zwrócił się do sądu rodzinnego w sprawie zwolnienia go od obowiązku płacenia alimentów, ale sąd

32 do dnia dzisiejszego takiego orzeczenia nie podjął. W związku z powyższym nadal obowiązuje wcześniejsze postanowienie sądu nakładające obowiązek alimentacyjny. W kwestii dodatku mieszkaniowego, podał, że obecnie mieszka sam i taki dodatek przestał mu przysługiwać.

33 Działające jako organ odwoławczy – Samorządowe Kolegium Odwoławcze - w uzasadnieniu podjętych rozstrzygnięć utrzymujących w mocy decyzje organu I instancji wyjaśniło, że na podstawie akt sprawy innego postępowania prowadzonego przez organ, a dotyczącego skarżącego, stwierdziło, iż skarżący

34 w ostatnim czasie zmienił adres do korespondencji. Organ ustalił, że na wskazany wcześniej przez skarżącego adres do korespondencji przychodziła liczna korespondencja adresowana do niego mimo faktu, że główny najemca lokalu mieszczącego się pod wskazanym adresem D. G. w złożonym oświadczeniu z 2 marca 2009 r. wskazał, iż nie ma ze skarżącym żadnego kontaktu

35 i że odwołał tan adres, jako adres do korespondencji dla skarżącego. D. G. stwierdził, że pisma z ośrodka pomocy społecznej, kierowane

36 do skarżącego na jego adres, z 19 grudnia 2008 r. i 13 stycznia 2009 r. nie zostały odebrane. Organ wskazał, że zgodnie z zaświadczeniem Poczty Polskiej z dnia 30 marca 2009 r. skarżący od 1 kwietnia 2008 r. posiada skrytkę pocztową nr [...] w UP [...], na którą jest kierowana korespondencja, zgodnie z dyspozycją klienta.

37 Dalej Kolegium wskazało, że zgodnie z aktami sprawy, dochód skarżącego

38 w miesiącu październiku 2008 r. wyniósł 1 177,25 zł brutto, co po potrąceniu należności alimentacyjnych i zaliczki na podatek i składki na ubezpieczenie zdrowotne dało kwotę 318,15 zł netto. Organ odwoławczy podał następnie, że w dniu 24 lipca 2008 r. na stronie internetowej [...] znalazła się adnotacja

39 o M. B., który zakupił pamiątkowe monety srebrne i złote w kwocie odpowiednio 61 zł, 67 zł i 1305 zł.

40 Organ wskazał ponadto, że zgodnie z przekazanym przez skarżącego wykazem lekarstw według przepisanych mu recept koszt leków przepisanych skarżącemu wynosił 393,10 zł, zaś według listy z dnia 7 sierpnia 2006 r. kwota ta wynosiła 499,45 zł. Z pisma Zespołu Przychodni Specjalistycznych, w której leczył się skarżący wynika z kolei, że lista leków, jakie przepisano skarżącemu w czasie ostatniej wizyty tylko w części koresponduje z listą leków podaną przez skarżącego. Jednocześnie zgodnie z zaświadczeniem ZUS

41 z dnia 25 listopada 2005 r. skarżący jest osobą całkowicie niezdolną do pracy

42 do dnia osiągnięcia wieku emerytalnego.

43 Organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji ze swojej strony przedsięwziął czynności w celu ustalenia faktów, występując m.in. do ZUS, "E" S.A. i do Zarządu Budynków Komunalnych, a także

44 zwrócił się do Urzędu Miasta, Wydziału ds. Dodatków Mieszkaniowych, oraz do Poradni Alergologicznej, do Urzędu Pocztowego nr [...] i do [...] Komisariatu Policji. Wszystkie te czynności miały na celu zgromadzenie informacji dotyczących sytuacji finansowej, rodzinnej, mieszkaniowej i zdrowotnej skarżącego, do czego organ był zobowiązany.

