Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 18 listopada 2016 r., II SA/Ke 1078/15
postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 18 listopada 2016 r., II SA/Ke 1078/15
Sentencja
1 Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach Małgorzata Długońska po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków adwokat M. B. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: I. przyznać od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokat M. B. kwotę 221,40 zł (dwieście dwadzieścia jeden złotych czterdzieści groszy), w tym kwotę 41,40 zł (czterdzieści jeden złotych czterdzieści groszy) VAT, tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy w zakresie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. II. odmówić przyznania wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej
Uzasadnienie
2 Wyrokiem z dnia 31 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę K. S. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego.
3 Postanowieniem Referendarza sądowego z dnia 17 maja 2016 r. ustanowiono dla skarżącej na jej wniosek adwokata z urzędu. Na tej podstawie Okręgowa Rada Adwokacka w Kielcach pismem z dnia 25 maja 2016 r. wyznaczyła pełnomocnikiem skarżącej adwokat M. B.
4 W dniu 21 czerwca 2016 r. adwokat z urzędu przedłożyła w siedzibie Sądu opinię prawną, w której wskazała na brak podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Jednocześnie wniosła o zasądzenie na jego rzecz kosztów pomocy prawnej, udzielonej z urzędu, oświadczając, że one uiszczone w żadnej części.
5 Postanowieniem z dnia 1 lipca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odrzucił skargę sporządzoną osobiście przez K. S.. W dniu 15 lipca pełnomocnik z urzędu złożyła opinię prawną o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie dnia 1 lipca 2016 r. oraz wniosek o zasadzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w podwójnej wysokości.
6 Zgodnie z art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków.
7 W przypadku adwokatów regulacje powyższe znajdują się w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801), zwanego dalej "rozporządzeniem". Jego stosowanie w niniejszej sprawie związane jest z brzmieniem przepisu przejściowego - § 22 nowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714), który do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego rozporządzenia nakazuje stosowanie przepisów dotychczasowych do czasu zakończenia postępowania w danej instancji.
8 Według § 2 powołanego rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują:
9 1) opłatę ustalona zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz
10 2) niezbędne, udokumentowane wydatki adwokata
11 Stosownie do § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" tego rozporządzenia opłaty maksymalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi: za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50% opłaty maksymalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł. Opłata o której mowa w pkt 1 dotycząca postępowania przed sądem administracyjnym w I instancji, do którego nawiązuje § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" rozporządzenia, wynosi zgodnie z pkt 1 lit "c" 480 zł. Natomiast w myśl § 4. ust. 1 rozporządzenia opłatę ustala się w wysokości co najmniej 1/2 opłaty maksymalnej określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Rozdział IV, czyli § 21, reguluje opłaty maksymalne w postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
12 Zgodnie z § 4 ust. 2 ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w § 4 ust. 1, a nieprzekraczającej opłaty maksymalnej następuje z uwzględnieniem stopnia zawiłości sprawy oraz nakładu pracy adwokata oraz wkładu jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu, wartości przedmiotu sprawy, wkładu pracy adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie, a także trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności.
13 W myśl zaś § 4 ust. 3 opłatę, o której mowa w ust. 1, podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług.
14 W rozpoznawanej sprawie, zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia, należało ustalić opłatę w wysokości ½ opłaty maksymalnej wskazanej w § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b", czyli ½ opłaty maksymalnej wynoszącej 360 zł, co stanowi kwotę 180 zł (1/2 x 360 zł). Kwota 360 zł stanowi bowiem opłatę maksymalną obliczoną jako 75 % kwoty 480 zł, co wynika z treści § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" w związku z pkt 1 lit "c".
15 Pełnomocnik z urzędu nie wskazała przy tym w niniejszej sprawie okoliczności, wymienionych w § 4 ust. 2 rozporządzenia, mających uzasadniać przyznanie wynagrodzenia przekraczającego kwotę wynikającą z § 4 ust. 1 tego rozporządzenia i nieprzekraczającą jednocześnie opłaty maksymalnej, gdyż w złożonej opinii zgodziła się z argumentacją Sądu zawartą w wyroku oddalającym skargę. Czynności, które podjęła w niniejszej sprawie, obejmujące: wykonanie fotokopii, zapoznanie się z aktami sprawy, sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi, korespondencja ze skarżącą stanowią typowe czynnościami podejmowane przez pełnomocnika w ramach świadczonej pomocy prawnej. Również sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia nie uzasadnia przyznania wynagrodzenia w podwójnej wysokości.
16 W myśl § 21 ust. 1 pkt 2 lit "d" tego rozporządzenia opłaty maksymalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji: w postępowaniu zażaleniowym ż 240 zł. Postępowanie zażaleniowe zostaje wszczęte dopiero w wyniku skutecznego wniesienia zażalenia. W postępowaniu tym pełnomocnik może również złożyć opinię o braku podstaw do wniesienia zażalenia.
