Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 18 sierpnia 2011 r., I SA/Ke 327/11
wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 18 sierpnia 2011 r., I SA/Ke 327/11
Sentencja
1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec (spr.), Sędziowie Sędzia SO (del.) Janusz Bociąga,, Sędzia WSA Mirosław Surma, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2011r. ze skargi Z.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2011r. . 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.
Uzasadnienie
2 Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] nr [...] wydaną dla J O i Z O w przedmiocie ustalenia podatku od nieruchomości za 2011r.
3 W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że organ podatkowy I instancji decyzją z dnia 20 stycznia 2011r. ustalił dla Z O i J O zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości położonej w K. przy ulicy [...] za 2011r. w kwocie 326,00 zł. Organ wskazał, że podatek ustalił na podstawie danych wynikających z ewidencji gruntów i budynków, złożonej informacji lub innych dowodów, przy zastosowaniu stawek podatku określonych uchwałą Rady Miasta K.
4 Od w/w decyzji odwołała się Z O, kwestionując jej merytoryczną prawidłowość.
5 Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję, Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej dla Miasta K, Z i J O figurują jako właściciele gruntów o powierzchni 745 m2 sklasyfikowanych w operatach geodezyjnych jako tereny mieszkaniowe o symbolu B (działka nr 85/1). Organ powołał treść art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989r. Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz art. 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Wyjaśnił, że dowody zgromadzone w aktach sprawy stanowią wystarczającą podstawę do ustalenia przez organ podatkowy podatników na gruncie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, na których spoczywa obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości. Podstawowe znaczenie dla sprawy ma fakt, że skarżąca jest współwłaścicielką nieruchomości położonej w K przy ul. [...] (działka nr 85/1), sklasyfikowanej jako tereny mieszkaniowe o powierzchni 745 m2. Materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy, tj. wypis z rejestru gruntów potwierdza prawidłowość przyjętych do wymiaru podatku danych.
6 Dalej organ zawarł rozważania kwestionujące możliwość opodatkowania spornych nieruchomości podatkiem rolnym.
7 Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach złożyła Z O.
8 Podniosła w niej, że w zaskarżonej decyzji nie rozstrzygnięto kwestii klasyfikacji gruntów. W ocenie skarżącej, podstawą opodatkowania gruntów jest klasa gleby. Wniosła o wezwanie na rozprawę przedstawicieli Urzędu Miasta K.
9 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze powtórzyło argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
11 Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z §2 ustawy p.p.s.a., Sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 247 §1 Ordynacji podatkowej.
12 Skarga Z O jest uzasadniona, jakkolwiek nie z przyczyn w niej wskazanych.
13 W niniejszej sprawie zasadniczo przedmiotem rozważań należy uczynić kwestię zgodności zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, z przepisami prawa procesowego, którą sąd administracyjny jest władny uwzględnić z urzędu, a która czyni na tym etapie merytoryczną ocenę decyzji bezprzedmiotową. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego została wydana z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym stwierdzenie jej nieważności. Wadliwość postępowania wynika z faktu, że postępowanie przed organem odwoławczym prowadzone było z udziałem osoby nieżyjącej i adresatem wydanej decyzji była osoba nieżyjąca.
14 Na wstępie wyjaśnić należy, że podatnikiem w rozumieniu ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2005r. nr 8 poz. 60 ze zm.) jest osoba fizyczna, prawna lub jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej, podlegająca na mocy ustaw podatkowych obowiązkowi podatkowemu (art. 7 ust. 1 Ordynacji podatkowej). Pojęcie osoby fizycznej nie zostało określone w przepisach prawa podatkowego, co powoduje konieczność przejęcia tego pojęcia z prawa cywilnego. Według art. 8 § 1 k.c. każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną, co oznacza, że może być on podmiotem praw i obowiązków, także w zakresie prawa podatkowego, o ile przewidują to ustawy podatkowe. Zdolność prawna ustaje z chwilą śmierci osoby fizycznej. Wówczas prawa i obowiązki zmarłego przechodzą na jego spadkobierców w sposób i zakresie przewidzianym w przepisach prawa.
15 Podatnik, obok płatnika, inkasenta lub ich następców prawnych, a także osób trzecich, o których mowa w art. 110-117a Ordynacji podatkowej, jest stroną postępowania podatkowego gdy z uwagi na swój interes prawny żąda czynności organu podatkowego, do którego czynność organu podatkowego się odnosi lub którego interesu prawnego działanie organu dotyczy (art. 133 Ordynacji podatkowej). Legitymację do występowania w konkretnej sprawie w charakterze strony wyznacza zatem interes prawny wynikający z prawa podatkowego, który opiera się na konkretnej normie prawa materialnego.
16 Zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych (t. j. Dz. U. z 2006r., nr 121, poz. 844 ze zm.), jeżeli nieruchomość lub obiekt budowlany stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowi odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy od nieruchomości lub obiektu budowlanego ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub posiadaczach.
