Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 31 sierpnia 2020 r., II SA/Go 379/20

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 31 sierpnia 2020 r., II SA/Go 379/20

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Pauter Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] r., nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącego Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 1. Naczelnik Urzędu Skarbowego na podstawie dziewięciu opisanych w postanowieniach organów egzekucyjnych tytułów wykonawczych wszczął postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego W.K.. Zawiadomieniem z dnia [...] maja 2015 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zobowiązanego w [...] S.A. Bank ten wskazał, że saldo zobowiązanego wynosi 79,50 zł i z racji takiej wysokości jest wolne od zajęcia.

3 Postanowieniem z dnia [...] marca 2019 r. organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych, a następnie, na wniosek wierzyciela, postanowieniem z dnia [...] czerwca 2019 r. obciążył Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 30.935,20 zł. Na postanowienie to wierzyciel złożył zażalenie, na skutek którego Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia [...] listopada 2019 r. uchylił zaskarżone postanowienie organu I instancji.

4 Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...] ponownie obciążył Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 30.935,20 zł.

5 Rozpatrując drugie zażalenie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela – Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie 30.935,20 zł.

6 W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano, że koszty egzekucyjne w sprawie zostały ustalone na podstawie art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 1 pkt 14, art. 64 § 6, art. 64b § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.; dalej u.p.e.a.). Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej koszty zostały ustalone w prawidłowej wysokości. Przedstawiwszy szczegółowe rozliczenie kosztów (tabela s. 6-8 decyzji) organ wskazał, że opłaty za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjne są konsekwencją stosowania przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych wymienionych w ustawie. Opłaty te są należne organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdy po doręczeniu zobowiązanemu tytułu wykonawczego okaże się, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego i niezależnie od zastosowanych środków egzekucyjnych i wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej wierzytelności.

7 Zdaniem organu do zrealizowania zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wystarczające jest doręczenie stosownego zawiadomienia bankowi, a stan środków na rachunku bankowym nie jest przesłanką dokonania zajęcia i pozostaje bez znaczenia dla oceny skuteczności tego zajęcia, co znajduje potwierdzenie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych (które zacytowano).

8 2. W skardze wniesionej do tutejszego Sądu wierzyciel - Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego. Powołując się na orzecznictwo podkreślił, że opłaty egzekucyjne mogą być pobrane wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych.

9 3. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w postanowieniu.

10 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

11 4. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

12 Sprawę rozpatrzono na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

13 5. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest postanowienie obciążające wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 30.935,20 zł., na które składają się osiem opłat za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, dziewięć opłat manipulacyjnych, jedna opłata za sporządzenie protokołu o stanie majątkowym oraz wydatki na dojazd i korespondencję.

14 W kontrolowanej sprawie nie była kwestionowana sama zasada obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a. wobec bezskuteczności prowadzonej egzekucji. Stosownie bowiem do tego przepisu wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeśli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Sam sposób rachunkowy obliczenia kosztów oraz naliczenie opłaty za sporządzenie protokołów o stanie majątkowym i wydatków na korespondencję są prawidłowe.

15 Wierzyciel zaskarżył całość opłaty jednak z treści sporu (jak i powoływanego w stanowiskach stron orzecznictwa) wynika, że dotyczy on naliczenia opłat za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego. W tej kwestii należy wskazać, że zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Sporne jest czy oplata taka zależna jest od skuteczności tej czynności egzekucyjnej, czy też nie. Sąd opowiada się za poglądem, że opłata egzekucyjna we wskazanej wysokości może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych

16 6. Takie stanowisko nie może być podważane przez nawiązanie do treści przepisu art. 80 § 1 u.p.e.a. Przepis ten wskazuje bowiem w jaki sposób dokonuje się czynności zajęcia rachunku bankowego i nie wynika z niego, że zajęcie wierzytelności można utożsamiać z zajęciem rachunku bankowego. Wręcz przeciwnie, w przepisie art. 80 § 2 u.p.e.a. mowa o "zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego", co dowodzi trafności tezy, że warunkiem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest istnienie na zajętym rachunku bankowym środków pieniężnych. W związku z tym należy podzielić zapatrywanie, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych (por. R. Hauser, W. Piątek w: R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2016, s. 327 oraz wyroki NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r., II FSK 693/15; 10 kwietnia 2018 r., II FSK 914/16; 20 marca 2018 r., II FSK 778/16; 12 lutego 2019 r., II FSK 3379/18; 19 lutego 2019 r., II FSK 589/17; 5 maja 2019 r., I GSK 312/19; 29 listopada 2018 r., I GSK 2307/18; 8 października 2019 r., I GSK 1377/18; CBOSA).

17 7. Odnosząc się do konsekwencji wynikających z treści orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 31/14 wskazać należy, że jest ono wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji, w której użyto sformułowania, że badane przepisy są niezgodne z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określą maksymalnej wysokości opłaty. Dlatego okoliczność, że mimo wydania tego wyroku nie zmieniono wskazanych w tym wyroku przepisów nie zwalnia organu z konieczności uwzględnienia przy ustalaniu wysokości kosztów egzekucyjnych argumentów, które w ocenie TK zadecydowały o niekonstytucyjności wymienionego przepisu. W państwie realnie praworządnym brak reakcji ustawodawcy na delikt legislacyjny nie może być argumentem za stosowaniem niekonstytucyjnego prawa.

18 Z treści skarżonego postanowienia oraz postanowienia organu egzekucyjnego I instancji wynika, że organy obliczyły koszty w sposób ryczałtowy i nie odniosły się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Organy nie odniosły się również do zagadnienia, że wysokość i zasady pobrania tej opłaty powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, ale przy zachowaniu racjonalnej zależności między wysokością opłaty w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłata ta została naliczona (z uwzględnieniem m.in. nakładu pracy, stopnia ich skomplikowania, czasochłonności czy efektywności postępowania), tak, aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary i nie stanowiły sankcji finansowej.

19 Pogląd taki prezentuje aktualne orzecznictwo (por. wyroki NSA z dnia 21 lipca 2020 r., I GSK 636/20, I GSK 759/20 oraz I GSK 852/20; CBOSA). Wskazuje się w nim, że miarkowanie wysokości opłaty powinno pojawić się wówczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty, przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. Naliczone koszty postępowania nie mogą bowiem stać się dochodem organu egzekucyjnego, nieuzasadnionym wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych, szczególnie w sytuacji, gdy wierzyciel nie uzyskuje zaspokojenia z prowadzonej egzekucji.

20 8. Inaczej jest w przypadku opłat manipulacyjnych i zwrotu wydatków. Opłata manipulacyjna jest odrębną opłatą, naliczaną obok innych opłat za dokonanie poszczególnych czynności egzekucyjnych i jest ona należna organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdy po doręczeniu zobowiązanemu tytułu wykonawczego okaże się, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego (por. wyrok WSA w Łodzi z 6 listopada 2019 r., III SA/Łd 704/19 i WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 18 marca 2020 r., II SA/Go 839/19, CBOSA). Brak jest też podstaw do podważenia wysokości opłaty za sporządzenie protokołu o stanie majątkowym oraz opłaty za korespondencję.

21 9. Mając jednak na uwadze okoliczności wskazane w punktach 5, 6 i 7 niniejszego uzasadnienia i stwierdzając w tym zakresie naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. oraz art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. , Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji wyroku. Przy ponownym rozstrzygnięciu sprawy organ egzekucyjny powinien zatem wykazać, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono wierzyciela, są adekwatne także ze względu na efektywność podjętych działań, czy długotrwałość postępowania egzekucyjnego (art. 153 p.p.s.a.).

22 10. O kosztach postępowania należnych stronie skarżącej orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. w zw. § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Na zasądzone koszty postępowania (580 zł) składają się koszty wpisu od skargi (100 zł) oraz koszty zastępstwa procesowego przed sądem (480 zł).