17 W niniejszej sprawie środek zaskarżenia w postaci zażalenia nie został wniesiony, lecz opinia o braku podstaw do jego wniesienia. We wspomnianej opinii z dnia 14 lipca 2016 r. o braku podstaw do wniesienia zażalenia od postanowienia Sądu z dnia z 1 lipca 2016 r. odrzucającego skargę kasacyjną sporządzoną osobiście przez skarżącą pełnomocnik podała, że nie ma podstaw do kwestionowania zasadności postanowienia odrzucającego skargę kasacyjną, ponieważ skarga kasacyjna nie została sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego ani żaden z innych podmiotów wskazanych w art. 175 ustawy. Poza tym sporządzenie skargi kasacyjnej przez podmioty nieokreślone w art. 175 jest brakiem nieusuwalnym, skutkującym odrzuceniem skargi kasacyjnej jako niedopuszczalnej.
18 Należy podkreślić, że pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach przyznanego stronie prawa pomocy wynagrodzenie, o którym mowa w art. 250 § 1 ustawy należy się nie zawsze, a wyłącznie za pomoc prawną faktycznie udzieloną. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek ustalenia przez sąd, czy pomoc ta rzeczywiście została udzielona (zob. m.in. postanowienia NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04 i z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl; również S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007).
19 Udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika powinno zmierzać bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której udzielana jest pomoc (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt II FZ 303/13 oraz z dnia 17 września 2012 r., sygn. akt II FZ 727/12, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Nadto, warunkiem uznania, że czynności dokonywane przez adwokata mieszczą się w ramach pomocy prawnej, za której koszty ponosi Skarb Państwa, jest zaliczenie ich do pomocy prawnej niezbędnej i efektywnej, adekwatnej do sytuacji strony (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 174/13, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie zatem pełnomocnikowi wynagrodzenia powinna poprzedzać ocena, czy działania, które podjął stanowią rzeczywistą, adekwatną do określonej sytuacji procesowej i nieopłaconą przez stronę pomoc prawną, o której mowa w art. 250 § 1 ustawy.
20 W realiach niniejszej sprawy przyznanie wynagrodzenia za opinię o braku podstaw do wniesienia zażalenia od postanowienia z dnia 1 lipca 2016 r. odrzucającego skargę kasacyjną byłoby nieuzasadnione. Pełnomocnik bowiem sporządziła wcześniej, tj pismem z dnia 9 czerwca 2016 r., opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu z dnia 31 marca 2016 r. o oddaleniu skargi, co pozwala na przyjęcie, że pełnomocnik stwierdziła, że wyrok oddalający skargę nie narusza prawa i w związku z tym jego zaskarżenie skargą kasacyjną nie przyniesie wyniku oczekiwanego przez stronę skarżącą. W tej sytuacji sporządzenie przez pełnomocnika kolejnej opinii, tj. opinii z dnia 14 lipca 2016 r. o braku podstaw do wniesienia zażalenia od postanowienia Sądu odrzucającego skargę kasacyjną, nie zmierza do poprawy sytuacji prawnej skarżącej. Opinia ta nie przyczynia się też do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Z tych względów omawianej opinii nie można zakwalifikować jako pomocy prawnej, która jest w sprawie niezbędna. W takiej sytuacji, domaganie się za opinię o braku podstaw do wniesienia zażalenia od postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej wynagrodzenia ze środków publicznych wydaje się być próbą nadużycia obowiązujących regulacji prawnych w przedmiocie kosztów udzielonej z urzędu pomocy prawnej. Celem wskazanej opinii nie jest bowiem jakakolwiek poprawa bądź też ochrona sytuacji procesowej strony skarżącej.
21 Podobne stanowisko wyraził Naczelny Sad Administracyjny w postanowieniu z dnia sygn. akt I OZ 165/14 w którym stwierdził, że odrębną kwestią jest możliwość dostrzeżenia przez sąd nadużycia prawa, które odnosić można również do nadużycia prawa do wynagrodzenia za pomoc świadczoną z urzędu (np. właśnie sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej). Nadużycie takie wyklucza przyznanie stosowanego wynagrodzenia, gdyż jest niedopuszczalne w państwie prawnym, chcącym urzeczywistniać zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 ustawy zasadniczej), zwłaszcza biorąc pod uwagę zasadę konstytucyjną ochrony równowagi finansów publicznych (wywodzonej przez Trybunał Konstytucyjny z całokształtu regulacji konstytucyjnych zawartych w rozdziale X Konstytucji, zwłaszcza zaś z art. 216 oraz art. 220 Konstytucji, ale także z art. 1 Konstytucji – zob. np. wyrok TK z dnia 27 lutego 2002 r. o sygn. akt K 47/01; wyrok TK z dnia 12 grudnia 2012 r. o sygn. akt K 1/12, publ. http://trybunal.gov.pl).
22 Z tych względów należało odmówić przyznania wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia od postanowienia Sądu z dnia 28 kwietnia 2016 r. odrzucającego skargę kasacyjną
23 W świetle powyższych okoliczności, należało przyznać wynagrodzenie za udzieloną pomoc prawną obejmującą jedynie sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - powiększone o stawkę podatku od towarów i usług- w łącznej wysokości 221,40 zł (wynagrodzenie: 180 zł + podatek VAT: 41,40 zł =221,40 zł).
24 Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 250 i art. 258 § 2 pkt 8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" i pkt 1 lit "c" oraz § 4 ust. 1, 2 i 3 i § 2 pkt 1 i 2