45 Kolegium zwróciło również uwagę, że jak wynika z akt sprawy organ I instancji wezwał skarżącego w dniu 3 kwietnia 2009 r. do przebywania w miejscu zamieszkania celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu 28 kwietnia 2009 r. Skarżący w piśmie z 10 kwietnia 2009 r. zaproponował termin 30 kwietnia 2009 r., na co organ I instancji przystał. Wywiad środowiskowy przeprowadzony

46 w dniu 30 kwietnia 2009 r. zakończył się jednak odmową jego podpisania przez skarżącego. Organ odwoławczy zwrócił także uwagę na oświadczenie skarżącego

47 z dnia 30 maja 2009 r. w związku z treścią złożonego odwołania. W oświadczeniu tym skarżący, bowiem stwierdził, że sąd rodzinny odmówił zwolnienia go się

48 od obowiązku alimentacyjnego, który ciążyć na nim będzie do czasu ukończenia kształcenia przez osobę uprawnioną. Natomiast w odwołaniu skarżący podał, że sąd jeszcze nie wypowiedział się w tej sprawie.

49 Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że pomoc finansowa, o której przyznanie wnioskuje skarżący udzielana jest na podstawie ustawy o pomocy społecznej. Warunkiem podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia

50 w rozpatrywanej sprawie jest właściwe zastosowanie przepisów ustawy o pomocy społecznej do prawidłowo ustalonego, stanu faktycznego sprawy administracyjnej. Oznacza to, że wydanie decyzji o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej powinno być, zgodnie z wymogami art. 106 § 4 ustawy

51 o pomocy społecznej, poprzedzone przeprowadzeniem rodzinnego wywiadu środowiskowego, którego celem jest ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób ubiegających się o w/w pomoc. Dokonanie tych ustaleń spoczywa na pracownikach socjalnych, którzy jak wynika z rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2005 r., Nr 77, poz. 672) przeprowadzając wywiad, biorą pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby samotnie gospodarującej lub osób w rodzinie, mogące mieć wpływ na rodzaj

52 i zakres przyznawanej im pomocy. Podstawowym narzędziem służącym do ustalenia aktualnej sytuacji życiowej strony, czyniącym ją uprawnioną lub nieuprawnioną

53 do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej jest, zatem rodzinny wywiad środowiskowy, przy czym jest to jednocześnie niezbędny środek dowodowy w tym postępowaniu, którego przeprowadzenia organ administracji nie może zaniechać zastępując go innymi dowodami.

54 W przedmiotowym postępowaniu organ I instancji wielokrotnie podejmował próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W każdym z tych wezwań adresowanych do skarżącego organ I instancji podawał 7-dniowy termin do stawienia się w MOPS w celu ustalenia tego terminu. A zatem skarżący, będąc faktycznie zainteresowanym uzyskaniem wnioskowanej pomocy, winien sam zgłosić się do organu w celu uzgodnienia daty wywiadu. Jednakże skarżący aż do dnia 10 kwietnia 2009 r. nie podjął takiej aktywności.

55 Organ wskazał, że przepisy ustawy o pomocy społecznej są wiążące nie tylko dla samych organów administracji publicznej wydających decyzje w zakresie przyznania lub odmowy przyznania świadczeń o charakterze pomocy, lecz również dla osób ubiegających się o przyznanie im owych świadczeń. Zgodnie, bowiem z art. 4 ustawy o pomocy społecznej osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.

56 W przedmiotowej sprawie owo współdziałanie winno polegać na umożliwieniu pracownikom organu I instancji przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz przedłożeniu wymaganych dokumentów, koniecznych dla rozstrzygnięcia sprawy. Ogólnikowe wskazywanie przez stronę, że żadne okoliczności nie uległy zmianie nie jest wystarczające. Skarżący swoim działaniem, a mianowicie podawaniem nieaktualnego adresu do korespondencji, spowodował fakt nieterminowego doręczania wezwań.

57 Organ wskazał ponadto, że także Kodeks postępowania administracyjnego statuuje zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym. Nałożenie na organy administracji obowiązku zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nie udowodnienie określonej okoliczności może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony, na przykład

58 w sprawach wszczętych na jej wniosek w celu przysporzenia jej określonej korzyści. W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżący znajduje się w ciężkiej sytuacji zdrowotnej i finansowej, jednakże w takim przypadku należałoby oczekiwać, że dołoży on wszelkich starań do uzyskania jakiejkolwiek pomocy ze strony powołanych do tego organów. Tymczasem, jak wynika z ostatniego wywiadu środowiskowego, znajdującego się w aktach sprawy przeprowadzonego w dniu 30 kwietnia 2009 r. skarżący uniemożliwił ustalenie swojej sytuacji materialnej odmawiając udzielania wyjaśnień, a także odmówił złożenia podpisu pod protokołem. Kolegium zaznaczyło, że warunkiem otrzymania pomocy jest między innymi spełnienie przesłanki współpracy z organem w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji. Dlatego też nie jest właściwe w ocenie Kolegium przerzucanie na organ ciężaru ustalenia wszelkich okoliczności istotnych dla sprawy.