17 Z ewidencji gruntów i budynków wynika, że współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości zabudowanej o powierzchni 745 m² w roku 2011 byli Z O i J O. Osobom tym, jako ujawnionym we wskazanej ewidencji współwłaścicielom nieruchomości, przysługuje zatem przymiot strony postępowania w przedmiocie podatku od nieruchomości. Legitymację (interes prawny) do występowania wskazanych osób w tymże postępowaniu podatkowym należy upatrywać w powołanej normie prawa materialnego zawartej w przepisie art. 3 ust. 4 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych.
18 Z przesłanego do tut. Sądu przez Urząd Stanu Cywilnego w K. odpisu skróconego aktu zgonu wynika, że J O zmarł 21 stycznia 2011r. Postępowanie odwoławcze zainicjowane zostało złożeniem odwołania od decyzji organu pierwszej instancji przez Z O, w dniu 24 lutego 2011r. Z kolei decyzja organu odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji ustalającą J O i Z O podatek od nieruchomości, wydana została w dniu 3 czerwca 2011r. i skierowana została do J O i Z O. W aktach administracyjnych brak jest potwierdzenia doręczenia przesyłki J O.
19 Powyższe oznacza, że postępowanie przed organem odwoławczym prowadzone było z udziałem osoby zmarłej i w stosunku do osoby zmarłej wydano decyzję podatkową.
20 Skoro organ odwoławczy przeprowadził postępowanie podatkowe z udziałem osoby zmarłej a wydaną decyzję skierował do osoby, która nie może być stroną, dopuścił się rażącego naruszenia prawa. Podatnik będący osobą fizyczną z chwilą śmierci traci zdolność prawną tj. zdolność bycia podmiotem praw i obowiązków wynikających z ustaw podatkowych. To oznacza, że w stosunku do takiej osoby nie można wszcząć postępowania podatkowego, ani wydać decyzji. Decyzja taka, jako obarczona wadą nieważności, nie wywołuje skutków prawnych (zob. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 1983r., sygn. II SA 261/83, OSPIKA 1984, z. 5, poz. 108). Postępowanie prowadzone z udziałem osoby nieżyjącej i skierowanie do niej decyzji ma charakter postępowania nieistniejącego i rażąco naruszającego prawo. Prowadzenie postępowania w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji której jest adresatem stanowi uchybienie, w wyniku którego, jak trafnie podnosi się w orzecznictwie sądów administracyjnych (m.in. w wyroku NSA z dnia 14 listopada 2001r., sygn. akt I SA 2642/99, Lex nr 82653, wyroku WSA w Poznaniu z dnia 6 października 2009r., sygn. akt I SA/Po 134/09, czy w wyroku WSA w Krakowie z dnia 10 czerwca 2008r., sygn. I SA/Kr 1771/02, Lex 478676), powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności.
21 Jakkolwiek organy podatkowe, ustalając podatek od nieruchomości, stosownie do art. 21 ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne, są związane danymi wynikającymi z ewidencji gruntów i budynków, to jednocześnie, w świetle regulacji Ordynacji podatkowej, nie są zwolnione z obowiązku ustalenia prawidłowego kręgu podmiotów, na których ciąży obowiązek podatkowy w tym podatku oraz ustalenia stron postępowania podatkowego. Z obowiązku tego nie zwalnia organu ani fakt, że decyzję organu pierwszej instancji skierowaną do J O, odebrała w dniu 22 lutego 2011r. jego małżonka Z O, nie informując osoby doręczającej o śmierci adresata przesyłki, ani fakt, że Z O nie zawiadomiła o tej okoliczności organów podatkowych.
22 Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja organu dotknięta jest wadą nieważności, skutkuje odstąpieniem przez Sąd od dalej idącej jej kontroli, pod kątem prawidłowości zastosowania przepisów procesowego i prawa materialnego. Z tej przyczyny również zarzuty skargi nie mogły stać się przedmiotem szczegółowej analizy pod kątem naruszenia prawa innego niż powodującego nieważność decyzji. Taka kontrola może nastąpić dopiero po ustaleniu stanu faktycznego z udziałem prawidłowo ustalonych stron postępowania, mających możliwość uczestniczenia w każdym jego stadium.
23 Stwierdzenie nieważności decyzji organu pierwszej instancji uzasadnione jest ustaleniem, że z racji śmierci J O w dniu 21 stycznia 2011r., nie mogła ona wejść do obrotu prawnego w dniu jej doręczenia – 22 lutego 2011r. Należy bowiem przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 212 Ordynacji podatkowej, organ podatkowy, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia.
24 Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny uwzględnić podniesione wyżej okoliczności i w pełni stosując się do przepisów (zasad) warunkujących prawidłowość postępowania podatkowego, wydać rozstrzygnięcia odpowiadające prawu. Postępowanie podatkowe, z uwagi na śmierć współwłaściciela nieruchomości, powinno toczyć się z udziałem jego spadkobierców.
25 Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i § 2 i art. 135 ustawy p.p.s.a., Sąd orzekł jak w punkcie 1 wyroku.
26 Na zasadzie art. 152 ustawy p.p.s.a., wobec stwierdzonej niezgodności z prawem decyzji pierwszej i drugiej instancji, Sąd w punkcie 2 wyroku orzekł, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.