59 Skargi na te decyzje do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożył M. B. podnosząc w nich, że przy wydaniu decyzji naruszono zasady Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 8 i art. 10. Podniósł, że decyzje odmawiające udzielania pomocy były wydawane przed ustalonym terminem wywiadu, a zawiadomienia o wyznaczonym terminie wywiadu środowiskowego były wysyłane za późno. Takie postępowanie w ocenie skarżącego oznacza brak współpracy ze strony pracowników ośrodka pomocy społecznej. Zarzucił, ponadto, że pracownicy organu nie rozróżniają "adresu do korespondencji" od "adresu zamieszkania". Wyjaśnił, że ustanowił adres do korespondencji w związku z licznymi włamaniami do skrzynki pocztowej, o czym powiadomił właściwe instytucje. Podniósł, że nie podpisał wywiadu środowiskowego, gdyż w jego treści nie zawarto istotnych informacji przekazanych pracownikowi ośrodka pomocy społecznej, ani spisu przekazanych kopii okazywanych pism i dokumentów. Zaznaczył, że to nie on wykazuje się brakiem współpracy ale pracownicy ośrodka pomocy społecznej, którzy przychodzą przeprowadzić wywiad w nieuzgodnionych terminach.

60 W odpowiedziach na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji.

61 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

62 Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę

63 do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga, więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji lub postanowienia z przepisami prawa.

64 Skargi zasługiwały na uwzględnienie.

65 Zgodnie z postanowieniami art. 106 ust. 4 w zw. z art. 107 ust. 1 ustawy

66 o pomocy społecznej, wydanie przez właściwy organ decyzji w przedmiocie świadczenia z pomocy społecznej powinno być poprzedzone przeprowadzeniem rodzinnego wywiadu środowiskowego. Celem tego wywiadu jest ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie pomocy. Jak wynika z regulacji, zawartych w rozporządzeniu Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2005 r., Nr 77, poz. 672), ustaleń tych dokonują pracownicy socjalni.

67 Zgodzić się, więc należy ze stanowiskiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że podstawowym narzędziem służącym do ustalenia sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc jest wywiad środowiskowy, a osoba ta, w myśl art. 4 ustawy o pomocy społecznej jest zobowiązana do współdziałania

68 z organem w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej, w jakiej się znalazła.

69 Podzielić należy stanowisko, że przez współdziałanie osoby ubiegającej się

70 o pomoc rozumieć należy jej gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym. Obowiązek współdziałania przedstawia się też różnie w zależności

71 od formy pomocy. Powinność, zatem współdziałania wyznacza określone obowiązki zarówno dla świadczeniobiorcy jak i dla pracownika socjalnego (por. wyrok WSA

72 w Krakowie z dnia 24 września 2008 r.; sygn. akt III SA/Kr 39/08, publik. w LEX

73 nr 535005).

74 Istotnie z treści art. 11 ust,. 2 ustawy wynika, że brak współpracy osoby ubiegającej się o pomoc może stanowić podstawę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

75 Brak współpracy musi być jednakże ewidentnie wykazany, a nadto nawet, gdy taka sytuacja zachodzi, rozważenia wymaga, czy za przyznaniem pomocy

76 w konkretnej sytuacji osoby ubiegającej się o nią, nie przemawiają cele i zasady pomocy społecznej (por. wyroki WSA w Krakowie z dnia 24 września 2008 r.; sygn. akt III SA/Kr 39/08, publik. w LEX nr 535005 oraz z 24 lutego 2009 r.; sygn. akt III SA/Kr 812/08, publik. w LEX nr 527524)

77 Zgodnie z art. 14 ustawy o pomocy społecznej, w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepisy procedury administracyjnej regulują przebieg postępowania przed organami administracji. Z postanowień naczelnych zasad postępowania administracyjnego, którymi organ administracji publicznej winien kierować się załatwiając indywidualną sprawę danej osoby, wynika, że organ powinien stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie poddać go w całokształcie ocenie w ramach swobodnej oceny dowodów, o której mowa w art. 80 k.p.a.

78 W uzasadnieniu natomiast rozstrzygnięcia, co do istoty sprawy, organ winien, w myśl art. 107 § 3 k.p.a., wskazać w szczególności fakty, na których się oparł, które uznał za udowodnione, wskazać przyczyny z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności, przedstawić uzasadnienie prawne wskazując, jakie przepisy mają zastosowanie w tym stanie faktycznym, przytoczyć ich treść i przedstawić ich wykładnię.

79 W ustawie o pomocy społecznej, ani też w rozporządzeniu wykonawczym

80 do tej ustawy, brak jest regulacji dotyczących wzywania osoby do osobistego udziału

81 w przeprowadzanych czynnościach.

82 W związku z powyższym, w szczególności z treścią art. 14 ustawy o pomocy społecznej, stwierdzić należy, że organy pomocy społecznej mogły sięgnąć

83 do stosownych w tym zakresie regulacji Kodeksu postępowania administracyjnego.

84 Podkreślenia jednakże wymaga, że organ administracji może skorzystać

85 z wezwania, uregulowanego w art. 50 k.p.a., gdy udział osoby w podejmowanych czynnościach, złożenie wyjaśnień lub zeznań osobiście, jest niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy.

86 Skoro z art. 106 w zw. z art. 107 ustawy o pomocy społecznej wynika,

87 że wydanie decyzji w przedmiocie przyznania świadczenia z pomocy społecznej musi być poprzedzone przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego z osobą ubiegającą się o pomoc, to nie ulega wątpliwości, że organy pomocy społecznej mogły skorzystać z instytucji wezwania, o której mowa w art. 50 k.p.a.

88 Oceniając pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego, działania organów pomocy społecznej w niniejszych sprawach, stwierdzić należy, że doszło w nich do uchybień tym przepisom.

89 Nie można uznać za skutecznych wezwań organu skarżącego w celu ustalenia jego sytuacji życiowej, w szczególności dochodowej i majątkowej.

90 Pierwsze z wezwań (z dnia 19 grudnia 2008 r.) w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego ocenić należy

91 jako nieprawidłowe. Organ wzywając powinien wystosować je do strony

92 z odpowiednim wyprzedzeniem, przewidując takie okoliczności jak obieg korespondencji, w tym i awizowanie przesyłki i inne działania poczty związane

93 z doręczaniem przesyłek. Wskazane wezwanie tymczasem przewidywało termin przeprowadzenia wywiadu ze skarżącym w dniu 9 stycznia 2009 r., podczas

94 gdy zostało przez niego odebrane dopiero w dniu 13 stycznia 2009 r.,

95 a więc po określonym terminie przeprowadzenia tej czynności. Następne wezwanie organu (z dnia 13 stycznia 2009 r.) także jest nieprawidłowe, gdyż zobowiązywało ono skarżącego do stawienia się w siedzibie organu w celu uzgodnienia terminu przeprowadzenia wywiadu, a nie, jak stanowią postanowienia art. 50 k.p.a.,

96 do udziału w istotnej dla treści rozstrzygnięcia czynności, czy też

97 w celu złożenia wyjaśnień. Nie można uznać za zasadnego argumentu Kolegium,

98 że skarżący poprzez podanie adresu do korespondencji uniemożliwił skuteczne

99 i terminowe doręczanie mu przesyłek. W art. 42 k.p.a. uregulowano doręczenia przesyłek w trybie zwykłym (§ 1) i w trybach dodatkowych (§ 2 i 3). Przy doręczaniu przesyłek osobom fizycznym w pierwszej kolejności stosuje się podstawową regułę doręczania właściwego, określoną w § 1 art. 42 k.p.a., tj. w ich miejscu zamieszkania lub pracy. Doręczanie pism adresatowi wszędzie tam, gdzie można go zastać, może być stosowane zamiast form zastępczej i domniemanej, przewidzianych w art. 43 i 44 k.p.a.. Należy być jednak w tych działaniach konsekwentnym i stosować w sposób prawidłowy instytucję wezwania oraz przepisy o doręczeniach pism uwzględniając przy tym terminy obiegu korespondencji.

100 Dalsze czynności pracowników socjalnych również należy ocenić negatywnie, gdyż wizyty w miejscu zamieszkania skarżącego w celu przeprowadzenia z nim wywiadu środowiskowego odbywały się bez jego uprzedzenia, a więc wbrew temu, co nakazuje w tym zakresie § 4 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2005 r., Nr 77, poz. 672).

101 Mając powyższe na uwadze, nie można zgodzić się z organami orzekającymi w tych konkretnych sprawach, że wykazany został w sposób dostateczny brak współdziałania skarżącego z pracownikami socjalnymi w rozwiązaniu swojej sytuacji życiowej, tym bardziej, iż skarżący pisemnie, i to dwukrotnie (pismo z dnia 15 lutego 2009 r. oraz w pismo z dnia 12 marca 2009 r.), informował organ o niemożności stawienia się i jej przyczynach. Nadto proponował nawet możliwość uzgodnienia terminu przeprowadzenia z nim wywiadu środowiskowego (w piśmie z dnia 15 lutego 2009 r.).

102 Treść § 2 i § 3 art. 50 k.p.a. nie pozostawia wątpliwości, że organ administracji musi uwzględniać nie tylko zasadę nieuciążliwości wezwania, ale także chorobę, kalectwo lub inną nie dającą się pokonać przeszkodę, czego zabrakło

103 w tych sprawach. Powoływanie się przez Kolegium na okoliczność braku podpisu skarżącego przy aktualizacji wywiadu środowiskowego, przeprowadzanej w dniu 30 kwietnia 2009 r. jest niezasadne. Przede wszystkim czynności tej dokonano już po wydaniu decyzji w niniejszych sprawach w I instancji (decyzje z dnia 16 kwietnia 2009 r.), a po drugie, nawet w takiej sytuacji brak podpisu lub odmowa podpisania aktualizacji wywiadu przesądza o braku współpracy tylko wówczas, gdy z treści wywiadu wynika, że osobę ubiegającą się o pomoc pouczono w trybie art. 9 k.p.a.

104 o skutkach braku współpracy Musi być, więc udokumentowane, że skarżącego uświadomiono w tym trybie, iż nie podpisanie przez niego aktualizacji wywiadu może być potraktowane jako podstawa do odmowy przyznania mu świadczenia (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 17 stycznia 2008 r.; sygn. akt II SA/Kr 554/07, publik. w LEX nr 500932).

105 W ocenie Sądu, organy obu instancji nie wykazały, bowiem w sposób ewidentny braku współpracy skarżącego w przezwyciężeniu trudności,

106 a dokonywane przez nie działania naruszały przepisy postępowania administracyjnego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez brak skutecznego wezwania i nie respektowania zasady nieuciążliwości wezwania. Powołanie się w związku z tym na art. 11 ust. 2 ustawy, jako przesłankę do wydania rozstrzygnięć negatywnych dla skarżącego, ocenić należy za nietrafne.

107 Dodać także należy, że organy nie wykazały, z jakich powodów, pomimo braku w ich ocenie współpracy skarżącego z organami, za przyznaniem pomocy sprzeciwiają się cele i zasady pomocy społecznej, tj., że w tych wypadkach interes indywidualny skarżącego nie mógł być uwzględniony i mieć przewagę nad interesem społecznym ogółu beneficjentów pomocy społecznej, co narusza art. 7 i 77 § 1 k.p.a.

108 Takie działania organów administracji publicznej z pewnością nie wzbudzają

109 u obywateli zaufania do organów Państwa, co powinno być regułą "dobrego administrowania" (art. 8 k.p.a.).

110 W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie,

111 na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

112 o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.

113 O kosztach, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł,

114 na podstawie art. 200 w zw. z art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

115 o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) i § 18 ust. 1 pkt 2 lit. "a" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U.

116 z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.), jak w punkcie II sentencji wyroku.